Stres Verici Durumlar için Başa Çıkma Envanteri- Kısa Form

Özet

Stres Verici Durumlar için Başa Çıkma Envanteri- Kısa Form (CISS-21), bireylerin stresli durumlar karşısında kullandıkları farklı başa çıkma stillerini ölçmek amacıyla tasarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu envanter, orijinal CISS ölçeğinin kısaltılmış versiyonu olup, Türk popülasyonunda geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları Boysan (2012) tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, 21 maddeden ve üç temel faktörden oluşmaktadır: Çözüme Dönük Başa Çıkma, Duygusal Başa Çıkma ve Kaçınmacı Başa Çıkma. Uygulama, 5’li Likert Tipi bir derecelendirme sistemi kullanılarak yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Stres, Başa Çıkma Stilleri, CISS-21, Psikometrik Uyarlama, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Güvenilirlik, Psikoloji.

Yazarlar

Orijinal Ölçek Yazarları: Norman S. Endler & James D. A. Parker (1990). Türk Popülasyonu Uyarlama Yazarı: Mustafa Boysan (2012).

Amaç

Stres Verici Durumlar için Başa Çıkma Envanteri- Kısa Form’un (CISS-21) temel amacı, bireylerin günlük yaşamlarında karşılaştıkları stres faktörlerine karşı geliştirdikleri tepki ve stratejileri sistematik olarak değerlendirmektir. Bu kısa form, özellikle zaman kısıtlılığının olduğu araştırma veya klinik ortamlarda etkili ve hızlı bir ölçüm sağlamayı hedefler. Ölçek, bireyin problem çözme odaklı, duygusal tepki odaklı veya kaçınma odaklı stratejilerden hangisini daha sık kullandığını ortaya koyar.

Yapı

CISS-21, stresle başa çıkma davranışlarını üç ana bileşen veya yapı altında incelemektedir. Bu üç faktör, bireyin stres karşısındaki davranışsal ve bilişsel tepkilerinin temel boyutlarını temsil eder.

• Çözüme Dönük Başa Çıkma: Stres kaynağını doğrudan ele almayı, problemi çözmeye yönelik aktif adımlar atmayı ve durumu değiştirmeye odaklanmayı ifade eder.
• Duygusal Başa Çıkma: Stresle ilişkili olumsuz duygusal durumları (öfke, kaygı, çaresizlik) ifade etmeye veya azaltmaya odaklanmayı içerir, ancak bu genellikle sorunun kendisini çözmekten çok duygusal rahatlamaya yöneliktir.
• Kaçınmacı Başa Çıkma: Stresli durumdan uzaklaşma, dikkat dağıtma veya sorunu görmezden gelme gibi pasif stratejileri içerir.

Geçerlik

Ölçeğin Türk popülasyonundaki geçerlik çalışmaları kapsamında, Boysan (2012) tarafından kapsamlı analizler yapılmıştır. Ölçme aracının yapısal geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir.

DFA sonuçları, CISS-21’in teorik olarak öngörülen 3 faktörlü yapısının Türk örnekleminde de doğrulandığını göstermiştir. Ayrıca, alt ölçek puanlarının ilgili psikolojik değişkenlerle olan ilişkilerini belirlemek amacıyla Pearson korelasyonları hesaplanmış ve bu korelasyonların beklenen yön ve büyüklükte olduğu saptanmıştır, bu da ölçeğin ölçüt bağıntılı geçerliğini desteklemektedir.

Güvenilirlik

CISS-21’in güvenilirlik düzeyi, hem iç tutarlılık katsayıları hem de Test-Tekrar Test yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. İç tutarlılık analizi (Cronbach Alfa katsayısı), ölçeğin bileşenlerinin tutarlı ve güvenilir olduğunu göstermiştir.

Elde edilen güvenilirlik katsayısı değerleri şöyledir: Çözüme Dönük Başa Çıkma bileşeni için α = .72; Duygusal Başa Çıkma bileşeni için α = .77; Kaçınmacı Başa Çıkma bileşeni için α = .74. Bu değerler, psikometrik standartlara göre ölçeğin yeterli düzeyde güvenilirlik katsayısına sahip olduğunu doğrulamaktadır. Ek olarak, 15 günlük bir aralıkla uygulanan test-tekrar test yöntemi, ölçek puanlarının zaman içinde istikrarlı olduğunu göstermiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen Doğrulayıcı Faktör Analizi, orijinal CISS-21 ölçeğinin üç boyutlu yapısını desteklemiştir. Bu üç faktör, 21 maddenin dağılımını açıklayan temel yapılar olarak belirlenmiştir.

Faktör yapısının doğrulanması, CISS-21’in Türk kültüründe de stresle başa çıkma davranışlarını Problem Odaklı, Duygu Odaklı ve Kaçınma Odaklı olmak üzere ayrıştırabildiğini göstermektedir. Bu sonuç, ölçeğin kültürel uyarlama sürecinin başarılı olduğunu kanıtlamaktadır.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama (Orijinal ölçeğin kısa formunun Türkçeye uyarlanması).

Format: 21 madde, Öz bildirim Envanteri.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama çalışması), İngilizce (Orijinal).

Popülasyon Grubu: Klinik Olmayan Yetişkin Örneklem.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Boysan (2012) çalışması, Türkiye’den klinik olmayan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Tipi Derecelendirme. Yanıt seçenekleri: 1-Hiçbir Zaman, 2-Nadiren, 3-Bazen, 4-Sıklıkla, 5-Çoğu Zaman.

Anahtar Kelimeler

CISS, Başa Çıkma Envanteri, Stres Yönetimi, İç Tutarlılık, Test-Tekrar Test Güvenilirliği, Psikometrik Özellikler, Duygusal Başa Çıkma.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi Mevcut Değil

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi Mevcut Değil

Yazışma Adresi: Bilgi Mevcut Değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Kullanım ve telif hakları için ilgili yayıncıya ve uyarlama yazarına başvurulması gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi mevcut değildir.

Uyarlama Yılı: 2012 (Boysan, M.).

Referanslar

Boysan, M. (2012). Validity of the Coping Inventory for Stressful Situations-Short Form (CISS-21) in a non-clinical Turkish sample. J Psychiatry Neurol Sci, 25, 101-107.

Ek olarak, ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: coping-inventory-for-stressful-situations-short-form-ciss-21-toad.pdf

Makalenin kaynak bağlantısı: proxy2.marmara-elibrary.com

Stres Verici Durumlar için Başa Çıkma Envanteri- Kısa Form Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, Boysan (2012) tarafından yayınlanan makalede veya orijinal CISS-21 kılavuzunda bulunabilir.