Cep Telefonu Problemli Kullanım Ölçeği

Özet

Cep Telefonu Problemli Kullanım Ölçeği (CPPKÖ), bireylerin cep telefonlarını aşırı, kontrolsüz ve potansiyel olarak bağımlılık gösteren biçimde kullanma eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik ölçektir. Bu ölçek, Ç. Tekin tarafından 2012 yılında yapılan bir yüksek lisans tezi kapsamında, orijinal bir ölçeğin Türkçe kültürüne ve diline uyarlanması (adaptasyon) çalışması olarak sunulmuştur. Çalışmanın temel amacı, Türkiye’deki popülasyonda cep telefonu kullanımının yol açtığı potansiyel sorunları bilimsel yöntemlerle tespit edebilecek geçerli ve güvenilir bir araç sağlamaktır.

Uyarlama süreci, ölçeğin dilsel eşdeğerliğini, yapısal bütünlüğünü ve psikometrik özelliklerini değerlendirmeyi içermiştir. Bu sayede, cep telefonu kullanımının günlük yaşam üzerindeki olumsuz etkilerini, sosyal izolasyonu ve yoksunluk belirtilerini ölçmek mümkün hale gelmiştir.

Anahtar Kelimeler

Cep Telefonu Problemli Kullanımı, Bağımlılık, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Teknoloji Bağımlılığı, İnönü Üniversitesi, Mobil Cihaz Kullanımı.

Yazarlar

Ç. Tekin (Uyarlayan).

Amaç

Cep Telefonu Problemli Kullanım Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin cep telefonlarına yönelik davranışlarını, bu davranışların yaşam kaliteleri üzerindeki etkilerini ve potansiyel olarak kompulsif kullanım düzeylerini nicel olarak saptamaktır.

Ölçek, özellikle yüksek risk grubundaki bireyleri (örneğin, genç yetişkinler ve üniversite öğrencileri) belirlemek, önleyici müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmek ve klinik çalışmalara ampirik veri sağlamak için tasarlanmıştır. Ç. Tekin’in uyarlama çalışması, bu aracın Türk kültüründe kullanıma uygunluğunu kanıtlamayı hedeflemiştir.

Yapı

Ölçek, cep telefonu kullanımının sorunlu yönlerini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Orijinal ölçeğin boyutları genellikle şunları içerir:

• Kompulsif Kullanım: Bireyin kendini telefonu kullanmaktan alıkoyamama durumu.
• Yoksunluk Belirtileri: Telefon kullanılmadığında hissedilen anksiyete, huzursuzluk veya sinirlilik.
• Tolerans: İstenen etkiyi elde etmek için giderek daha fazla zaman harcama ihtiyacı.
• İşlevsellikte Bozulma: Akademik, mesleki veya sosyal yaşamda cep telefonu kullanımı nedeniyle yaşanan olumsuz sonuçlar.

Bu yapı, teknolojiye dayalı bağımlılıkların temel bileşenlerini yansıtır ve ölçeğin, cep telefonunun sadece bir araç olmaktan çıkıp bir kaçınma veya stresle başa çıkma mekanizması haline gelip gelmediğini değerlendirmesini sağlar.

Geçerlik

Ç. Tekin (2012) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türkçe formunun geçerliği, yapı geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerlik yöntemleriyle incelenmiştir. Yapı geçerliği için genellikle Faktör Analizi teknikleri kullanılarak ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığı araştırılmıştır.

Uyarlama tezinde, ölçeğin maddelerinin ölçtüğü yapıyı ne derece temsil ettiğini belirlemek amacıyla uzman görüşleri alınmış ve dilsel eşdeğerlik çalışmaları yapılmıştır. Geçerlik sonuçları, ölçeğin Cep Telefonu Problemli Kullanımı yapısını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir, ancak detaylı geçerlik katsayıları için referans teze başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin zamana karşı istikrarını ve iç tutarlılığını değerlendirmek için gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık güvenirlik katsayısı (genellikle Cronbach Alfa katsayısı), ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü göstermektedir.

Yüksek lisans tezinde, ölçeğin iç tutarlılık katsayısının kabul edilebilir düzeyde olduğu rapor edilmiştir. Ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği çalışmaları da yapılarak ölçek puanlarının farklı zamanlarda uygulandığında tutarlılığını koruyup korumadığı belirlenmiştir. Bu bulgular, ölçeğin Türkçe formunun güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasının kritik bir adımı, ölçeğin faktör yapısını doğrulamaktır. Genellikle Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, ölçeğin orijinal yapısının (örneğin, 4 veya 5 faktörlü yapı) Türk örneklemine uygunluğu test edilmiştir.

Faktör analizi sonuçları, maddelerin beklenen faktörlere yüklendiğini ve modelin Türk popülasyonundan elde edilen veriye iyi uyum sağladığını göstermiştir. Bu analizler, ölçeğin yapısal geçerliğinin önemli bir kanıtını sunar ve ölçeğin alt boyutlarının bağımsız olarak incelenmesine olanak tanır.

Ölçme Aracı

Test Tipi: Uyarlama, Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report)

Format: Genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme (Örneğin: 1=Hiçbir zaman, 5=Her zaman).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dili muhtemelen İngilizce veya başka bir Avrupa dilidir (Tekin tarafından uyarlanmıştır).

Popülasyon Grubu: Genç Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri (Örneklem detayları teze bağlıdır).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Uygulama bireysel veya grup halinde yapılabilir. Katılımcılardan, cep telefonu kullanım alışkanlıklarını yansıtan ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir. Puanlama, maddelerin toplamı veya alt faktörlerin ortalaması üzerinden yapılır; yüksek puanlar, daha yüksek düzeyde problemli kullanımı işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Cep Telefonu, Problemli Kullanım, Psikolojik Ölçek, Teknoloji, İnternet Bağımlılığı, Likert Ölçeği, Psikometri, Çeviri, Güvenirlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilinmiyor (Yüksek Lisans Tezi yazarı için ORCID bilgisi sağlanmamıştır.)

Kurum E-posta Adresleri: Bilinmiyor.

Yazışma Adresi: İnönü Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Malatya (2012 tezi için).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Ç. Tekin’in 2012 yılında tamamladığı yüksek lisans tezi kapsamında uyarlanmıştır. Akademik amaçlı kullanımlar için genellikle yazarın veya kurumun izni gerekmektedir. Ticari kullanım veya geniş çaplı araştırmalar için izin ve olası ücretlendirme koşulları, yazar ve İnönü Üniversitesi ile iletişime geçilerek belirlenmelidir.

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: cep-telefonu-problemli-kullanim-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Tekin, Ç. (2012). Cep telefonu problemli kullanım (PU) ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Malatya.

Tezin orijinal kaydına Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Cep Telefonu Problemli Kullanım Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Ölçek maddeleri, kaynağın doğası gereği (yüksek lisans tezi özeti) bu veri setinde doğrudan sağlanmamıştır. Maddelere erişim için yukarıda belirtilen YÖK Tez Merkezi linki veya PDF dosyası kullanılmalıdır.