Yetişkinler için Stanford Hipnotik Klinik Ölçeği

Özet

Yetişkinler için Stanford Hipnotik Klinik Ölçeği (SHCS), bireylerin hipnotik yatkınlık veya duyarlılık düzeylerini klinik bir bağlamda değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş standart bir ölçektir. Bu ölçek, özellikle terapötik veya araştırma amaçlı hipnoz uygulamaları öncesinde katılımcıların hipnoza yanıt verme kapasitesini ölçmek için tasarlanmıştır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Agargun ve arkadaşları tarafından 2007 yılında yapılmış olup, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları bu popülasyonda ölçeğin kullanım uygunluğunu göstermiştir. SHCS, genellikle beş temel maddeden oluşmakta ve katılımcıların verilen hipnotik telkinlere gösterdiği davranışsal tepkileri ikili (başarılı/başarısız) bir puanlama sistemiyle değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Hipnoz, Hipnotik Duyarlılık, Stanford Hipnotik Klinik Ölçeği, SHCS, Psikometrik Değerlendirme, Uyarlama, Klinik Psikoloji.

Yazarlar

Agargun, M. Y., Gulec, M., Ozturk, R., Cimen, D.

Amaç

Yetişkinler için Stanford Hipnotik Klinik Ölçeği’nin (SHCS) temel amacı, yetişkin bireylerdeki hipnotik duyarlılık düzeyini standart ve klinik olarak uygulanabilir bir formatta ölçmektir. Klinik uygulamalarda, bir hastanın hipnoza ne kadar yatkın olduğunu belirlemek, tedavi planının başarısı açısından kritik öneme sahiptir.

Bu ölçek, bireyin hipnotik indüksiyon sonrası verilen telkinlere ne ölçüde yanıt verebildiğini değerlendirerek, hipnotik deneyimin derinliğini ve kalitesini nicel olarak saptamayı hedefler. Türkçeye uyarlanması, ölçeğin Türkiye’deki araştırmacılar ve klinisyenler tarafından güvenilir bir araç olarak kullanılabilmesini sağlamıştır.

Yapı

SHCS, bireyin hipnotik durumdayken verilen bilişsel, motor ve algısal telkinlere verdiği yanıtları ölçen bir dizi davranışsal madde etrafında yapılandırılmıştır. Ölçek, genellikle hipnotik deneyimin temel bileşenlerini temsil eden beş ana madde içerir: Motor kontrol (elleri kaldırma), bilişsel deneyim (rüya görme), geçmişe yönelme (yaş geriletme) ve hafıza/kontrol (amnezi).

Ölçek, hipnotik kapasitenin tek bir yapı (tek boyutlu hipnotik yatkınlık) olarak değerlendirilebileceği varsayımı üzerine kurulmuştur. Puanlama, telkinin başarıyla gerçekleşip gerçekleşmediği temeline dayanır, böylece bireyin hipnotik telkinlere karşı ne kadar tepkisel olduğu belirlenir. Bu, klinisyenlere hipnoterapinin potansiyel etkinliği hakkında bilgi sağlar.

Geçerlik

Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, ölçeğin hipnotik duyarlılık yapısını ölçme yeteneğini desteklemektedir. Agargun ve arkadaşları (2007) tarafından yürütülen çalışmada, toplam ölçek puanları, her bir maddenin puanları ve hipnotik indüksiyon profili alt puanları arasındaki ilişkiler Pearson korelasyonu ile analiz edilmiştir.

Analiz sonuçlarına göre, toplam puanlar ile her bir öğe arasındaki korelasyon istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Bu bulgu, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı, yani hipnotik duyarlılığı ölçtüğünü ve ölçeğin yapısal geçerliğine katkıda bulunduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik değerlendirmesi, iç tutarlılık ve madde-toplam puan korelasyonları üzerinden yapılmıştır. Türkçe versiyonunun iç tutarlılık katsayısı, Cronbach alfa (α) değeri .66 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, sosyal bilimler ölçekleri için kabul edilebilir bir düzeyde iç tutarlılığa işaret etmektedir.

Ek olarak, güvenirlik kapsamında uygulanan Pearson korelasyon analizi, ölçek toplam puanı ile bireysel maddeler arasındaki korelasyonun da istatistiksel olarak anlamlı olduğunu göstermiştir. Bu sonuçlar, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde birbiriyle ilişkili olduğunu ve tekrarlanan ölçümlerde benzer sonuçlar üretme potansiyeline sahip olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte Yetişkinler için Stanford Hipnotik Klinik Ölçeği’nin (SHCS) Türkçe uyarlamasına dair spesifik bir faktör analizi bilgisine yer verilmemiştir. Ancak, ölçeğin yapısal geçerliğinin Pearson korelasyonları ile incelenmiş olması, maddelerin tek bir genel hipnotik duyarlılık faktörünü temsil etme eğiliminde olduğunu düşündürmektedir. Orijinal SHCS, genellikle tek boyutlu bir yapı ölçtüğü kabul edilerek geliştirilmiştir.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptation) / Performansa Dayalı Hipnotik Duyarlılık Ölçeği

Format: Bireysel uygulama, Davranışsal gözlem ve ikili puanlama (+/-)

Language Available: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama)

Population Group: Klinik ve Genel Yetişkin Popülasyon

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Türkiye’deki yetişkin bireyler üzerinde standartlaştırılmıştır.

