Genç Yetişkinler için Heyecan Arama Ölçeği

Özet

Genç Yetişkinler için Heyecan Arama Ölçeği, Marvin Zuckerman tarafından geliştirilen Heyecan Arama (Sensation Seeking) kavramını ölçmek üzere tasarlanmış olan Kısa Heyecan Arama Ölçeği’nin (Brief Sensation Seeking Scale, BSSS-8) Türkçe’ye uyarlama çalışmasının ürünüdür. Eyüp Çelik ve Mehmet Emin Turan tarafından 2016 yılında genç yetişkin popülasyonu üzerinde gerçekleştirilen bu çalışma, ölçeğin Türkçe versiyonunun psikometrik özelliklerini incelemeyi hedeflemiştir. Ölçek, bireylerin yeni, yoğun ve karmaşık deneyimlere olan eğilimlerini ve bu deneyimleri ararken fiziksel veya sosyal riskleri alma istekliliklerini kısa ve etkili bir biçimde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne özgü geçerlik ve güvenirlik kanıtlarını sunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Heyecan Arama, BSSS-8, Kısa Heyecan Arama Ölçeği, Genç Yetişkinler, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometri, Risk Alma, Adaptasyon.

Yazarlar

Eyüp Çelik, Mehmet Emin Turan.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, Heyecan Arama yapısının genç yetişkin Türk popülasyonunda kısa, pratik ve standardize edilmiş bir araçla ölçülmesini sağlamaktır. Orijinal BSSS-8 ölçeğinin sekiz maddelik yapısını ve dört temel boyutunu koruyarak, bu psikolojik yapının kültürel bağlamda ne şekilde tezahür ettiğini güvenilir bir şekilde değerlendirmek hedeflenmiştir.

Uyarlama çalışması, genç yetişkinlerde riskli davranışlar ve kişilik özellikleri arasındaki ilişkileri araştırmada kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı sunarak alanyazına katkıda bulunmayı amaçlamıştır. Bu sayede, heyecan arama düzeylerinin bağımlılık, antisosyal davranışlar ve akademik başarı gibi sonuç değişkenleriyle olan korelasyonları incelenebilmektedir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, Marvin Zuckerman tarafından ortaya konulan ve bireyin yeni, çeşitli ve yoğun deneyimler ve duygular için yaptığı arayış ile bu arayış uğruna fiziksel, sosyal, yasal ve mali riskleri alma istekliliği ile karakterize edilen Heyecan Arama (Sensation Seeking) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle ergenlik ve genç yetişkinlik dönemlerinde zirveye ulaşan önemli bir kişilik özelliğidir.

Kısa Heyecan Arama Ölçeği (BSSS-8), Heyecan Arama yapısının dört temel alt boyutunu temsil eden maddelerden oluşur:

• Heyecan ve Macera Arayışı (Thrill and Adventure Seeking): Hız, tehlike ve alışılmışın dışındaki fiziksel aktiviteler yoluyla uyarılma arayışı.
• Deneyim Arayışı (Experience Seeking): Yeni yaşam tarzlarını, duyusal deneyimleri ve zihinsel uyarılmaları arama.
• Dizginlenmeme (Disinhibition): Sosyal engellerin kaldırıldığı, kural dışı veya hedonistik davranışların sergilendiği aktiviteleri arama.
• Can Sıkıntısından Kaçınma (Boredom Susceptibility): Tekrarlayan deneyimlerden veya monoton durumlardan kaçınma eğilimi.

Geçerlik

Çelik ve Turan (2016) tarafından yürütülen uyarlama sürecinde, ölçeğin yapısal uygunluğunu değerlendirmek amacıyla kapsamlı geçerlik analizleri yapılmıştır. Ölçeğin teorik yapısını destekleyip desteklemediğini kontrol etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, sekiz maddelik Türkçe versiyonun dört faktörlü yapısının orijinal modele yüksek düzeyde uyum sağladığını göstermiştir.

Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili yapılarla beklenen ilişkileri gösterip göstermediğini incelemek amacıyla yakınsak ve ıraksak geçerlik kanıtları sunulmuştur. Bu analizler, Genç Yetişkinler için Heyecan Arama Ölçeği’nin, Heyecan Arama yapısını genç yetişkin popülasyonunda kültürel olarak geçerli ve doğru bir biçimde ölçebildiğini ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, başta iç tutarlılık olmak üzere çeşitli yöntemlerle incelenmiştir. Çelik ve Turan (2016) çalışmasında, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak ölçeğin genel iç tutarlılık düzeyi hesaplanmıştır. Elde edilen katsayılar, hem toplam puan hem de alt boyutlar bazında kabul edilebilir veya yüksek düzeyde güvenirlik sergilediğini belirtmektedir.

Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikometrik özellikleri ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin güvenilir bir araç olduğunu doğrulamaktadır. Çalışmada ayrıca, ölçek puanlarının zaman içindeki kararlılığını tespit etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizlerinin de yapıldığı varsayılmaktadır.

Faktör Analizi

Genç Yetişkinler için Heyecan Arama Ölçeği’nin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla kullanılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), 8 maddenin orijinal BSSS yapısına uygun olarak dört faktörlü bir model altında toplandığını doğrulamıştır. Bu dört faktör, Heyecan Arama yapısının teorik alt boyutlarına karşılık gelmektedir.

DFA sonuçlarında elde edilen uyum iyiliği indeksleri (örn., Ki-kare/serbestlik derecesi oranı, CFI, TLI, RMSEA), önerilen modelin genç yetişkin verilerine mükemmel düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin çok boyutlu heyecan arama yapısını Türkçe konuşan popülasyonda başarılı bir şekilde ayrıştırdığını ve yapısal geçerliğini koruduğunu teyit etmektedir.

Enstrüman (Ölçek Bilgileri)

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (Genellikle ‘Kesinlikle Katılıyorum’dan ‘Kesinlikle Katılmıyorum’a kadar değişen bir derecelendirme kullanılır.)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Genç Yetişkinler (Young Adults)

Age Group: Genellikle 18-30 yaş aralığı.

Population Details: Üniversite öğrencileri ve genel genç yetişkin popülasyonu örneklemi üzerinde test edilmiştir.

Test Methodology: Sekiz maddeden oluşan, kısa sürede tamamlanabilen bir kendini değerlendirme ölçeğidir. Bireysel veya grup ortamında uygulanabilir.

Anahtar Kelimeler

Zuckerman, Kişilik Özelliği, Heyecan Arama, Faktör Analizi, Psikolojik Ölçüm, BSSS.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut Değil.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Eyüp Çelik)

Correspondence Address: Eyüp Çelik (Sorumlu Yazar).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2016 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle ücretsiz olsa da, ticari veya geniş ölçekli kullanım izinleri için sorumlu yazar Eyüp Çelik ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Test Yılı: 2016

Kaynaklar

Çelik, E.,& Turan, M.E. (2016). A study on the psychometric features of the Turkish version of the Brief Sensation Seeking Scale (BSSS-8) for young adults and the relation between sensation. International Journal of Educational Research Review, 1(1), 29-38.

Orijinal BSSS-8 ölçeğinin kaynakları için bakınız: Hoyle, R. H., Stephenson, M. T., Palmgreen, P., Lorch, E. P., & Donohew, R. L. (2002). Reliability and validity of a brief measure of sensation seeking. Personality and Individual Differences, 32(3), 403-414.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: genc-yetiskinler-icin-heyecan-arama-olcegi-toad.pdf

Genç Yetişkinler için Heyecan Arama Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, telif hakları nedeniyle bu platformda açıkça yayımlanmamaktadır. Maddelere ulaşmak için lütfen Çelik ve Turan (2016) referanslı makaleye veya sorumlu yazar Eyüp Çelik’e başvurunuz.