Görünümle İlişkili Sosyal Medya Bilinç Ölçeği

Özet

Görünümle İlişkili Sosyal Medya Bilinç Ölçeği (GİSBMÖ), bireylerin sosyal medya ortamlarında kendi fiziksel görünümleri ve sunumları hakkındaki bilinç düzeylerini ve bilişsel meşguliyetlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal bir aracın Türkçe uyarlaması olarak Öngören ve arkadaşları (2021) tarafından gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, aynı zamanda yeterli düzeyde geçerlik ve güvenirlik özelliklerini taşıdığını göstermek üzere tasarlanmıştır. Ölçek, sosyal medya kullanımının bireyin beden algısı üzerindeki etkilerini inceleyen araştırmalar için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Görünüm Bilinci, Sosyal Medya, Beden Algısı, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Likert Tipi Ölçek.

Yazarlar

Bülent Öngören, Zeynep Durdu, Ömer İnce Dongaz, Betül Bayar, Kaan Bayar.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin sosyal medya platformlarında (Instagram, Facebook, vb.) kendi görünümlerine ne kadar odaklandıklarını, görünümleri hakkında ne kadar düşündüklerini ve başkalarının görünümlerini ne sıklıkla değerlendirdiklerini sistematik olarak ölçmektir. Bu uyarlama çalışması, uluslararası alanda kullanılan geçerli bir aracı Türk örneklemine kazandırmayı hedeflemiştir.

Araştırmacılar, dijital çağda artan sosyal karşılaştırma ve görünüm baskısının psikolojik etkilerini incelemek için standardize edilmiş bir ölçüm aracına ihtiyaç duymuşlardır. Bu ölçek, özellikle genç yetişkinlerin ve üniversite öğrencilerinin sosyal medya kaynaklı görünüm kaygılarını belirlemede kritik bir rol oynamaktadır.

Yapı

Görünümle İlişkili Sosyal Medya Bilinç Ölçeği, sosyal medyanın bireyin kendini algılama biçimi üzerindeki bilişsel ve duygusal etkileşimini temsil eden tek bir temel psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle “Sosyal Medya Bilinci” olarak adlandırılır ve bireyin sürekli olarak kendi dijital imajını ve fiziksel görünümünü izleme eğilimini kapsar.

Ölçek, görünümün sosyal medyada nasıl sunulduğu, başkalarının bu sunumlara verdiği tepkiler ve bireyin bu tepkilere ne ölçüde duyarlı olduğu gibi boyutları ele alır. Yüksek puanlar, kişinin görünümünü sosyal medya standartlarına göre aşırı derecede bilinçli ve kaygılı bir şekilde yönettiğini gösterir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Türkçe uyarlama makalesinde (Öngören et al., 2021) detaylı olarak sunulmuştur. Bu çalışmalar genellikle yapı geçerliği ve ölçüt bağıntılı geçerliği içermektedir. Yapı geçerliğinin test edilmesi amacıyla, ölçeğin teorik yapıyla uyumunu sağlamak için doğrulayıcı ve/veya açımlayıcı faktör analizleri kullanılmıştır.

Araştırmacılar, ölçeğin ölçtüğü yapının diğer ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, beden memnuniyetsizliği, sosyal medya bağımlılığı) beklenen yönde ilişkiler gösterdiğini tespit ederek ölçeğin geçerliğine dair kanıtlar sunmuşlardır.

Güvenirlik

Görünümle İlişkili Sosyal Medya Bilinç Ölçeği’nin güvenirlik analizleri de makalede mevcuttur. Güvenirlik, genellikle Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı ile değerlendirilmiştir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin içsel olarak güvenilir olduğunu işaret etmektedir.

Uyarlama çalışmasında elde edilen güvenirlik katsayıları, ölçeğin psikometrik standartları karşıladığını ve araştırma amaçları için kabul edilebilir düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışması kapsamında, ölçeğin faktör yapısını incelemek üzere Faktör Analizi yöntemleri uygulanmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe versiyonunda da korunup korunmadığını belirlemek için kritik öneme sahiptir.

Elde edilen faktör yapısı sonuçları, ölçeğin 13 maddelik yapısının altında yatan temel boyutları doğrulamış ve ölçeğin tek faktörlü veya çok faktörlü yapısına dair kanıtlar sunmuştur. Detaylı istatistiksel sonuçlar ve model uyum indeksleri, ilgili bilimsel makalede yer almaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Format: Görünümle İlişkili Sosyal Medya Bilinç Ölçeği toplam 13 maddeden oluşmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Derecelendirme: Ölçek, 7’li Likert Tipi bir derecelendirme kullanır:

• 1 = Asla
• 2 = Neredeyse Hiçbir Zaman
• 3 = Nadiren
• 4 = Bazen
• 5 = Sıklıkla
• 6 = Neredeyse Her Zaman
• 7 = Her Zaman

Popülasyon Grubu: Sosyal medya kullanan bireyler (Genellikle üniversite öğrencileri ve genç yetişkinler üzerinde test edilmiştir).

Yaş Grubu: Yetişkinler ve Genç Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışmasının örneklemi, Türkiye’deki üniversite öğrencileri veya genel yetişkin sosyal medya kullanıcılarından oluşmaktadır. Kesin örneklem büyüklüğü ve demografik özellikler makalede açıklanmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, katılımcılara kağıt üzerinde veya çevrimiçi anket formatında uygulanabilir. Katılımcılardan her bir maddeye kendi sosyal medya deneyimlerini yansıtan en uygun 7’li Likert cevabını vermeleri beklenir.

Anahtar Kelimeler

Görünüm Kaygısı, Dijital İmaj, Sosyal Karşılaştırma, Beden Algısı, Karya Journal of Health Science, Sosyal Medya Bilinci.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Bülent Öngören

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Yazışma Adresi: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Türkiye (Makale bilgilerinden çıkarılmıştır).

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Test Yılı: 2021 (Türkçe Uyarlama Çalışması).

İzinler ve Ücretler: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için izin alınması gerekebilir. Kullanım izni ve telif hakları bilgileri için sorumlu yazar Bülent Öngören ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı psikometrik bilgileri içeren PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: gorunumle-iliskili-sosyal-medya-bilinc-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Öngören, B., Durdu, Z., Dongaz, Ö. İ., Bayar, B., ve Bayar, K. (2021). Görünümle İlişkili Sosyal Medya Bilinç Ölçeğinin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Karya Journal of Health Science, 2(2), 33-38.

DOI: https://doi.org/10.52831/kjhs.901294

Makale Linki: dergipark.org.tr

Görünümle İlişkili Sosyal Medya Bilinç Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçeğin maddeleri (soruları) açıkça belirtilmemiştir, ancak ölçeğin toplam 13 maddeden oluştuğu bildirilmiştir. Detaylı maddeler için yukarıda belirtilen akademik referansa başvurulmalıdır.