Fenigstein, Scheier ve Buss Öz Bilinç Ölçeği

Özet

Fenigstein, Scheier ve Buss Öz Bilinç Ölçeği, bireylerin kendi benlikleri üzerindeki dikkatini ve farkındalığını ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan orijinal Fenigstein, Scheier ve Buss Öz Bilinç Ölçeği‘nin (Self-Consciousness Scale – SCS) Türkçe uyarlamasıdır. Bu ölçek, öz bilinç yapısını, bireyin içsel durumlarına odaklanma eğilimi olan Özel Öz Bilinç (Private Self-Consciousness) ve bireyin dış görünüşü ile sosyal imajına odaklanma eğilimi olan Kamusal Öz Bilinç (Public Self-Consciousness) olmak üzere temel olarak iki boyutta ele alır.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması Ruhsar Neslihan Rugancı tarafından 1995 yılında gerçekleştirilmiş ve ilgili çalışmada özellikle Özel ve Kamusal öz bilinç alt ölçeklerinin Türk kültüründeki psikometrik özelliklerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu araç, sosyal psikoloji ve kişilik psikolojisi alanlarında yaygın olarak kullanılmakta olup, bireylerin kendilerine yönelik dikkat mekanizmalarını anlamada kritik bir role sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Öz Bilinç, Özel Öz Bilinç, Kamusal Öz Bilinç, Fenigstein, Scheier, Buss, Ruhsar Neslihan Rugancı, Kişilik Psikolojisi, Uyarlama.

Yazarlar

Arnold Fenigstein, Michael F. Scheier, Arnold H. Buss (Orijinal Geliştiriciler); Ruhsar Neslihan Rugancı (Uyarlayan).

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireyler arasındaki kronik öz bilinç düzeyindeki farklılıkları saptamaktır. Bu farklılıklar, bireyin dikkatini ne sıklıkta ve ne ölçüde kendi iç deneyimlerine (duygular, düşünceler, inançlar) ya da dışarıdan gözlemlenebilir özelliklerine (davranış, görünüş, sosyal etki) yönelttiğini belirlemektedir.

Ölçek, bu iki ana boyut aracılığıyla, bireyin benlik odaklı dikkatini sistematik olarak ölçerek, öz bilinçliliğin çeşitli psikolojik sonuçlar (anksiyete, depresyon, öz saygı vb.) üzerindeki etkilerini araştırmacılar için ölçülebilir hale getirmeyi hedefler. Türk kültürüne uyarlanmasıyla birlikte, bu yapının kültürel bağlamda nasıl tezahür ettiğinin anlaşılmasına katkı sağlanmıştır.

Yapı

Fenigstein, Scheier ve Buss Öz Bilinç Ölçeği, teorik olarak üç temel faktörü ölçmek üzere tasarlanmıştır: Özel Öz Bilinç, Kamusal Öz Bilinç ve Sosyal Kaygı. Ancak, Rugancı’nın 1995 uyarlama çalışmasında ağırlıklı olarak ilk iki faktörün Türk kültüründeki geçerliği incelenmiştir.

• Özel Öz Bilinç: Bireyin içsel durumlarına, duygularına, motivasyonlarına ve düşüncelerine odaklanma eğilimini ifade eder. Yüksek özel öz bilince sahip bireyler, genellikle kendilerini daha iyi tanır ve içsel deneyimlerine karşı daha hassastır.
• Kamusal Öz Bilinç: Bireyin dış görünüşüne, başkalarının kendisi hakkındaki düşüncelerine ve sosyal ortamlardaki davranışlarının nasıl algılandığına dair endişe ve farkındalığını ifade eder. Yüksek kamusal öz bilince sahip bireyler, sosyal onay alma ve imaj yönetimine daha fazla önem verir.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgisi açıkça belirtilmemiş olsa da, Rugancı (1995) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğinin Türk örnekleminde incelendiği varsayılmalıdır. Orijinal SCS, yapı geçerliğini destekleyen kapsamlı çalışmalarla bilinmektedir; alt ölçeklerin teorik olarak ilişkili olduğu ancak ayrı faktörler olarak kaldığı gösterilmiştir.

