Öz-bilinç Ölçeği

Özet

Öz-bilinç Ölçeği, bireylerin kendilerine yönelik dikkat ve farkındalık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikolojik bir araçtır. Bu giriş, orijinal ölçeğin 2007 yılında Akın, Abacı ve Öveç tarafından Türkçe diline uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi çalışmasına dayanmaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sağlamak için dilsel eşdeğerlik, yapı geçerliği ve kapsamlı güvenilirlik analizlerini içermiştir. Ölçek, bireylerin özel (içsel) ve kamusal (dışsal) öz-bilinç eğilimlerini değerlendirmeye olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Öz-bilinç, psikoloji, Psikometrik, Ölçek Uyarlama, Geçerlik, Güvenilirlik, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Ahmet Akın, Rıza Abacı, Ümit Öveç

Amaç

Öz-bilinç Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kendilerini ne kadar sıklıkla ve ne şekilde gözlemlediklerini veya kendilerine dikkat ettiklerini tespit etmektir. Türkçeye uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş olan bu ölçeği Türk kültüründe geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanabilmek için gerekli psikometrik kanıtları sunmaktır. Bu sayede, Türkiye’deki araştırmacılar öz-bilinç yapısını bilimsel çalışmalarında kullanabilir hale gelmiştir.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel benlik kavramlarından biri olan öz-bilinç (self-consciousness) yapısını ölçmektedir. Öz-bilinç, genellikle bireyin kendi dikkatini kendi üzerine yönlendirme eğilimi olarak tanımlanır ve yaygın olarak iki temel boyutta incelenir:

• Özel Öz-bilinç (Private Self-Consciousness): Bireyin içsel durumlarına, duygularına, düşüncelerine ve hislerine odaklanma eğilimi.
• Kamusal Öz-bilinç (Public Self-Consciousness): Bireyin dış görünüşüne, başkalarının kendisi hakkındaki düşüncelerine ve sosyal imajına odaklanma eğilimi.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin bu çok boyutlu yapısının Türkçe formunda da korunduğunu göstermeyi hedeflemiştir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, psikometrik açıdan sağlam temeller oluşturmak üzere titizlikle yürütülmüştür. Geçerlik analizleri aşağıdaki unsurları kapsamıştır:

• Dilsel Eşdeğerlik: Ölçek maddelerinin orijinal dildeki anlamlarını Türkçede doğru ve kültürel olarak uygun bir şekilde yansıttığını belirlemek amacıyla çeviri ve geri çeviri süreçleri uygulanmıştır.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü belirlemek için analizler yapılmıştır. Bu analizler genellikle faktör analizi tekniklerini içerir ve ölçeğin alt boyutlarının tutarlılığını test eder.
• Madde Analizi: Her bir maddenin, ölçülen genel yapıya katkısını ve ayırt ediciliğini belirlemek üzere madde-toplam korelasyonları ve diğer istatistiksel yöntemler kullanılmıştır.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirlik çalışmaları, ölçüm sonuçlarının zaman içinde ve farklı durumlarda tutarlılığını göstermek amacıyla yapılmıştır. Çalışmada incelenen temel güvenilirlik yöntemleri şunlardır:

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu belirlemek için Cronbach Alfa katsayısı gibi iç tutarlılık istatistikleri hesaplanmıştır. Yüksek iç tutarlılık değerleri, maddelerin aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek amacıyla aynı örnekleme belirli bir zaman aralığıyla iki kez uygulanmış ve sonuçlar arasındaki korelasyon incelenmiştir.

Faktör Analizi

Türkçe formun yapı geçerliğini desteklemek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal Öz-bilinç Ölçeği’nin teorik olarak öngörülen boyutlarının (Özel Öz-bilinç ve Kamusal Öz-bilinç) Türkçe verilerde de ortaya çıkıp çıkmadığını test etmiştir. Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türkçe örneklemde de geçerli olduğu ve öz-bilinç yapısını başarıyla temsil ettiği belirlenmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme (0=hiç uygun değil – 4=tamamen uygun). Bu tip bir derecelendirme, katılımcının maddelere ne kadar katıldığını veya maddenin kendisi için ne kadar uygun olduğunu dereceli bir şekilde ifade etmesini sağlar.

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler ve Üniversite Öğrencileri (Genellikle uyarlama çalışmalarında bu gruplar kullanılır).

Age Group: Belirtilmemiş, ancak yetişkin popülasyonu için uygundur.

Population Details: Çalışmanın yapıldığı örneklem, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi’nde yayınlanan makalede detaylandırılmıştır.

Test Methodology: Bireysel olarak uygulanan, kağıt-kalem veya dijital ortamda doldurulabilen öz-bildirim envanteri.

Anahtar Kelimeler

Öz-bildirim, Psikometrik Özellikler, Dilsel Eşdeğerlik, Madde Analizi, İç Tutarlılık, Test-Tekrar Test, Öz-bilinç.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Correspondence Address: Sorumlu yazar Ahmet Akın’ın iletişim adresi, makalenin yayınlandığı tarihte Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi’ne bağlıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2007 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve telif hakları, sorumlu yazar Ahmet Akın ve yayıncı kurum (Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi) üzerinden sağlanmalıdır.

Makalenin tam metnine ve ek bilgilere aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: dergiler.ankara.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki adresten indirilebilir: oz-bilinc-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Akın, A., Abacı, R. ve Öveç, Ü. (2007). Öz-bilinç Ölçeği’nin Türkçe formunun yapı geçerliği ve güvenirlik çalışması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 40(2), 257-276.

Öz-bilinç Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte doğrudan sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen akademik makalenin veya PDF dosyasının incelenmesi gerekmektedir.