Ebeveynlerde Sağlıklı Yaşam Eğitimi Bilinç Düzeyi Ölçeği

Özet

Ebeveynlerde Sağlıklı Yaşam Eğitimi Bilinç Düzeyi Ölçeği (ESYEB DÜÖ), Yasin Karagöz ve Ebrar Ilıman (2019) tarafından geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, ebeveynlerin çocuklarına sağlıklı yaşam alışkanlıkları kazandırma konusundaki mevcut bilinç düzeylerini ve uygulamalarını sistematik bir şekilde değerlendirmeyi amaçlar. Toplam 30 maddeden oluşan ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanır.

Ölçek, dört temel faktör altında toplanmıştır: Bedensel Sağlık, Beslenme, Hijyen ve Zihinsel Sağlık/Sosyal Aktiflik. Yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, modelin verilere mükemmel uyum sağladığını göstermiştir (X²/df = 2,462). Yüksek iç tutarlılık katsayıları (Genel Cronbach Alfa: 0.948) ile ölçek, ebeveynlerin sağlıklı yaşam eğitimindeki rolünü bütüncül ve güvenilir bir biçimde ölçmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sağlıklı yaşam eğitimi, ebeveyn bilinci, psikometri, ölçek geliştirme, çocuk sağlığı, hijyen, beslenme, Likert ölçeği.

Yazarlar

Yasin Karagöz, Ebrar Ilıman

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ebeveynlerin çocuklarına sağlıklı yaşam alışkanlıklarını aktarma ve bu konudaki farkındalıklarını ölçmektir. Bu amaç doğrultusunda, ölçek, ebeveynlerin fiziksel sağlık, beslenme, hijyen ve zihinsel/sosyal gelişim alanlarındaki yaklaşımlarını standardize edilmiş bir yöntemle nicel hale getirmektedir.

Sağlıklı yaşam, bireyin erken gelişim döneminde edinilen alışkanlıklarla yakından ilişkilidir. Bu nedenle, ESYEB DÜÖ, eğitim bilimleri ve halk sağlığı eğitimi alanlarında, ebeveynlere yönelik müdahale programlarının tasarlanması ve mevcut bilgi düzeylerinin belirlenmesi için temel bir değerlendirme aracı olarak hizmet vermektedir.

Yapı

Ebeveynlerde Sağlıklı Yaşam Eğitimi Bilinç Düzeyi Ölçeği, ebeveynlerin sağlıklı yaşam eğitimine dair bilinç düzeyini ölçen dört faktörlü bir yapıya sahiptir. Ölçek, toplam 30 maddeden oluşmaktadır ve her bir faktör, ebeveynlerin çocuk yetiştirme pratiğinin farklı bir boyutuna odaklanmaktadır. Bu faktörler şunlardır:

• Bedensel Sağlık: Düzenli fiziksel aktiviteye teşvik ve fiziksel sağlığın korunmasına yönelik ebeveyn tutumlarını kapsar (7 madde).
• Beslenme: Dengeli ve düzenli beslenme alışkanlıklarının sağlanması ve sağlıklı gıda tüketimi konusundaki hassasiyeti ölçer (4 madde).
• Hijyen: Kişisel temizlik alışkanlıkları ve çevresel hijyen bilinci (geri dönüşüm gibi) konularını içerir (6 madde).
• Zihinsel Sağlık/ Sosyal Aktiflik: Çocuğun duygusal düzenleme, stresle başa çıkma ve sosyal katılım becerilerini geliştirme çabalarını değerlendirir (13 madde).

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiş ve elde edilen uyum indeksleri, modelin verilerle mükemmel uyum gösterdiğini kanıtlamıştır. DFA sonuçları, ölçeğin teorik dört faktörlü yapısının ampirik verilerle tutarlı olduğunu desteklemektedir. Uyum indeksleri ve kabul kriterleri aşağıda listelenmiştir:

• X²/df (Ki-Kare / Serbestlik Derecesi Oranı): 2,462 (Kabul edilebilir sınır olan 5’in altındadır, mükemmel uyum).
• RMR (Root Mean Square Residual): 0,051 (Kabul edilebilir sınır olan 0,08’in altındadır).
• SRMR (Standardized Root Mean Square Residual): 0,0612 (Kabul edilebilir sınır olan 0,08’in altındadır).
• RMSEA (Root Mean Square Error of Approximation): 0,079 (Kabul edilebilir sınır olan 0,08’in altındadır).

Bu değerler, ölçeğin maddelerinin ölçmeyi amaçladığı latent yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

ESYEB DÜÖ’nün iç tutarlılığı, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen katsayılar, ölçeğin hem genel olarak hem de alt faktörler bazında yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Faktörlere ait Cronbach Alfa güvenirlik katsayıları şöyledir:

• Bedensel Sağlık faktörü: 0.808
• Beslenme faktörü: 0.758
• Hijyen faktörü: 0.846
• Zihinsel Sağlık/ Sosyal Aktiflik faktörü: 0.903

Ölçekteki toplam 30 maddenin genel Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı ise 0.948 olarak hesaplanmıştır. Bu yüksek katsayı, ölçeğin farklı uygulamalarda tutarlı sonuçlar vereceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçlarına göre dört faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu yapı, sağlıklı yaşam eğitiminin çok boyutluluğunu temsil etmektedir. Faktörlerin madde dağılımı ve odaklandığı alanlar şunlardır:

• Bedensel Sağlık: 7 madde.
• Beslenme: 4 madde.
• Hijyen: 6 madde.
• Zihinsel Sağlık/ Sosyal Aktiflik: 13 madde.

DFA sonuçlarının mükemmel uyumu (X²/df = 2,462), bu dört faktörün ölçek kapsamındaki maddeleri başarılı bir şekilde açıkladığını ve yapısal geçerliğin sağlandığını göstermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Yeni bir öz bildirim ölçeği)

Format: Öz Bildirim Ölçeği, 30 maddelik dört faktörlü yapı.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ebeveynler

Yaş Grubu: Yetişkin ebeveynler

Popülasyon Detayları: Çocuklarına sağlıklı yaşam eğitimi veren yetişkin bireyler.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır. Derecelendirme formatı: 1 (Hiçbir zaman) – 5 (Her zaman).

Anahtar Kelimeler

Sağlık bilinci, ebeveynlik, sağlık eğitimi, psikolojik test, sağlıklı yaşam, Beslenme, Hijyen.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Kaynağında Yok

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ebrar ILIMAN (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Karagöz ve Ilıman tarafından 2019 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik veya klinik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Ebrar Ilıman ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ebeveynlerde-saglikli-yasam-egitimi-bilinc-duzeyi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Karagöz, Y. ve Ilıman, E. (2019). Ebeveynlerde Sağlıklı Yaşam Eğitimi Bilinç Düzeyi Ölçeğinin geliştirilmesi. Cumhuriyet Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 4(1), 55-64.

Ebeveynlerde Sağlıklı Yaşam Eğitimi Bilinç Düzeyi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bedensel Sağlık (7m): Düzenli olarak seveceği fiziksel aktiviteler yapması için teşvik ederim.
Beslenme (4m): Çocuğumun evden çıkmadan önce kahvaltı yapmasını sağlarım.
Hijyen (6m): Geri dönüşüm konteynırlarını kullanması için teşvik ederim.
Zihinsel Sağlık/ Sosyal Aktiflik (13m): Çocuğuma ani gelişen olaylarda paniklememesi ve sakin olması gerektiğini vurgularım.