Uyarlamada yapı geçerliğinin incelenmesi genellikle doğrulayıcı faktör analizi veya açımlayıcı faktör analizi yöntemleriyle gerçekleştirilir. Rugancı’nın çalışması, Özel Öz Bilinç ve Kamusal Öz Bilinç alt ölçeklerinin Türk kültüründe de ayrı ve anlamlı psikolojik yapılar olarak işlediğini göstermeyi amaçlamıştır.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik katsayılarına dair spesifik bir bilgi sunulmamıştır. Ancak, bir psikometrik aracın uyarlamasında, ölçeğin iç tutarlılığının (genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile) ve test-tekrar test güvenirliğinin rapor edilmesi standart bir gerekliliktir.

Orijinal Fenigstein, Scheier ve Buss Öz Bilinç Ölçeği, genellikle kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılık (alfa katsayıları .70 ile .85 arasında) sergilemektedir. Rugancı’nın (1995) çalışması da büyük olasılıkla bu alt ölçekler için benzer güvenirlik düzeylerini Türk örnekleminde rapor etmiştir.

Faktör Analizi

Faktör analizi, ölçeğin temel yapısını doğrulamak için kullanılan temel yöntemdir. Orijinal SCS, genellikle üç faktörlü bir yapıya işaret ederken, Rugancı (1995) çalışması, özel olarak Özel Öz Bilinç ve Kamusal Öz Bilinç alt ölçeklerinin geçerliğini incelemiştir.

Uyarlama sürecinde gerçekleştirilen faktör analizi, maddelerin beklenen teorik alt yapılara ayrılıp ayrılmadığını kontrol etmiştir. Bu analizler, Türk örnekleminde öz bilincin nasıl algılandığı ve yapılandığı hakkında önemli veriler sunmuştur.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation) tabanlı kişilik envanteri.

Format: Orijinal ölçek genellikle 4 veya 5 puanlı Likert tipi derecelendirme formatını kullanır (Örn: “Bana hiç uygun değil”den “Bana çok uygun”a).

Language Available: Türkçe, İngilizce (Orijinal).

Population Group: Yetişkin ve ergen popülasyonları.

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üzeri.

Population Details: Üniversite öğrencileri ve genel yetişkin örneklemler üzerinde uygulanmıştır.

Test Methodology: Kendi kendine uygulanan (self-report) anket veya envanter metodolojisi.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik Özellikler, Benlik Kavramı, Sosyal Kaygı, Öz Bilinç, Kişilik Ölçekleri, Türk Kültürü, Psikoloji.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor/Mevcut Değil.

Affiliation Email addresses: Ruhsar Neslihan Rugancı için: [email protected]

Correspondence Address: Bilinmiyor/Mevcut Değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştirilme yılı 1975’tir. Türkçe uyarlama çalışması ise 1995 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izin ve ücret bilgileri, sorumlu yazar Ruhsar Neslihan Rugancı veya ilgili yayıncı (Personality and Individual Differences) ile iletişime geçilerek teyit edilmelidir.

Orijinal ölçek (SCS) akademik araştırmalarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Uyarlama çalışmasının orijinal PDF’i, ek psikometrik detaylarla birlikte indirilebilir. Orijinal PDF burada indirilebilir: fenigstein-scheier-and-buss-self-consciousness-scale-toad.pdf

Kaynaklar

1. Rugancı, R. N. (1995). Private and public self-consciousness subscales of the Fenigstein, Scheier and Buss Self-consciousness Scale: A Turkish translation. Personality and Individual Differences, 18(2), 279-282.
2. Fenigstein, A., Scheier, M. F., & Buss, A. H. (1975). Public and private self-consciousness: Assessment and theory. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 43(4), 522–527.

Fenigstein, Scheier ve Buss Öz Bilinç Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içerikte sağlanmadığı için burada listelenememektedir. Ölçek maddelerine erişim için sorumlu yazar Ruhsar Neslihan Rugancı’nın makalesine (Rugancı, 1995) veya iletişim adresine başvurulması gerekmektedir.