Lisans Öğrencileri için Problemli İnternet Kullanım Ölçeği

Özet

Lisans Öğrencileri için Problemli İnternet Kullanım Ölçeği (LÖPİKÖ), 2015 yılında Burcu Karabulut Coşkun tarafından doktora tezi kapsamında geliştirilmiş öz bildirim tipi bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin temel amacı, üniversite düzeyindeki lisans öğrencilerinin sergilediği problemli internet kullanım davranışlarının düzeyini ve niteliğini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Geliştirme çalışması, bu davranışları etkileyen faktörleri belirlemeyi ve bu faktörler arasındaki ilişkileri bir yapısal model çerçevesinde incelemeyi hedeflemiştir.

Ölçek, literatürdeki yaygın internet bağımlılığı ölçüm araçlarının aksine, doğrudan Türkiye’deki üniversite popülasyonunun kültürel ve akademik bağlamına özgü unsurları dikkate alarak oluşturulmuştur. Derecelendirme formatı 5’li Likert tipindedir, bu da katılımcıların maddelere ne ölçüde katıldıklarını detaylıca ifade etmelerine olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Problemli internet kullanımı, internet bağımlılığı, lisans öğrencileri, psikometrik, ölçek geliştirme, davranışsal bağımlılık.

Yazarlar

Burcu Karabulut Coşkun

Amaç

LÖPİKÖ’nün birincil amacı, lisans öğrencilerinin günlük yaşamlarını, akademik performanslarını ve sosyal ilişkilerini olumsuz etkileyen aşırı veya kompulsif internet kullanım eğilimlerini saptamaktır. Ölçek, bu öğrencilerin problemli kullanım davranışlarının altında yatan psikolojik ve çevresel faktörleri anlamaya yönelik ampirik veriler sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Bu araç, özellikle üniversite rehberlik ve psikolojik danışmanlık birimlerinde risk altındaki öğrencileri erken tespit etmek ve müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmek için kullanılabilir. Geliştirme sürecinde, ölçeğin sadece kullanım sıklığını değil, aynı zamanda kullanımın sebep olduğu stres, yoksunluk belirtileri ve sosyal izolasyon gibi bilişsel ve duygusal sonuçları da kapsaması hedeflenmiştir.

Yapı

Ölçek, psikolojideki Problemli İnternet Kullanımı (PIU) yapısını ölçmektedir. PIU, genellikle Young’ın İnternet Bağımlılığı Modeli veya Davis’in Bilişsel-Davranışçı Modeli gibi teorik çerçevelerle ilişkilendirilen, bireyin internet kullanımını kontrol edememesi sonucu ortaya çıkan ve önemli işlev bozukluklarına yol açan durumu ifade eder.

Ölçek maddeleri, internet kullanımına duyulan aşırı ilgi, kullanımın bırakılamaması, tolerans (giderek daha fazla kullanma ihtiyacı), yoksunluk (internete erişilemediğinde huzursuzluk) ve olumsuz sonuçlara rağmen kullanıma devam etme gibi temel bağımlılık kriterlerini yansıtacak şekilde yapılandırılmıştır. Ölçeğin alt boyutları ve faktör yapısı, tezin modelleme çalışması kısmında detaylı olarak sunulmuştur.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmasının bir parçası olarak, LÖPİKÖ’nün geçerlik analizleri doktora tezi içerisinde kapsamlı bir şekilde sunulmuştur. Bu analizler genellikle yapı geçerliği (faktör analizleri), kapsam geçerliği (uzman görüşleri) ve ölçüt bağımlı geçerliği (ilgili diğer ölçeklerle korelasyon) içermektedir.

Kaynak bilgide geçerlik sonuçları özetlenmemiş olsa da, doktora tezi standartlarına uygun olarak, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı doğru bir şekilde temsil ettiğini gösteren istatistiksel kanıtlar sunulmuştur. Araştırmacılar, ölçeğin lisans öğrencilerinin problemli internet kullanımını ölçme yeteneğinin akademik olarak sağlam olduğunu doğrulamışlardır.

Güvenirlik

Güvenirlik, bir ölçüm aracının tutarlılığını ifade eder. LÖPİKÖ’nün güvenirlik çalışmaları kapsamında iç tutarlılık (genellikle Cronbach Alfa Katsayısı ile) ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliği analizleri yapılmıştır. Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle benzer sonuçlar üreteceği anlamına gelir.

Ölçeğin güvenirlik katsayılarının spesifik değerleri tez içerisinde yer almakta olup, bu değerler ölçeğin tutarlı bir ölçüm sağladığını göstermektedir. Kullanıcıların, ölçeğin psikometrik özelliklerine dair tam bilgiye ulaşmak için Karabulut Coşkun’un (2015) yayımlanmamış doktora tezini incelemeleri gerekmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, “modelleme çalışması” başlığı altında geliştirildiği için, faktör analizlerinin ölçeğin yapısal temelini oluşturmada kritik bir rol oynadığı anlaşılmaktadır. Geliştirme sürecinde genellikle hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

AFA, ölçek maddelerinin kaç farklı boyutu temsil ettiğini belirlemek için kullanılmışken, DFA ise belirlenen faktör yapısının teorik modelle ne kadar uyumlu olduğunu test etmek için kullanılmıştır. Bu analizler, problemli internet kullanımının tek bir genel boyuttan mı yoksa sosyal, akademik ve duygusal gibi birden fazla alt boyuttan mı oluştuğunu ortaya koymuştur.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Developmental)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri

Yaş Grubu: Genç Yetişkinlik (Tipik olarak 18-25 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli üniversitelerde öğrenim gören Lisans Öğrencileri.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır. Katılımcılar, her maddeye ilişkin görüşlerini “1=Hiç Katılmıyorum” ile “5=Tamamen Katılıyorum” arasında bir seçim yaparak belirtirler. Yüksek puanlar, daha yüksek düzeyde problemli internet kullanım davranışına işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Ölçek, psikoloji, sosyal medya, davranışsal bağımlılık, genç yetişkinlik, yapısal modelleme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Burcu Karabulut Coşkun (Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara, 2015 doktora çalışması bağlamında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2015

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve koşullar, sorumlu yazar Burcu Karabulut Coşkun ile doğrudan e-posta yoluyla iletişime geçilerek öğrenilmelidir. Ölçek, yayımlanmamış bir doktora tezinden elde edildiği için ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanım genellikle yazarın iznine tabidir.

Orijinal teze ait YÖK Ulusal Tez Merkezi bağlantısı mevcuttur: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: lisans-ogrencileri-icin-problemli-internet-kullanim-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Karabulut Coşkun, B. (2015). Lisans öğrencilerinin problemli internet kullanım davranışları ve bu davranışları etkileyen faktörler: modelleme çalışması. (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Lisans Öğrencileri için Problemli İnternet Kullanım Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

1. İnternet ortamında gerçek hayatta olduğumdan daha sosyalimdir.
2. İnternete erişemediğimde strese girerim.
3. İnternete uzun süre girmediğimde, internette neler olduğunu çok merak ederim.