Ölüme Karşı Tutum Ölçeği

Özet

Ölüme Karşı Tutum Ölçeği (ÖKTÖ), bireylerin ölüme yönelik karmaşık ve çok boyutlu tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik araçtır. Bu ölçeğin Türk toplumu için uyarlama çalışması, 2008 yılında Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde yürütülen bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü ve dili bağlamında geçerliliğini ve güvenirliğini test ederek, alanda kullanılabilecek standart bir araç sunmaktır.

Ölçek, ölümle ilgili farklı boyutlardaki algıları, korkuları ve kabullenme biçimlerini değerlendirerek, bireylerin ölüm kavramına gösterdiği tepkilerin derinlemesine anlaşılmasına olanak tanır. Uyarlama süreci, çeviri, geri çeviri yöntemleri ve geniş bir örneklem üzerinde istatistiksel analizleri içermiştir.

Anahtar Kelimeler

Ölüme Karşı Tutum, Ölçek Uyarlaması, psikolojik yapı, Ölüm Korkusu, Psikometri, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Ölçeğin orijinal geliştiricileri genellikle psikoloji literatüründe kabul görmüş akademisyenlerdir. Türkçeye uyarlamasını gerçekleştiren yazar ise Ege Üniversitesi’nden Ebru Abalı-Işık‘tır.

Amaç

Ölüme Karşı Tutum Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin ölüme dair geliştirdikleri çeşitli tutumları, bu tutumların farklı alt boyutlarını dikkate alarak nicel olarak ölçmektir. Bu ölçek, özellikle klinik psikoloji, sağlık psikolojisi ve pastoral danışmanlık gibi alanlarda, ölüm anksiyetesi ve yaşam sonu bakımı konularında yapılan araştırmalara güçlü bir metodolojik temel sağlamayı hedefler.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, ölçeğin kültürel hassasiyetini ve dilsel uygunluğunu sağlayarak, Türkiye’deki akademik ve klinik çalışmalar için güvenilir bir ölçüm aracı oluşturmaktır. Ölüm algısının kültürel ve dini faktörlerden etkilendiği göz önüne alındığında, bu uyarlama çalışması büyük önem taşımaktadır.

Yapı

Ölçek, ölüm kavramına yönelik tutumların tek bir boyuttan ibaret olmadığını varsayan çok boyutlu bir psikolojik yapı ölçmektedir. Orijinal ölçek genellikle şu temel boyutları içerir: Ölümden Kaçınma, Ölüm Korkusu, Nötr Kabul, Yaklaşım Kabulü ve Kaçış Kabulü.

Bu alt boyutlar, bireyin ölümü ne ölçüde reddettiğini, ne kadar kaygı duyduğunu, ölümü doğal bir süreç olarak ne ölçüde kabullendiğini veya ölümü yeni bir yaşama geçiş ya da acılardan kurtuluş olarak görüp görmediğini detaylı olarak analiz etmeye olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışmasında, ölçüm aracının amaca uygunluğunu belirlemek üzere kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar tipik olarak yapı geçerliği ve kapsam geçerliği analizlerini içerir.

Yapı geçerliği, Faktör analizi kullanılarak ölçeğin teorik olarak beklenen faktör yapısını Türk örnekleminde koruyup korumadığını incelemeyi gerektirir. Abalı-Işık’ın (2008) çalışması, ölçeğin Türk kültürü bağlamında da ölüme karşı tutumun çok boyutlu yapısını başarıyla temsil ettiğini göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla güvenirlik analizleri yapılmıştır. Bu analizler genellikle iç tutarlılık katsayılarının (Cronbach Alfa) hesaplanmasını ve madde-toplam korelasyonlarının incelenmesini içerir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel olarak ve her bir alt boyut için yeterli düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu belirlenmiştir. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmekte ne kadar başarılı olduğunu ortaya koyar ve ölçeğin Türk örnekleminde kararlı sonuçlar verdiğini destekler.

Faktör Analizi

Ölüme Karşı Tutum Ölçeği’nin uyarlama sürecinde, ölçeğin yapısal geçerliliğini test etmek için doğrulayıcı veya açıklayıcı Faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin belirlediği çok boyutlu yapının (Ölüm Korkusu, Kabul vb.) Türk örneklemindeki verilerle ne ölçüde örtüştüğünü kontrol etmek için kritik öneme sahiptir.

Faktör yapısının incelenmesi, ölçek maddelerinin kültürel farklılıklar nedeniyle farklı faktörler altında toplanıp toplanmadığını gösterir. Abalı-Işık’ın tezi, bu analizler sonucunda ölçeğin Türkçede de geçerli bir faktör yapısı sergilediğini ortaya koymuştur.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme formatı kullanılır (Örn: Hiç Katılmıyorum’dan Tamamen Katılıyorum’a kadar 5 veya 6 puanlı bir ölçek).

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler ve yükseköğretim öğrencileri.

Age Group: Genç yetişkinlik ve yetişkinlik dönemi.

Population Details: Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Methodology: Bireysel veya grup halinde uygulanan öz bildirim envanteri (Self-report inventory).

Anahtar Kelimeler

Ölüm, Anksiyete, Kabul, Geçerlik, Güvenirlik, Psikolojik Ölçüm, Ölüm Tutumları.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Belirtilmemiştir.

Correspondence Address: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (Uyarlama çalışması için).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçeye uyarlanma çalışması 2008 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için genellikle orijinal yazar(lar)dan ve uyarlama çalışmasını yapan kişiden izin alınması gerekmektedir. Yüksek lisans tezi olarak sunulan bu çalışmanın tam metnine Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir.

Bu çalışmanın orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: olume-karsi-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Abalı-Işık, E. (2008). Ölüme Karşı Tutum Ölçeği’ nin Türk toplumu için geçerlik ve güvenirliği (Yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

• Yüksek lisans tezine ait tam metin bağlantısı: tez.yok.gov.tr

• Ölçeğin orijinal geliştiricilerine ait kaynaklar (Uyarlama çalışmasında detaylandırılmıştır).

Ölüme Karşı Tutum Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, Abalı-Işık (2008) tarafından yayımlanan yüksek lisans tezinde veya orijinal ölçeğin (TOADS) dokümantasyonunda bulunabilir.