Ölüm Korkusu Ölçeği

Özet

Ölüm Korkusu Ölçeği (ÖKÖ), bireylerin ölüme yönelik yaşadıkları kaygı, korku ve rahatsızlık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Sunulan bu giriş, ölçeğin F. Karaca tarafından 1997 yılında Türkiye’de gerçekleştirilen uyarlama çalışmasına dayanmaktadır. Ölçek, genellikle Ölüm Kaygısı (Death Anxiety) yapısını değerlendirmek için kullanılmaktadır. Karaca’nın çalışması, ölçeğin Türk kültüründeki geçerliğini ve güvenirliğini araştırmayı hedeflemiştir, ancak bu çalışmaya ait detaylı psikometrik veriler orijinal kaynakta belirtilmemiştir. Ölçek, özellikle din psikolojisi ve klinik psikoloji alanlarında, ölümle yüzleşme, yaşamın anlamı ve dini inançların kaygı üzerindeki etkileşimini incelemek için kritik bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ölüm Korkusu, Ölüm Kaygısı, Thanatofobi, Psikolojik Değerlendirme, Uyarlama, Psikometri, Karaca 1997.

Yazarlar

Orijinal Ölçek Yazarı: Donald I. Templer (Genel Kabul Gören Orijinal Ölçek Yazarı), Uyarlayan Yazar: F. Karaca

Amaç

Ölüm Korkusu Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin ölüm ve ölümle ilişkili süreçler hakkındaki bilişsel, duygusal ve davranışsal tepkilerinin yoğunluğunu nicel olarak saptamaktır. Bu ölçüm aracı, bireylerin kendi ölümleri, ölüm sonrasının bilinmezliği, ölümün fiziksel süreçleri veya başkalarının ölümü gibi farklı ölüm boyutlarına karşı geliştirdikleri psikolojik tepkileri anlamaya yardımcı olur.

Karaca’nın uyarlama çalışmasındaki spesifik amaç, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılıp kullanılamayacağını tespit etmek ve bu sayede Türkiye’deki akademik araştırmacılara ölüm kaygısı üzerine çalışmalar yapabilmeleri için standart bir araç sunmaktır. Bu tür ölçekler, özellikle klinik psikoloji ve din psikolojisi gibi alanlarda, kaygı bozukluklarının anlaşılması ve müdahale programlarının etkinliğinin değerlendirilmesi için hayati öneme sahiptir.

Yapı

Ölüm Korkusu Ölçeği (ÖKÖ), ölçmek istediği temel psikolojik yapı olarak Ölüm Kaygısını (Death Anxiety) ele alır. Ölüm Kaygısı, genellikle bireyin kendi ölümünün kaçınılmazlığı, bedeninin yok oluşu, bilinçli deneyimin sona ermesi ve ölüm sonrası bilinmezlik nedeniyle yaşadığı yoğun rahatsızlık ve korku hali olarak tanımlanır.

Orijinal Ölüm Kaygısı Ölçeği (DAS), Templer tarafından geliştirildiğinde genellikle tek boyutlu bir yapı olarak kabul edilmiştir; yani ölüm korkusunun genel ve bütünleşik bir seviyesini ölçtüğü varsayılır. Ancak sonraki araştırmalar, ölüm kaygısının çok boyutlu olabileceğini ve farklı faktörleri (örneğin, ölüme ilişkin fiziksel korkular, ölüm sonrası bilinmezlik korkusu, başkalarının ölümü nedeniyle duyulan kaygı) kapsayabileceğini göstermiştir. Karaca’nın uyarlamasında bu yapının tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğu, faktör analizi verilerinin eksikliği nedeniyle kesin olarak belirlenememektedir.

Geçerlik

Ölçeğin Geçerlik bilgileri, Karaca’nın (1997) doktora tezinden elde edilen özet verilerde belirtilmemiştir. Ancak, uyarlama çalışmalarında bir ölçeğin geçerli kabul edilebilmesi için çeşitli yöntemler kullanılır. Bunlar arasında yapı geçerliği, kapsam geçerliği ve ölçüt geçerliği bulunmaktadır.

• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösterir. Genellikle faktör analizi (doğrulayıcı veya açımlayıcı) ile veya benzer yapıyı ölçen diğer geçerli ölçeklerle korelasyon kurularak (yakınsak geçerlik) test edilir.
• Kapsam Geçerliği: Ölçek maddelerinin, temsil etmesi gereken Ölüm Kaygısı yapısının tüm boyutlarını ne derece kapsadığını gösterir.

Güvenirlik

Ölçeğin Güvenirlik bilgileri, orijinal kaynakta (“-“) olarak belirtilmiştir. Güvenirlik, bir ölçme aracının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Bir uyarlama çalışmasında mutlaka rapor edilmesi gereken temel güvenirlik yöntemleri şunlardır:

• İç Tutarlılık (Cronbach Alfa): Ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren yaygın bir güvenirlik katsayısıdır. Yüksek alfa değerleri, maddelerin aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda aynı kişilere uygulandığında benzer sonuçlar verme kararlılığını ifade eder. Bu, ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler yaptığını gösterir.
• Yarımlama Güvenirliği: Ölçek maddelerinin rastgele iki yarıya bölünüp, bu iki yarı arasındaki korelasyonun hesaplanması yöntemidir.

Faktör Analizi

Faktör analizi, ölçeğin altında yatan boyutsal yapıyı belirlemek için kullanılan istatistiksel bir yöntemdir. Karaca’nın uyarlama çalışmasında faktör analizine dair spesifik bir sonuç sunulmamıştır.

Uyarlama sürecinde, açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin orijinal yapısının (genellikle tek faktörlü) Türk örnekleminde korunup korunmadığı incelenmiş olmalıdır. Eğer ölçek çok boyutlu bir yapı gösteriyorsa, bu boyutların neler olduğu ve her bir maddenin hangi faktör altında toplandığı rapor edilmelidir. Ölçeğin psikometrik açıdan sağlamlığı için faktör yüklerinin yeterince yüksek olması beklenir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon) Türünde Kendini Değerlendirme Ölçeği

Format: Orijinal Ölüm Kaygısı Ölçeği (DAS) genellikle Likert tipi derecelendirme formatını kullanır. Bu tip formatlarda katılımcılar maddelere ne kadar katıldıklarını belirtirler (Örn: 1=Kesinlikle Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum).

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Population Group: Yetişkinler ve Üniversite Öğrencileri

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üzeri

Population Details: Karaca’nın (1997) doktora tezinde detaylı örneklem bilgileri mevcuttur; ancak bu özet kaynakta belirtilmemiştir. Tipik olarak bu tür tezler, üniversite öğrencileri veya genel yetişkin popülasyonu üzerinde çalışır.

Test Methodology: Kağıt-Kalem veya dijital ortamda uygulanan, bireyin kendini raporlamasına dayalı anket metodolojisi.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Test, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Geçerlik, Doktora Tezi, Kaygı Ölçümü.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Kaynakta belirtilmemiştir.)

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor (Kaynakta belirtilmemiştir.)

Correspondence Address: F. Karaca, Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum (1997 tezi bağlamında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinali (Templer’in DAS’ı) genellikle kamu malı veya düşük ücretli kullanım iznine tabidir. Karaca’nın 1997’deki uyarlaması bir doktora tezi kapsamında yapılmıştır. Akademik araştırmalarda kullanım için genellikle tez yazarından veya üniversiteden izin alınması gerekmektedir. Ticari kullanım ve ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Test Yılı (Uyarlama): 1997

Referanslar

1. Karaca, F. (1997). Psikolojik açıdan ölüm ve dini inanç ilişkisi (Doktora tezi). Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
2. Templer, D. I. (1970). The construction and validation of a Death Anxiety Scale. Journal of General Psychology, 82(2), 165-177. (Orijinal ölçeğin referansı, Karaca’nın uyarlamasına temel oluşturur).

Ölüm Korkusu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır ve bu nedenle burada listelenememektedir. Ölçek, genellikle 15 ile 20 arasında değişen maddeden oluşmaktadır ve bu maddeler bireylerin ölümle ilgili kaygılarını ölçmeye yöneliktir.