İki Yönlü Sosyal Destek Ölçeği

Özet

İki Yönlü Sosyal Destek Ölçeği (İYSDE), bireylerin hem aldıkları hem de başkalarına sağladıkları sosyal destek düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türk kültürüne adaptasyonu ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi Boz-Semerci ve Tayfur-Ekmekçi (2020) tarafından gerçekleştirilmiştir. Çalışma, sosyal desteğin, özellikle iki yönlü yapısının, bireylerin genel yaşam kalitesi üzerindeki yordayıcı rolünü araştırmayı amaçlamıştır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe formunun geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu ortaya koyarak, Türkçe konuşan popülasyonlarda sosyal destek araştırmaları için önemli bir kaynak sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

İki Yönlü Sosyal Destek, Sosyal Destek, Yaşam Kalitesi, Türk Uyarlaması, Psikometri, Sağlık Psikolojisi.

Yazarlar

Boz-Semerci, A., Tayfur-Ekmekçi, Ö.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin sosyal çevrelerinden aldıkları destek miktarını (Alınan Destek) ve kendilerinin çevrelerine sağladıkları destek miktarını (Sağlanan Destek) eş zamanlı olarak değerlendirmektir. Bu ikili değerlendirme, sosyal ilişkilerin kalitesini ve bireyin toplumsal ağ içindeki aktif rolünü daha kapsamlı bir şekilde anlamayı mümkün kılar.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, orijinal İki Yönlü Sosyal Destek Ölçeği’nin (Two-Way Social Support Scale) Türkçe diline çevirisini yaparak, bu çevirinin Türk popülasyonunda kültürel olarak uygunluğunu ve yapısal geçerliğini psikometrik yöntemlerle kanıtlamaktır. Bu bağlamda, sosyal desteğin yaşam kalitesi üzerindeki etkileri de incelenmiştir.

Yapı (Construct)

İki Yönlü Sosyal Destek Ölçeği, sosyal desteği tek boyutlu bir kavram yerine, bireyin sosyal etkileşimlerinin dinamik bir yansıması olarak ele alır. Ölçülen temel yapı, “Sosyal Destek” olup, bu yapı genellikle iki ana alt boyutta incelenir:

• Alınan Destek: Bireyin arkadaşları, ailesi veya diğer sosyal ağ üyeleri tarafından kendisine sunulan duygusal, araçsal veya bilgilendirici yardımları algılama düzeyi.
• Sağlanan Destek: Bireyin kendi sosyal çevresindeki diğer kişilere sunduğu yardım, bakım veya destekleyici davranışların düzeyi.

Bu iki yönlü yaklaşım, sadece pasif alıcı rolünü değil, aynı zamanda bireyin sosyal ağdaki aktif katkısını da vurgulayarak, sosyal desteğin psikolojik refah üzerindeki karmaşık etkileşimini anlamada derinlik sunar.

Geçerlik (Validity)

Türkçe uyarlama çalışmasında (Boz-Semerci & Tayfur-Ekmekçi, 2020), ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, orijinal ölçeğin iki faktörlü yapısının (Alınan Destek ve Sağlanan Destek) Türk örnekleminde de yeterli uyum indeksleri gösterdiğini kanıtlamıştır.

Ayrıca, ölçeğin kapsam geçerliği, uzman görüşleri alınarak sağlanmış; ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında ise, İki Yönlü Sosyal Destek Ölçeği puanlarının, yaşam kalitesi gibi ilgili yapılarla teorik beklentilere uygun korelasyonlar gösterdiği belirlenmiştir. Bu bulgular, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik (Reliability)

İki Yönlü Sosyal Destek Ölçeği’nin Türkçe formunun güvenirliği, ölçeğin alt boyutları için iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanarak değerlendirilmiştir. Yapılan analizlerde, hem Alınan Destek faktörü hem de Sağlanan Destek faktörü için yüksek düzeyde iç tutarlılık değerleri elde edilmiştir.

Yüksek Alfa katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Bu sonuçlar, İYSDE’nin araştırma ve klinik uygulamalarda güvenilir bir şekilde kullanılabileceğini işaret etmektedir. (Detaylı güvenirlik katsayıları için orijinal makaleye başvurulmalıdır.)

Faktör Analizi (Factor Analysis)

Ölçeğin yapısal doğrulaması, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile gerçekleştirilmiştir. Analiz, ölçeğin iki ayrı ancak ilişkili faktörden oluştuğunu doğrulamıştır: Alınan Sosyal Destek ve Sağlanan Sosyal Destek. Bu iki faktörlü modelin test edilen Türk örneklem verilerine mükemmel veya iyi uyum sağladığı bildirilmiştir (örneğin, RMSEA, CFI ve TLI gibi uyum indeksleri kabul edilebilir sınırlar içinde bulunmuştur).

Bu sonuçlar, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe formda da korunduğunu ve sosyal destek kavramının çift yönlü doğasının kültürel bağlamda da geçerliliğini sürdürdüğünü göstermiştir.

Araç (Instrument)

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Bireyin kendi raporuna dayalı (Self-report) Likert tipi derecelendirme ölçeği. Derecelendirme seçenekleri tipik olarak 5’li veya 6’lı Likert formatında sunulur (Örneğin: “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a). Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi eksik olduğundan, standart psikometrik uygulama varsayılmıştır.

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal dil (İngilizce).

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Genel ve klinik popülasyonlar).

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri.

Popülasyon Detayları: Türk uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri veya genel toplum örneklemleri üzerinde gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin sağlık ve yaşam kalitesi ile ilişkisi incelendiğinden, klinik veya sağlıkla ilgili gruplarda da kullanıma uygundur.

Test Metodolojisi: Uygulama bireysel veya grup halinde, kağıt-kalem veya dijital ortamda yapılabilir. Puanlama, her bir alt boyut için ayrı ayrı toplanarak veya ortalaması alınarak gerçekleştirilir. Yüksek puanlar ilgili sosyal destek düzeyinin yüksek olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Psikoloji, Klinik Psikoloji, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Sosyal Ağlar, İYSDE, Faktör Analizi, İç Tutarlılık.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Özge Tayfur Ekmekçi

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: (Mevcut kaynakta belirtilmemiştir.)

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Özge Tayfur Ekmekçi, Hacettepe Üniversitesi (Uyarlama çalışması sırasında belirtilen kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İki Yönlü Sosyal Destek Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması 2020 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izinler ve telif hakları, sorumlu yazar Özge Tayfur Ekmekçi ve orijinal yayıncı (Taylor & Francis Online) tarafından belirlenen koşullara tabidir. Akademik araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi burada indirilebilir: iki-yonlu-sosyal-destek-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Boz-Semerci, A. & Tayfur-Ekmekçi, Ö. (2020). Social support as a predictor of quality of life: Turkish validation of two-way social support scale. Psychology, Health & Medicine, 25(1). 13-24.

DOI: https://doi.org/10.1080/13548506.2020.1853184

Makaleye erişim bağlantısı: tandfonline.com

[quads id=5]

İki Yönlü Sosyal Destek Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için yazarla iletişime geçilmesi veya yukarıda belirtilen akademik referansa başvurulması gerekmektedir.