Ölüm Kaygısı Ölçeği (ÖKÖ)

Özet

Ölüm Kaygısı Ölçeği (ÖKÖ), bireylerin ölüme yönelik duydukları psikolojik kaygı düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş, öz bildirim temelli bir psikometrik araçtır. Ölçek, 2013 yılında Yusuf Sarıkaya tarafından Türkiye popülasyonunda yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş ve geçerlik-güvenirlik çalışmaları tamamlanmıştır. Toplam 20 maddeden oluşan ÖKÖ, ölüm kaygısı yapısını çok boyutlu olarak ele alarak, bu kaygının farklı bileşenlerini (belirsizlik, düşünme/tanıklık ve acı çekme) değerlendirme imkanı sunmaktadır.

Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi ile yanıtlanmakta olup, psikoloji alanında ölüm kaygısı araştırmalarında kullanılmak üzere yüksek iç tutarlılık değerlerine sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Ölüm Kaygısı, ÖKÖ, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Geçerlik, Faktör Analizi, İç Tutarlılık

Yazarlar

Yusuf Sarıkaya

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin ölüme ve ölümle ilişkili süreçlere (acı çekme, belirsizlik, ölüm düşüncesi) karşı duydukları psikolojik kaygı düzeyini nicel olarak belirlemektir. Bu araç, özellikle klinik ve akademik araştırmalarda ölüm kaygısı ile başa çıkma stratejileri, psikopatoloji ve ruh sağlığı değişkenleri arasındaki ilişkileri incelemek için tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel kavramlardan biri olan ölüm kaygısı yapısını ölçmektedir. Ölüm kaygısı, bireyin kendi varoluşunun sona ermesi, ölümün fiziksel süreci veya ölüm sonrası belirsizlik gibi konulara ilişkin yaşadığı yoğun endişe ve korku halidir. ÖKÖ, bu yapıyı faktör analizi sonucunda elde edilen üç ana alt faktör altında incelemektedir:

• Ölümün Belirsizliği
• Ölümü Düşünme ve Tanıklık
• Acı Çekme

Geçerlik

Ölçeğin geliştirilmesi aşamasında geçerlik çalışmalarının yapıldığı belirtilmekle birlikte, kaynakta spesifik geçerlik türlerine (yapı geçerliği, ölçüt bağımlı geçerlik vb.) dair detaylı istatistiksel veriler sunulmamıştır. Ancak, ölçeğin 2013 tarihli yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş olması, yapı geçerliğini destekleyici faktör analizi çalışmalarının yürütüldüğünü ve ölçeğin kuramsal yapıyı başarıyla temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Ölüm Kaygısı Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, yüksek düzeyde iç tutarlılığa işaret etmektedir. Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach alfa değeri .95 olarak rapor edilmiştir. Bu değer, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Alt faktörlerin güvenirlik değerleri de oldukça yüksektir:

• Ölümün Belirsizliği faktörü için Cronbach alfa: .94
• Ölümü Düşünme ve Tanıklık faktörü için Cronbach alfa: .92
• Acı Çekme faktörü için Cronbach alfa: .76

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde yapılan faktör analizi çalışmaları sonucunda, Ölüm Kaygısı Ölçeği (ÖKÖ) üç temel alt faktörden oluştuğu belirlenmiştir. Bu faktörler, ölüm kaygısının farklı boyutlarını temsil etmekte ve ölçeğin çok boyutlu yapısını desteklemektedir. Bu faktörler sırasıyla Ölümün Belirsizliği, Ölümü Düşünme ve Tanıklık ile Acı Çekme olarak adlandırılmıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Format: 20 maddelik öz bildirim ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Yetişkinler.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Özellikle üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonu üzerinde standardize edilmiştir).

Popülasyon Detayları: Türkiye popülasyonu üzerinde geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır. Yanıt seçenekleri şunlardır:

• Hiçbir zaman
• Nadiren
• Ara sıra
• Sık sık
• Her zaman

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Ölçüm, Ölçek Geliştirme, Yüksek lisans tezi, Tokat, Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Ölüm Korkusu, Psikometri

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Tokat (Tez Bağlantılı).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2013 yılında Yusuf Sarıkaya’nın yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari kullanım ve telif hakları ile ilgili kesin bilgi için yazarın kendisi veya bağlı olduğu kurum ile iletişim kurulmalıdır.

Kaynaklar

• Sarıkaya, Y. (2013). Ölüm kaygısı ölçeği geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yüksek lisans tezi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Tokat). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi adresinden edinilmiştir.

Ölçeğin orijinal tez bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: olum-kaygisi-olcegi-oko-toad.pdf

Ölüm Kaygısı Ölçeği (ÖKÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin 20 maddeden oluşan tam listesi kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelere erişim için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi veya kaynak tez çalışmasının incelenmesi gerekmektedir. Aşağıda ölçeğin derecelendirme sistemi sunulmuştur:

1. Hiçbir zaman
2. Nadiren
3. Ara sıra
4. Sık sık
5. Her zaman