Dokuz Eylül Zihin Teorisi Ölçeği

Özet

Dokuz Eylül Zihin Teorisi Ölçeği (DEZTÖ), B. Değirmencioğlu tarafından 2008 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde sunulan bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu çalışma, Türkiye bağlamında, bireylerin Zihin Teorisi (Theory of Mind – ToM) yeteneklerini geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır. Ölçeğin geliştirilme veya uyarlanma sürecinin detayları tezin kendisinde yer almakta olup, temel amacı psikometrik özelliklerinin belirlenmesidir. Bu ölçek, sosyal biliş ve kişinin başkalarının zihinsel durumlarını anlama kapasitesini ölçmeye odaklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Zihin Teorisi, DEZTÖ, Dokuz Eylül Üniversitesi, Psikometrik Özellikler, Sosyal Biliş, Yüksek Lisans Tezi.

Yazarlar

Değirmencioğlu, B.

Amaç

Dokuz Eylül Zihin Teorisi Ölçeği’nin (DEZTÖ) temel amacı, bireylerin kendilerinin ve başkalarının inançları, niyetleri, arzuları ve duyguları gibi zihinsel durumlarını anlama yeteneği olan Zihin Teorisi (Theory of Mind) kapasitesini ölçmektir. Bu ölçek, özellikle Türkiye’deki akademik ve klinik araştırmalarda kullanılmak üzere, ilgili yapıyı kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirebilecek bir araç sunmayı hedeflemiştir.

Ölçek, zihin teorisi yeteneklerinin gelişimsel süreçlerini, nörogelişimsel bozukluklar (örneğin, otizm spektrum bozukluğu) veya psikiyatrik durumlar bağlamındaki eksiklikleri incelemek isteyen araştırmacılar için bir araç olarak tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, alandaki ölçüm araçlarının eksikliğini gidermeye yönelik önemli bir adımdır.

Yapı

DEZTÖ’nün ölçtüğü temel psikolojik yapı, Zihin Teorisi‘dir (ToM). Zihin Teorisi, bireylerin sadece davranışları değil, bu davranışların altında yatan zihinsel nedenleri (inançlar, arzular, niyetler) de çıkarabilme yeteneğini ifade eder. Bu yapı, karmaşık sosyal etkileşimler, empati ve iletişim için kritik öneme sahiptir.

Yapının değerlendirilmesi genellikle birinci ve ikinci derece yanlış inanç görevleri, aldatma, metafor anlama veya duygusal tanıma gibi çeşitli alt bileşenler üzerinden gerçekleştirilir. Ölçeğin spesifik olarak hangi alt bileşenlere odaklandığı, yüksek lisans tezinin içeriğinde detaylandırılmıştır; ancak genel olarak, sosyal bilişin bu merkezi yönünü nicel olarak değerlendirmeyi amaçlar.

Geçerlik

Ölçeğin kaynak referansında spesifik geçerlik katsayıları veya yöntemleri belirtilmemiş olsa da, tezin başlığı “geçerlik ve güvenirlik çalışması” olduğunu açıkça göstermektedir. Bu, ölçeğin yapısal geçerliği, ölçüt bağımlı geçerliği ve içerik geçerliği gibi temel psikometrik parametrelerinin incelendiği anlamına gelmektedir.

Yapısal geçerliğin belirlenmesi için genellikle Faktör Analizi yöntemleri kullanılmış olmalıdır. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak ölçmesi beklenen Zihin Teorisi yapısıyla ne kadar uyumlu olduğunu saptamayı amaçlar. Ayrıca, DEZTÖ’nün bilinen zihin teorisi testleriyle korelasyonunun incelenmesi (ölçüt bağımlı geçerlik) de çalışmanın kapsamına girmiş olabilir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte spesifik güvenirlik değerleri (örneğin, Cronbach alfa katsayısı) belirtilmemiştir. Ancak, geliştirme çalışmasının bir parçası olarak, ölçeğin iç tutarlılığının ve zamana bağlı istikrarının (test-tekrar test güvenirliği) değerlendirilmiş olması beklenmektedir.

İç tutarlılık, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Yüksek bir iç tutarlılık katsayısı, DEZTÖ’nün maddelerinin Zihin Teorisi yapısına ilişkin tutarlı yanıtlar sağladığını gösterir. Bu tür bir çalışma, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini garanti altına almak için zorunludur.

Faktör Analizi

Dokuz Eylül Zihin Teorisi Ölçeği’nin geliştirme sürecinde, ölçeğin çok boyutlu mu yoksa tek boyutlu mu olduğunu tespit etmek amacıyla Faktör Analizi yöntemlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, maddeler arasındaki ilişkileri inceleyerek, Zihin Teorisi yapısının kaç temel bileşenden oluştuğunu belirler.

Keşfedici veya Doğrulayıcı Faktör Analizleri, ölçeğin kuramsal yapısının ampirik verilerle ne kadar desteklendiğini ortaya koyar. Başarılı bir faktör yapısı, ölçeğin Zihin Teorisi’nin farklı yönlerini (örneğin, bilişsel ToM ve duygusal ToM) ayırt etme yeteneğine sahip olduğunu gösterebilir.

Enstrüman

Test Tipi: Uyarlama veya Geliştirme (Yüksek lisans tezi, yeni bir ölçek geliştirme çalışması olarak sunulmuştur).

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi bulunmamaktadır. Genellikle kendini bildirim veya performans temelli maddelerden oluşur.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Araştırmanın yapıldığı popülasyon (tez içeriğinde detaylandırılmıştır). Genellikle yetişkin veya ergen popülasyonu hedeflenir.

Yaş Grubu: Belirtilmemiştir (Tez içeriğine bağlıdır).

Popülasyon Detayları: Dokuz Eylül Üniversitesi’nde yürütülen yüksek lisans çalışması bağlamında belirlenen örneklem grubu.

Test Metodolojisi: Psikometrik ölçek geliştirme ve geçerlik/güvenirlik belirleme metodolojisi.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Biliş, Psikometri, Değirmencioğlu, Dokuz Eylül, Yüksek Lisans Tezi, Ölçek Geliştirme, Güvenilirlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir, Türkiye (Tez yazıldığı tarihte).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2008 yılında bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve ücret bilgileri için doğrudan ölçeğin yazarı B. Değirmencioğlu veya Dokuz Eylül Üniversitesi ilgili birimi ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalar kapsamında kullanım genellikle tezin referans gösterilmesi koşuluyla mümkündür.

Bu ölçeğe ait orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: dokuz-eylul-zihin-teorisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Dokuz Eylül Zihin Teorisi Ölçeği (DEZTÖ) için temel referans kaynağı şudur:

1. Değirmencioğlu, B. (2008). İlk kez geliştirilecek olan Dokuz Eylül Zihin Teorisi Ölçeğinin (DEZTÖ) geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

2. YÖK Ulusal Tez Merkezi Kaynağı: tez.yok.gov.tr

Dokuz Eylül Zihin Teorisi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için yukarıda belirtilen yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.

Ölçeğin derecelendirme formatı da kaynakta belirtilmemiştir. Tipik olarak bu tür ölçekler Likert tipi derecelendirme kullanır.