Kolektivist Başa Çıkma Stilleri Envanteri

Özet

Kolektivist Başa Çıkma Stilleri Envanteri (KBÇSE), bireyin stresli durumlarla başa çıkarken kullandığı ve özellikle topluluk odaklı, ilişkilere dayalı ve manevi yönleri içeren stratejileri ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Bu envanterin Türk kültürüne uyarlaması, kolektivist toplumlarda yaygın olan aile desteği, maneviyat ve sosyal paylaşım gibi başa çıkma mekanizmalarını geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirmeyi hedefler. Orijinal yapısının Türk örnekleminde beş faktörlü bir modelle doğrulandığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kolektivist Başa Çıkma Stilleri, uyarlama, psikometri, Kolektivizm, aile desteği, maneviyat, güvenirlik, geçerlik.

Yazarlar

Yazıcı, H., Altun, F., Şahin, M., Tosun, C., Pekdemir, Ü., & Bulut Yazıcı, E.

Amaç

Kolektivist Başa Çıkma Stilleri Envanteri’nin temel amacı, bireylerin yaşadığı stres ve zorluklarla mücadele ederken kullandıkları, özellikle Türk kültürü gibi kolektivist değerleri öne çıkaran toplumsal bağlamlarda görülen başa çıkma stratejilerini belirlemektir. Ölçek, birey merkezli olmayan, aksine sosyal grupları, aileyi ve maneviyatı içeren başa çıkma yollarını kapsamlı bir şekilde ölçmeyi amaçlamıştır.

Bu uyarlama çalışması, özgün ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk örnekleminde incelenmesi, kültürel geçerliğinin sağlanması ve psikoloji alanında çalışan araştırmacılara ve klinisyenlere geçerli bir araç sunulması amacıyla gerçekleştirilmiştir.

Yapı

KBÇSE, bireysel başa çıkma yerine, sosyal ve kültürel bağlamın önemini vurgulayan kolektivist başa çıkma davranışlarını ölçer. Ölçek, toplam 23 maddeden oluşmakta ve beş temel alt faktörü kapsamaktadır. Bu faktörler, bireyin sorunla yüzleşme tarzından ziyade, çevresiyle kurduğu ilişkileri ve manevi inançlarını nasıl kullandığını yansıtır.

Ölçeğin ölçtüğü temel boyutlar şunlardır:

• Aile Desteği: Stresle başa çıkmada aile üyelerinden alınan duygusal ve pratik yardımların kullanımı.
• Kaçınma/Ayrışma: Sorunlardan uzaklaşma veya zihinsel olarak ayrışma stratejileri.
• Din ve Maneviyat: Dini inançları ve manevi uygulamaları strese karşı bir kaynak olarak kullanma.
• Kabullenme/Yeniden Yapılandırma: Stresli durumu kabullenme ve durumu yeniden olumlu bir çerçevede değerlendirme çabaları.
• Özel Duygusal Paylaşımlar: Yakın çevreyle duygusal deneyimleri paylaşma yoluyla destek arama.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerlik çalışmaları, 23 maddeden oluşan beş faktörlü yapının Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmesi sonucunda modelin veri ile uyumlu olduğunu göstermiştir. Elde edilen uyum indeksleri, ölçeğin kavramsal yapısının teorik beklentilerle tutarlı olduğunu desteklemektedir.

DFA sonuçlarına göre modelin uyum indeksleri şunlardır:

• χ2/sd (Ki-kare/Serbestlik Derecesi Oranı): 2.08
• GFI (İyilik Uyum İndeksi): 0.90
• AGFI (Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi): 0.87
• CFI (Karşılaştırmalı Uyum İndeksi): 0.95
• RMSEA (Yaklaşık Hata Karekök Ortalaması): 0.06
• SRMR (Standartlaştırılmış Kök Ortalama Kalıntı): 0.07

Bu değerler, özellikle CFI ve RMSEA değerlerinin kabul edilebilir limitler içinde olması nedeniyle, beş faktörlü yapının Türk kültüründe Kolektivist Başa Çıkma Stilleri yapısını başarıyla temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Kolektivist Başa Çıkma Stilleri Envanteri’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak iki farklı örneklem grubu üzerinde yapılmıştır.

• İç Tutarlılık: İki farklı örneklem için hesaplanan Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayıları sırasıyla 0.81 ve 0.84 olarak bulunmuştur. Alt ölçekler için bu değerler 0.72 ile 0.92 arasında değişmektedir, bu da ölçeğin genel olarak yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zamana karşı kararlılığını gösteren test-tekrar test güvenirliği katsayısı r= 0.82 olarak tespit edilmiştir. Alt faktörler için elde edilen bu değerler ise r= 0.72 ile r= 0.84 arasında değişmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin zaman içinde tutarlı ölçümler yapabildiğini doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), 23 maddelik ölçek yapısının beş faktörlü bir modelle en iyi şekilde temsil edildiğini ortaya koymuştur. Bu beş faktörlü yapı, ölçeğin ölçtüğü toplam varyansın önemli bir kısmını, %63.08’ini açıklamaktadır. Bu yüksek açıklanan varyans oranı, ölçeğin teorik yapısının güçlü olduğunu ve faktörlerin ölçülen yapıyı yeterince temsil ettiğini göstermektedir.

Faktör yapısının doğrulanması için kullanılan uyum indeksleri (GFI= 0.90, CFI= 0.95, RMSEA= 0.06) modelin kabul edilebilir veya iyi uyum düzeyinde olduğunu teyit etmektedir. Bu analizler, orijinal ölçeğin kolektivist başa çıkma stratejilerini Türk kültürü bağlamında başarılı bir şekilde ayrıştırdığını kanıtlamaktadır.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: 23 maddeden oluşan, likert tipi derecelendirme ölçeği.

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler ve Üniversite Öğrencileri (Uyarlama çalışması ağırlıklı olarak üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır).

Age Group: Genç Yetişkinler ve Yetişkinler.

Population Details: Türk kültürüne özgü kolektivist değerleri taşıyan bireyler.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-report) envanteri. Cevaplar 6’lı Derecelendirme formatında toplanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik ölçek, Cronbach Alfa, test-tekrar test, Doğrulayıcı Faktör Analizi, kültürel uyarlama, sosyal destek, manevi başa çıkma.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Fatma ALTUN)

Correspondence Address: Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ), Trabzon, Türkiye (Sorumlu Yazar Affiliation).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2017

Sorumlu Yazar: Fatma ALTUN

İletişim: Yazarlarla direkt iletişime geçilmesi önerilir. İletişim e-posta adresi: [email protected]

PDF Kaynağı: Ölçeğin tam metnine ve uyarlama çalışmasına ait orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: kolektivist-basa-cikma-stilleri-envanteri-toad.pdf

Yayın Linki: Çalışmanın yayınlandığı dergiye ait doğrudan bağlantı: jmood.org

Kaynaklar

Yazıcı, H., Altun, F., Şahin, M., Tosun, C., Pekdemir, Ü., & Bulut Yazıcı, E. (2017). Kolektivist Başa Çıkma Stilleri Envanterinin Türk Kültürüne Uyarlanması. Journal of Mood Disorders, 7(2), 93-103.

Kolektivist Başa Çıkma Stilleri Envanteri Maddeleri

Ölçek Derecelendirme: 6’lı Derecelendirme

Faktör Yapısı ve Madde Sayıları:

• Aile Desteği (6m)
• Kaçınma/Ayrışma (5m)
• Din ve Maneviyat (4m)
• Kabullenme/Yeniden Yapılandırma(5m)
• Özel Duygusal Paylaşımlar (3m)