Ölüm ve Ölmekle İlgili Çok Yönlü Değerlendirme Envanteri

Özet

Ölüm ve Ölmekle İlgili Çok Yönlü Değerlendirme Envanteri (TOAD/MODDI), bireylerin ölüme ve ölme sürecine yönelik tutumlarını, duygusal tepkilerini ve bilişsel yönelimlerini çok boyutlu olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu envanter, orijinal olarak yabancı dilde geliştirilmiş olup, 2018 yılında F. Zorlu ve H. Ünübol tarafından Türkiye örneklemine uyarlama çalışması ile kazandırılmıştır. Ölçek, özellikle ölüm korkusu ve ölümü kabullenme gibi temel yapıları ölçmeye odaklanarak, psikoloji, tıp ve palyatif bakım alanlarında araştırmacılar için önemli bir değerlendirme imkanı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ölüm, Ölmek, Çok Yönlü Değerlendirme, Ölüm Korkusu, Kabullenme, Psikometri, Uyarlama, Envanter, TOAD

Yazarlar

F. Zorlu, H. Ünübol

Amaç

Ölüm ve Ölmekle İlgili Çok Yönlü Değerlendirme Envanteri’nin temel amacı, Türkiye kültürel bağlamında bireylerin ölüme ve ölme sürecine dair sahip oldukları çok boyutlu yönelimleri ve tutumları geçerli ve güvenilir bir şekilde saptamaktır. Ölçek, bu hassas konuya ilişkin bireysel farklılıkları ortaya koyarak, özellikle klinik ve akademik çalışmalarda ölüm algısının anlaşılmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Ölçek, bireylerin ölümle ilgili yaşadıkları anksiyete, kaçınma davranışları ve ölümün doğal bir süreç olarak ne ölçüde kabullenildiği eğilimlerini belirlemede kullanılır. Bu sayede, ölüm kaygısının yüksek olduğu gruplara yönelik psikolojik müdahale programlarının geliştirilmesine zemin hazırlar.

Yapı

Bu envanter, bireyin ölümle kurduğu ilişkiyi tek bir boyutta değil, çeşitli alt boyutlar üzerinden ele alan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçeğin temel psikometrik yapısı, bireylerin ölümle ilgili yaşadığı olumsuz duygusal tepkileri (Korku) ve olumlu bilişsel tutumları (Kabullenme) içeren iki ana faktör etrafında şekillenmektedir.

Ölçeğin orijinal yapısı, kültürel farklılıkların etkisini değerlendirmek üzere Türkiye örnekleminde yeniden test edilmiştir. Bu yapı, bireyin yaşam sonu olaylarına karşı gösterdiği bilişsel ve duygusal tepkileri derinlemesine analiz etme olanağı tanır.

Geçerlik

Zorlu ve Ünübol (2018) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, envanterin Türkiye örnekleminde yapısal geçerliğini incelemiştir. Geçerlik analizleri, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe versiyonunda da kültürel bağlama uygun şekilde korunduğunu veya anlamlı bir şekilde temsil edildiğini göstermiştir.

Geçerlik çalışmaları, envanterin ölçmeyi amaçladığı psikolojik yapıyı gerçekten ölçtüğünü ve sonuçların genellenebilir olduğunu kanıtlamayı amaçlar. Çalışmanın detaylı geçerlik bulguları, ilgili makalede (DOI:10.5455/apd.300390) sunulmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, alt ölçekler bazında iç tutarlılık açısından değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular şunlardır:

• Korku Alt Ölçeği: Toplam varyansı açıklama oranı %43.44 olarak bulunmuştur. İç tutarlılık katsayısı olan Cronbach’ın güvenilirlik katsayısı 0.950 olarak rapor edilmiştir. Bu değer, Korku alt ölçeğinin mükemmel düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.
• Kabullenme Alt Ölçeği: Toplam varyansı açıklama oranı %50.21 olarak belirlenmiştir. İç tutarlılık katsayısı 0.678 olarak rapor edilmiştir. Bu değer, Kabullenme alt ölçeğinin sosyal bilimler standartlarına göre kabul edilebilir düzeyde güvenilir olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Envanterin yapısal özellikleri, çok boyutlu yapıyı destekleyen temel alt faktörlerin varlığını tespit etmek amacıyla faktör analizleri yoluyla incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin Korku ve Kabullenme gibi belirgin alt yapılara ayrıştığını göstermiştir.

Faktör yükleri ve varyans açıklama oranları, her bir alt ölçeğin bağımsız ve anlamlı bir varyansı açıkladığını doğrulamaktadır. Örneğin, Kabullenme alt ölçeğinin varyans açıklama oranı %50.21 gibi yüksek bir değere ulaşarak, bu faktörün ölçülen yapı içinde güçlü bir bileşen olduğunu kanıtlamaktadır.

Ölçüm Aracı

Test Çeşidi: Uyarlama (Multidimensional Orientation toward Dying and Death Inventory – MODDI)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama çalışması baz alınmıştır)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genel yetişkin popülasyonu)

Popülasyon Detayları: Türkiye Örneklemi üzerinde standardizasyon ve psikometrik analizler yapılmıştır.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert Ölçeği kullanılmaktadır. Derecelendirme şu şekildedir:

1. Hiç uymuyor
2. Biraz uyuyor
3. Çoğunlukla uyuyor
4. Tam olarak uyuyor

Anahtar Kelimeler

Ölüm ve Ölmekle İlgili Çok Yönlü Değerlendirme Envanteri, Ölüm Korkusu, Kabullenme, Psikolojik Ölçek, İç Tutarlılık, Geçerlik

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hüseyin Ünübol

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek uyarlama çalışmasının yayınlandığı yıl 2018’dir. Ölçeğin kullanımı için izinler ve ücret bilgisi, sorumlu yazar Hüseyin Ünübol ile doğrudan iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

Orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: olum-ve-olmekle-ilgili-cok-yonlu-degerlendirme-envanteri-toad.pdf

Kaynaklar

• Zorlu, F., & Ünübol, H. (2018). The Multidimensional Orientation toward Dying and Death Inventory: Validity and reliability in a Turkey sample. Anatolian Journal of Psychiatry, 19(SI 2), 39–46. doi:10.5455/apd.300390
• İlgili makalenin çevrimiçi bağlantısı: alpha-psychiatry.com

Ölüm ve Ölmekle İlgili Çok Yönlü Değerlendirme Envanterinin Maddeleri

ÖNEMLİ: Kaynak içerikte envanterin maddelerine dair bilgi bulunmamaktadır. Maddeler için ilgili makaleye (Zorlu & Ünübol, 2018) veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.