Yetişkinler İçin Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği

Özet

Yetişkinler İçin Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği (YİPDÖ), bireylerin yaşam zorlukları, stres ve travmatik olaylar karşısında gösterdikleri başarılı uyum sağlama ve toparlanma yeteneğini, yani psikolojik dayanıklılık düzeylerini ölçmek amacıyla Türk kültürüne uyarlanmış 33 maddelik bir psikometrik araçtır. Ölçek, H. Nejat Basım ve F. Çetin tarafından 2011 yılında detaylı geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları yapılarak Türk psikiyatri ve psikoloji literatürüne kazandırılmıştır.

YİPDÖ, dayanıklılık yapısını altı temel boyutta incelemektedir: Yapısal Stil, Gelecek Algısı, Kendilik Algısı, Aile Uyumu, Sosyal Yeterlilik ve Sosyal Kaynaklar. Ölçeğin psikometrik özellikleri, hem öğrenci hem de çalışan örneklemler üzerinde test edilmiş olup, toplam Cronbach Alfa katsayısının 0,86 olarak hesaplanmasıyla yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu kanıtlanmıştır. Bu ölçek, yetişkin popülasyonda dayanıklılık araştırmaları ve klinik değerlendirmeler için güvenilir bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Dayanıklılık, Yetişkinler İçin Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği, YİPDÖ, Adaptasyon, Güvenirlik, Geçerlilik, Yapısal Stil, Kendilik Algısı, Sosyal Yeterlilik, Psikometri.

Yazarlar

H. Nejat Basım, F. Çetin

Amaç

Yetişkinler İçin Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği’nin temel amacı, yetişkin bireylerin stresli veya zorlayıcı durumlarla karşılaştıklarında kullandıkları bilişsel ve davranışsal başa çıkma stratejilerini ve genel toparlanma kapasitelerini standardize edilmiş bir yöntemle belirlemektir. Bu araç, özellikle Türk kültür ve dil bağlamında psikolojik dayanıklılık kavramının alt boyutlarını ölçerek, bu yapının akademik araştırmalarda ve klinik uygulamalarda doğru bir şekilde değerlendirilmesini sağlamayı amaçlar.

Ölçek, psikoloji, psikiyatri ve örgütsel davranış alanlarında çalışan araştırmacılara, dayanıklılığın geliştirilebilir yönlerini belirleme ve koruyucu faktörleri inceleme imkanı sunar. Ayrıca, düşük dayanıklılık düzeyine sahip bireyleri erken tespit ederek, uygun psikososyal müdahalelerin planlanmasına katkıda bulunmaktadır.

Yapı/Ölçülen Kavram

YİPDÖ, bireyin olumsuz koşullar altında dahi işlevselliğini sürdürme ve büyüme yeteneği olarak tanımlanan psikolojik dayanıklılık yapısını ölçmektedir. Ölçek, bu çok boyutlu kavramı, bireyin içsel ve dışsal kaynaklarını temsil eden altı spesifik faktör üzerinden değerlendirir:

• Yapısal Stil: Bireyin yaşamdaki olayları düzenleme, planlama ve kontrol etme eğilimini yansıtır.
• Gelecek Algısı: Umut, iyimserlik ve kişisel hedeflere ulaşma inancını kapsar.
• Kendilik Algısı: Yüksek özsaygı, öz-yeterlik ve kişisel değerlilik hissine odaklanır.
• Aile Uyumu: Aile içi destek ağının gücünü ve problem çözme becerilerini değerlendirir.
• Sosyal Yeterlilik: Sosyal ortamlarda etkin iletişim kurma ve ilişki yönetimi becerilerini ölçer.
• Sosyal Kaynaklar: Bireyin çevresinden elde ettiği destek ve yardım kaynaklarının mevcudiyetini inceler.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliği, orijinal ölçeğin teorik altı faktörlü yapısının Türk örnekleminde de geçerli olup olmadığını test etmek amacıyla titizlikle incelenmiştir. Bu amaçla, öğrencilerden oluşan bir örneklem (n=350) kullanılmıştır. Yapı geçerliliğini test etmek için Amos 16.0 istatistik yazılımı kullanılarak doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılmıştır.

