Genelleştirilmiş Problemli İnternet Kullanım Ölçeği

Özet

Genelleştirilmiş Problemli İnternet Kullanım Ölçeği 2 (GPIUS2), orijinal olarak problemli internet kullanımını ölçmek amacıyla geliştirilmiş kapsamlı bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışması, Canoğulları-Ayazseven ve Cenkseven-Önder (2019) tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, bireylerin interneti aşırı, kontrolsüz ve olumsuz sonuçlara yol açacak şekilde kullanma eğilimlerini çok boyutlu olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu, yapısal geçerliğini ve güvenilirliğini araştırmış ve orijinal ölçeğin faktör yapısının korunduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Genelleştirilmiş Problemli İnternet Kullanım Ölçeği, GPIUS2, Problemli İnternet Kullanımı, İnternet Bağımlılığı, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Türkiye

Yazarlar

Özge Canoğulları Ayazseven, Figen Cenkseven-Önder

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin internet kullanım alışkanlıklarının problemli internet kullanımı boyutlarına ne ölçüde uyduğunu belirlemektir. Ölçek, sadece kullanım süresini değil, aynı zamanda kullanımın bilişsel ve davranışsal sonuçlarını da değerlendirerek, risk altındaki bireyleri veya klinik müdahale gerektiren durumları tespit etmeye yardımcı olmayı hedefler. Türkçeye uyarlama çalışması ise, GPIUS2’nin Türk popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabilmesini sağlamayı amaçlamıştır.

Yapı

Genelleştirilmiş Problemli İnternet Kullanım Ölçeği 2 (GPIUS2), problematic internet kullanımını tek bir skor yerine, genellikle dört veya beş temel faktör altında inceleyen çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Orijinal ölçek genellikle şu temel boyutları ölçer:

• Tercih Edilen Çevrimiçi Sosyal Etkileşim (Preference for Online Social Interaction – POSI): Yüz yüze etkileşim yerine çevrimiçi iletişimi tercih etme eğilimi.
• Duygu Durumu Düzenleme (Mood Alteration): İnterneti duygusal durumları değiştirmek, olumsuz duygulardan kaçmak veya stresi azaltmak için kullanma.
• Zorunlu Kullanım/Kontrol Kaybı (Compulsive Use/Loss of Control): İnternet kullanımını kontrol edememe veya azaltma çabalarının başarısızlıkla sonuçlanması.
• Negatif Sonuçlar (Negative Outcomes): Aşırı internet kullanımının akademik, mesleki veya sosyal yaşamda yarattığı olumsuz etkiler.

Türkçe uyarlama çalışması bu çok boyutlu yapıyı destekleyerek, problemli internet kullanımının karmaşık doğasını kültürel bağlamda da geçerli kılmaktadır.

Geçerlik

Canoğulları-Ayazseven ve Cenkseven-Önder (2019) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. Çalışma, ölçeğin orijinal yapısına uygun olan çok boyutlu faktör yapısının Türk örnekleminde de iyi bir uyum sergilediğini göstermiştir. Bu, ölçek maddelerinin kuramsal olarak ölçmesi beklenen yapıları başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır. Geçerlik çalışmaları ayrıca, GPIUS2 skorlarının, kuramsal olarak ilişkili olması beklenen diğer psikolojik yapılarla (örneğin, depresyon, yalnızlık veya diğer bağımlılık eğilimleri) beklenen yönde anlamlı korelasyonlar gösterdiğini de içerebilir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, genellikle Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak değerlendirilmiştir. Uyarlama çalışması sonuçları, ölçeğin genelinde ve alt faktörlerinde yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu rapor etmiştir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla elde edilen skorların güvenilir olduğunu göstermektedir. Orijinal çalışmada spesifik değerler belirtilmese de, uyarlama çalışmalarında genellikle .80 ve üzeri değerler elde edilmektedir.

Faktör Analizi

Genelleştirilmiş Problemli İnternet Kullanım Ölçeği 2’nin Türkçe’ye uyarlaması sırasında uygulanan doğrulayıcı faktör analizi (DFA), ölçeğin çok boyutlu yapısını desteklemiştir. Bu analiz, ölçeğin farklı problemli internet kullanım bileşenlerini ayırt etme yeteneğini teyit eder. GPIUS2’nin yapısal modelinin, Türk öğrencilerin oluşturduğu örneklemde kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğu doğrulanmıştır. Bu sonuçlar, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinin başarılı olduğunu ve orijinal yapının korunarak Türkçede kullanılabileceğini göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama

Format: Genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme (Örneğin: 1=Kesinlikle Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum).

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Population Group: Ergenler ve Yetişkinler (Özellikle üniversite öğrencileri üzerinde geçerlenmiştir.)

Age Group: 18 yaş ve üzeri (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır.)

Population Details: Üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyon.

Test Methodology: Öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

GPIUS2, Çevrimiçi Sosyal Etkileşim, Duygu Durumu Düzenleme, Kontrol Kaybı, Psikometrik Özellikler, Adaptasyon

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Uyarlama çalışmasında ORCID bilgisi belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Özge Canoğulları Ayazseven (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2019

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ek olarak, ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

Orijinal PDF: genellestirilmis-problemli-internet-kullanim-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Canoğulları-Ayazseven, Ö. ve Cenkseven-Önder, F. (2019). Genelleştirilmiş Problemli İnternet Kullanım Ölçeği 2’nin Türkçe’ye uyarlama çalışması. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 11(18), 1540-1565. DOI: 10.26466/opus.529016

Orijinal Ölçek Kaynağı (Caplan, S. E. tarafından geliştirilen GPIUS2 temel alınmıştır).

Genelleştirilmiş Problemli İnternet Kullanım Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri bu kaynaktan doğrudan sağlanmamıştır; maddeler, yukarıda bağlantısı verilen PDF dosyasında mevcuttur.

Bu ölçeğe ait maddeler ve derecelendirme bilgileri için uyarlama çalışmasının tam metnine ve yukarıda belirtilen PDF dokümanına başvurulması gerekmektedir.