Zihnin İstemli Gezinmesi Ölçeği (ZİGÖ)

Özet

Zihnin İstemli Gezinmesi Ölçeği (ZİGÖ), bireylerin görevden bağımsız düşüncelerinin ne kadarının bilinçli ve istemli olarak gerçekleştiğini ölçmek amacıyla uyarlama yoluyla Türkçeye kazandırılmış psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, Sevgi Sezgin tarafından 2020 yılında tamamlanan doktora tezinin bir parçası olarak geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, özellikle lise öğrencilerinde zihin gezinmesi, motivasyon ve akademik performans arasındaki karmaşık ilişkileri incelemektir. ZİGÖ, zihinsel süreçlerin eğitim bağlamındaki etkilerini değerlendirmek için önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Zihin gezinmesi, istemli zihin gezinmesi, motivasyon, akademik performans, lise öğrencileri, bilişsel süreçler, psikometrik araç.

Yazarlar

Sevgi SEZGİN

Amaç

Zihnin İstemli Gezinmesi Ölçeği (ZİGÖ), bireylerin dikkatlerini mevcut görevden uzaklaştırma eylemlerinin istemli boyutunu tespit etmeyi amaçlar. Ölçek, özellikle eğitim çağındaki gençlerin (lise öğrencilerinin) öğrenme ortamlarında yaşadıkları dikkat dağıtıcı düşüncelerin kaynağını ve sıklığını belirleyerek, bu bilişsel süreçlerin akademik başarı ve motivasyon düzeyleri üzerindeki potansiyel etkilerini araştırmacılar için ölçülebilir kılmayı hedefler. Bu araç, zihin gezinmesinin farklı boyutlarının (istemli ve istemsiz) ayrıştırılmasına olanak tanır.

Yapı

ZİGÖ, temel olarak zihin gezinmesi (mind wandering) yapısının istemli (voluntary) boyutunu ölçmektedir. Zihin gezinmesi, dikkatin mevcut görevden uzaklaşarak geçmiş veya gelecekle ilgili kişisel düşüncelere kayması olarak tanımlanır. İstemli zihin gezinmesi ise, bireyin bilinçli bir karar alarak dikkatini görevden uzaklaştırması durumunu ifade eder. Bu yapı, bilişsel kontrol ve yürütücü işlevlerle yakından ilişkilidir ve ölçek, bireylerin kendi zihinsel süreçleri üzerindeki kontrol algılarını yansıtan maddeler içermektedir. Ölçeğin uyarlanması, bu yapının kültürel ve dilsel olarak Türk örnekleminde geçerliliğini korumasını sağlamıştır.

Geçerlik

Zihnin İstemli Gezinmesi Ölçeği’nin (ZİGÖ) geçerlik çalışmaları, ölçeğin uyarlama sürecinde yapılmıştır. Özgün kaynaktan edinilen bilgilere göre, spesifik geçerlik katsayıları ve detaylı analiz sonuçları bu özetin sunulduğu platformda açıkça belirtilmemiştir. Ancak, bir doktora tezi kapsamında uyarlama çalışması yapıldığı göz önüne alındığında, yapı geçerliği, kapsam geçerliği ve muhtemel ölçüt bağıntılı geçerlik türlerinin incelenmiş olması beklenmektedir. Bu geçerlik analizleri, ölçeğin kuramsal olarak ölçmesi gereken yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü kanıtlamak için kritik öneme sahiptir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizlerine dair kesin istatistiksel veriler (örneğin, Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı veya test-tekrar test güvenilirliği) sunulan kaynakta yer almamaktadır. Tipik bir psikometrik araç uyarlamasında, ölçeğin iç tutarlılığının Türk örnekleminde yüksek düzeyde olduğunu gösteren analizler yapılmış olmalıdır. Bu güvenirlik çalışmaları, ölçek maddelerinin tutarlı sonuçlar üretme kapasitesini ve ölçümdeki hatayı en aza indirme yeteneğini ortaya koymaktadır.

Faktör Analizi

Zihnin İstemli Gezinmesi Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması sürecinde, ölçeğin orijinal faktör yapısının korunup korunmadığını test etmek amacıyla faktör analizleri (genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi) uygulanmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin teorik olarak temsil etmesi beklenen tek bir faktör (istemli zihin gezinmesi) altında toplandığını veya orijinal ölçeğin boyutlarını tutarlı bir şekilde yansıttığını göstermeyi amaçlamıştır. Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin yapısal geçerliğinin Türkiye bağlamında desteklendiğini ortaya koyar.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Orijinal ölçeğin formatına bağlı olarak, genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme ile yanıtlanan bir öz bildirim envanteridir.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Lise Öğrencileri

Age Group: Genellikle 14-18 yaş aralığındaki ergenler.

Population Details: Çalışma, Sezgin’in doktora tezi kapsamında, lise düzeyindeki öğrencilerden oluşan bir örneklem üzerinde yürütülmüştür.

Test Methodology: Öz bildirim raporlama yöntemi kullanılarak, katılımcıların belirli bir görevi yerine getirirken veya genel olarak zihinlerinin istemli olarak ne sıklıkla gezindiğine dair yargılarını ifade etmeleri istenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Zihin gezinmesi, istemli dikkat, bilişsel kontrol, akademik performans, ergenlik, mind wandering, ölçme ve değerlendirme.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Gazi Üniversitesi, Ankara (Doktora tezi kurumu).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020 (Doktora tezi tamamlanma yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Sevgi Sezgin ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari olmayan akademik kullanımlarda izin prosedürleri farklılık gösterebilir. İletişim e-posta adresi yukarıda belirtilmiştir.

Kaynaklar

• Sezgin, S. (2020). Lise öğrencilerinde zihin gezinmesi, motivasyon ve akademik performans ilişkisi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi, Ankara.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: zihnin-istemli-gezinmesi-olcegi-zigo-toad.pdf

Zihnin İstemli Gezinmesi Ölçeği (ZİGÖ) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Detaylı maddelere doktora tezi referansından veya yazar ile iletişime geçilerek ulaşılması gerekmektedir.