Analizlerde en yüksek olabilirlik kestirim (maximum likelihood) tekniği uygulanmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin yapısal modelinin verilerle uyumlu olduğunu göstermiştir. Faktör analizleri neticesinde, öğrenci örneklemi için açıklanan toplam varyans oranı %55,5 olarak, çalışan örneklemi için ise %53,5 olarak rapor edilmiştir. Bu yüksek varyans açıklama oranları, ölçeğin dayanıklılık kavramının önemli bir bölümünü başarıyla ölçtüğünü ve yapı geçerliliğinin sağlandığını kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Yetişkinler İçin Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği’nin güvenirlik çalışmaları, ölçeğin iç tutarlılığını hesaplamaya odaklanmıştır. Bu hesaplamalar hem öğrenci hem de çalışan yetişkin örneklemleri üzerinde ayrı ayrı gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık analizi için alt boyutların Cronbach Alfa değerleri ve madde toplam puan bağıntı katsayıları hesaplanmıştır.

Hesaplanan madde toplam puan bağıntı katsayıları, her iki örneklem grubu için 0,20 ile 0,52 arasında değişmektedir; bu da maddelerin ölçeğin toplam puanıyla anlamlı düzeyde ilişkili olduğunu göstermektedir. Alt boyutların Cronbach Alfa katsayıları ise öğrenci örneklemi için 0,66 ile 0,81 arasında, çalışan örneklemi için ise 0,68 ile 0,79 arasında değişerek, alt boyutların kabul edilebilir veya iyi düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Ölçeğin bütününe ait toplam Cronbach Alfa katsayısı, her iki örneklem için de 0,86 gibi yüksek bir değerde hesaplanarak, ölçeğin genel olarak son derece güvenilir olduğunu ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

YİPDÖ’nün faktör yapısı, ölçeğin teorik olarak öngörülen altı faktörlü modelini test etmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. DFA, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlara yüklendiğini ve bu yapının Türk popülasyonunda da geçerli olup olmadığını doğrulamıştır. Bu analizlerde, en yüksek olabilirlik kestirim yöntemi kullanılmıştır.

Analiz sonuçları, ölçeğin altı alt boyuttan oluşan yapısının iyi bir model uyumu gösterdiğini kanıtlamıştır. Açıklanan toplam varyansın (%55,5 ve %53,5) yüksek olması, ölçeğin maddelerinin psikolojik dayanıklılığın temel bileşenlerini yeterli düzeyde kapsadığını göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin yapısal olarak sağlam ve tutarlı olduğunu desteklemektedir.

Araç Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Toplam 33 maddeden ve 6 alt boyuttan oluşan, kendini değerlendirmeye dayalı bir ölçektir.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkinler (Adults)

Age Group: Çalışmalar, üniversite öğrencileri ve çalışan yetişkinler üzerinde yürütülmüştür.

Population Details: Geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları, öğrencilerden (n=350) ve çalışan yetişkinlerden oluşan iki ayrı örneklem grubu üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: 5’li derecelendirme (Likert tipi) kullanılmaktadır. Derecelendirme ifadeleri alt boyutların doğasına bağlı olarak farklılık gösterebilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Resilience, Psikometri, Yapısal Geçerlik, İç Tutarlılık, Güvenirlik, Geçerlilik, Psikolojik Ölçme Araçları, Maximum Likelihood.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar H. Nejat Basım)

Correspondence Address: Bilinmiyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2011 (Uyarlama çalışmasının yayınlandığı yıl)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar H. Nejat Basım ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

İletişim e-posta adresi: [email protected]

Kaynaklar

Basım, H. N. ve Çetin, F. (2011). Yetişkinler için psikolojik dayanıklılık ölçeği’nin güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 22(2), 104-114.

Ölçeğin orijinal makalesi buradan indirilebilir: turkpsikiyatri.com

The original PDF can be downloaded here: yetiskinler-icin-psikolojik-dayaniklilik-olcegi-toad.pdf

Yetişkinler İçin Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek 6 alt boyut ve toplam 33 maddeden oluşmaktadır:

• Yapısal Stil (4 m) :
• Gelecek Algısı (4 m) :
• Kendilik Algısı (6 m):
• Aile Uyumu (6 m) :
• Sosyal Yeterlilik (6 m) :
• Sosyal Kaynaklar (7 m) :