Test Methodology: Ölçek, hipnotik indüksiyon süreci sırasında ve sonrasında uygulanan spesifik telkinlere karşı deneklerin gösterdiği tepkilerin gözlemlenmesi ve kaydedilmesi esasına dayanır. Her madde, telkinin başarılı olup olmadığına bağlı olarak ikili sistemle (+ veya -) puanlanır. Puanlama, hipnotik telkine verilen yanıtın objektif bir değerlendirmesini içerir.

Anahtar Kelimeler

Hipnotik Telkin, Hipnoterapi, Psikolojik Ölçüm, Cronbach Alfa, Amnezi, Yaş Geriletme.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar: [email protected]

Uyarlama Yılı: 2007

İzinler ve Ücret: Kullanım ve telif hakları için ilgili makalenin sorumlu yazarı ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

1. Agargun, M. Y., Gulec, M., Ozturk, R., & Cimen, D. (2007). The Stanford Hypnotic Clinical Scale for adults (SHCS): Validity and reliability of the Turkish version. Sleep and Hypnosis, 9(2), 71-81.
2. Ek kaynak linki: proxy2.marmara-elibrary.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada bulunabilir: the-stanford-hypnotic-clinical-scale-for-adults-shcs-toad.pdf

Yetişkinler için Stanford Hipnotik Klinik Ölçeği Maddeleri

Derecelendirme: Her madde (+) veya (-) Sembolleriyle puanlanır. Ölçek toplam 5 maddeden oluşmaktadır.

1. Birlikte elleri kaldırmak: Tamam, o zaman ellerinizi önünüze doğru gergin bir şekilde uzatın; avuç içleriniz birbirine baksın, elleriniz yaklaşık bir ayak boyu kadar birbirinden uzak olsun. şimdi ellerinizi birbirine çeken bir kuvveti hayal etmenizi istiyorum. Bunu herhangi bir biçimde hayal edebilirsiniz. Mesela, bilekleriniz bakır bantlarla birbirine bağlı ve birbirine doğru çekiliyor veya her iki elinizde birbirini çeken mıknatıslar var. Elleriniz birbirini çekiyor; birlikte hareket edecekler, önce yavaş yavaş, fakat daha sonra kuvvetle birbirini çekecekler… Daha kuvvetli, daha kuvvetli, sanki bir kuvvet onları hareket ettiriyor… Birbirine doğru yaklaşıyorlar… Yaklaşıyorlar…
2. Rüya: Şimdi kendinizi gevşemiş vaziyette tutmanızı istiyorum. Birazdan bir rüya göreceksiniz… Gerçek bir rüya… Ayni gece uyuduğunuzda gördüğünüz gibi. Ben konuşmamı bitirdikten kısa bir süre sonra rüya görmeye başlayacaksınız. Herhangi bir rüya görebilirsiniz… §imdi sanki uykuya dalıyorsunuz, derin ve giderek daha da derinleşen bir uyku. Uyuyabilirsiniz ve istediğiniz herhangi bir şey hakkında rüya görebilirsiniz. Çok geçmeden konuşmamı tamamlayacağım ve siz rüya görmeye başlayacaksınız. Bir dakika ya da daha sonra sizinle tekrar konuşmaya başlayacağım. Sizinle konuşmaya başladığım zaman eğer hala rüya görmekte iseniz rüya görmeyi durdurup beni dinlemeye başlayacaksınız. Eğer ben konuşmaya başlamadan önce rüya görmeyi durdurmuş iseniz çok hoş ve derin bir hipnoz durumunda kalmayı sürdüreceksiniz. şimdi uyuyun ve rüya görün.
3. Yaş geriletme: şimdi ilkokulda mutlu bir güne doğru geriye gidiyorsunuz. Eğer bir seçme şansınız olsaydı 3., 4., 5. sınıflardan birini tercih etmek ister miydiniz?
4. Boğaz temizleme veya öksürük: Boğaz temizleme yönünde talimat verilir.
5. Amnezi: Az sonra 10’dan 1 e doğru geri saymaya başlayacağım. Yavaş yavaş hipnozdan çıkacaksınız. Beşe geldiğimde gözlerinizi açacak ancak tam olarak uyanık olmayacaksınız. Bir’e geldiğimde tam olarak uyanacak ve her zamanki kadar uyanık olacaksınız. Çok gevşemiş olacaksınız; ancak size söylemiş olduklarımı ve yaptıklarımızı hatırlamakta güçlük çekeceksiniz. Bütün bunları düşünmek çok zahmetli olacak ve siz uğraşmamayı tercih edeceksiniz.