Zihin Gezinmesi Ölçeği (ZGÖ)

Özet

Zihin Gezinmesi Ölçeği (ZGÖ), bireylerin bilişsel süreçlerinde görevden bağımsız düşüncelere kayma eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, 2020 yılında Sevgi Sezgin tarafından lise öğrencileri örnekleminde gerçekleştirilen bir doktora tezi kapsamında yapılmıştır. Bu uyarlama çalışması, zihin gezinmesinin motivasyon ve akademik performans gibi kritik değişkenlerle ilişkisini incelemek üzere tasarlanmıştır. ZGÖ, özellikle eğitim ve bilişsel psikoloji alanlarında dikkat ve görev odağının değerlendirilmesi için önemli bir ölçüm sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Zihin Gezinmesi, ZGÖ, Bilişsel Psikoloji, Dikkat, Görev Dışı Düşünce, Akademik Performans, Motivasyon, Ölçek Uyarlaması.

Yazarlar

Sevgi Sezgin

[quads id=5]

Amaç

ZGÖ’nün temel amacı, bireylerin belirli bir görevle meşgulken dikkatlerinin o görevden uzaklaşarak, geçmiş veya gelecekle ilgili kişisel düşüncelere kayma sıklığını ve yoğunluğunu nicel olarak ölçmektir. Bu ölçek, özellikle öğrenme ortamlarında dikkat dağıtıcılığın doğasını ve bunun öğrenme çıktıları üzerindeki etkilerini araştırmacılara sunmak için uyarlanmıştır.

Uyarlama çalışmasının özel amacı, zihin gezinmesi düzeylerinin lise öğrencilerinin akademik başarıları ve içsel/dışsal motivasyon türleriyle olan karmaşık ilişkilerini Türkiye bağlamında analiz etmektir. Bu sayede, bilişsel müdahale programlarının geliştirilmesine zemin hazırlanması hedeflenmiştir.

Yapı

Ölçek, zihin gezinmesi (mind wandering) yapısal bileşenini ölçmektedir. Bu yapı, genellikle iki ana boyutta ele alınır: kasten gerçekleşen zihin gezinmesi (intentional mind wandering) ve kendiliğinden gerçekleşen zihin gezinmesi (spontaneous mind wandering). ZGÖ’nün orijinal yapısının bu alt boyutları içerip içermediği, uyarlama çalışmasının faktör analizi sonuçlarıyla belirlenmiştir.

Zihin gezinmesi, dikkat kaynaklarının mevcut görevden uzaklaşarak içsel yaşantılara odaklanması olarak tanımlanır ve bilişsel kontrolün bir göstergesi olarak kabul edilir. Ölçeğin maddeleri, bireylerin ders çalışırken, okuma yaparken veya dinlerken ne kadar sık rüyalara daldığını veya geleceği planladığını yansıtan ifadelerden oluşur.

Geçerlik

ZGÖ’nün Türkçe uyarlamasının geçerlik çalışmaları, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü göstermeyi amaçlamıştır. Uyarlama çalışmasında (Sezgin, 2020), yapı geçerliğini incelemek amacıyla genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu doğrulamaya odaklanır.

Ek olarak, ölçüt bağımlı geçerlik kapsamında, ZGÖ puanlarının akademik performans (not ortalamaları) ve motivasyon ölçeklerinden alınan puanlarla korelasyonları incelenmiştir. Yüksek zihin gezinmesi puanlarının beklenen negatif korelasyonları göstermesi, ölçeğin geçerliğine kanıt sağlamaktadır.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin zamandan bağımsız olarak tutarlı ve istikrarlı sonuçlar üretme yeteneğini değerlendirir. ZGÖ’nün güvenirlik analizleri genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplamasıyla gerçekleştirilir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin toplam puanı veya alt boyutları için iç tutarlılık katsayılarının oldukça yüksek (genellikle 0.70 ve üzeri) olduğu varsayılmaktadır, bu da ölçeğin lise öğrencilerinde güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu işaret eder. Test-tekrar test güvenirlik analizleri de, puanların zaman içinde istikrarını kontrol etmek amacıyla kullanılmış olabilir.

Faktör Analizi

Zihin Gezinmesi Ölçeği’nin (ZGÖ) Türkçe uyarlaması sürecinde, ölçeğin yapısal geçerliğini belirlemek için faktör analizi kritik bir rol oynamıştır. Genellikle, öncelikle keşfedici faktör analizi (KFA) ile madde yapısı incelenir, ardından orijinal ölçeğin boyutluluğunu doğrulamak için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanır.

Sezgin (2020) tarafından yapılan çalışmada, ZGÖ‘nün tek faktörlü veya çok faktörlü yapısının Türk kültürü ve lise öğrencileri bağlamında ne kadar uygun olduğu test edilmiştir. Bu analizler, zihin gezinmesi yapısının farklı bilişsel süreçleri temsil eden ayrık alt boyutlara ayrılıp ayrılmadığını belirlemeye yardımcı olur.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Özgün kaynakta derecelendirme bilgisi verilmemiştir, ancak uyarlama ölçekleri için standart kabul edilmiştir.)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Lise Öğrencileri (High School Students)

Age Group: Genellikle 14-18 yaş aralığı

Population Details: Türkiye’deki lise kademesinde öğrenim gören öğrenciler.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Kullanıcılar, belirli durumlar karşısında zihinlerinin ne sıklıkla görevden uzaklaştığını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Zihin Gezinmesi, Lise Öğrencileri, Bilişsel Kontrol, Dikkat Eksikliği, Akademik Başarı, Türkiye Uyarlaması, Mind Wandering.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Gazi Üniversitesi, Ankara (Doktora tezinin yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Sevgi Sezgin’in 2020 yılında tamamladığı yayımlanmamış doktora tezi kapsamında kullanılmıştır. Ölçeğin akademik veya ticari kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal PDF dokümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

The original PDF can be downloaded here: zihin-gezinmesi-olcegi-zgo-toad.pdf

Kaynaklar

1. Sezgin, S. (2020). Lise öğrencilerinde zihin gezinmesi, motivasyon ve akademik performans ilişkisi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi, Ankara.

[quads id=5]

Zihin Gezinmesi Ölçeği (ZGÖ) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçek maddelerinin tamamına erişim için yukarıda belirtilen doktora tezine veya sorumlu yazarın iletişim adresine başvurulması gerekmektedir.