Yetişkinler İçin Sigara Kullanımı Yönelimi Ölçeğinin Türk Kültürüne Uyarlanması

Özet

Bu çalışma, ergenlerin sigara kullanımına yönelik beklentilerini ölçmek amacıyla geliştirilen Ergenler İçin Sigara Kullanımı Beklentisi Ölçeği (Smoking Expectancy Scale for Adolescents – SESA) adlı psikometrik aracın Türk kültürüne uyarlama sürecini kapsamaktadır. Ölçeğin amacı, sigara kullanımının olası sonuçlarına dair pozitif ve negatif beklentileri belirleyerek, özellikle genç popülasyonda bağımlılık riskini ve önleyici müdahale stratejilerini anlamaktır. Uyarlama çalışması, ölçeğin dilsel eşdeğerliliğini, geçerliğini ve güvenirliğini Türk örnekleminde test ederek, psikolojik araştırmalarda kullanıma uygun hale getirilmesini sağlamıştır. Bu ölçek, tütün bağımlılığı alanında çalışan uzmanlara kültürel olarak geçerli bir değerlendirme aracı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sigara beklentisi, SESA, uyarlama, tütün bağımlılığı, ergen sağlığı, psikometri, faktör analizi

Yazarlar

Yazıcı, H., Camadan, F., Kahveci, G.

Amaç

Bu ölçeğin uyarlanmasının temel amacı, bireylerin sigara kullanımından bekledikleri olumlu veya olumsuz sonuçları (örneğin, sosyal kabul, stres azaltma, sağlık riskleri) sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Orijinal olarak ergenler için tasarlanan SESA’nın Türk kültürüne adaptasyonu, Türkiye’deki gençlerin sigara kullanımına yönelik bilişsel yapılarını ve beklentilerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek bir araç sağlamıştır. Bu sayede, sigara kullanımını başlatan ve sürdüren psikolojik mekanizmaların anlaşılması hedeflenmektedir.

Yapı

Ölçek, temel olarak sigara beklentisi (smoking expectancy) yapılarını ölçmektedir. Sigara beklentisi, bireyin sigara içme eyleminin sonuçlarına dair sahip olduğu inançlar ve tahminlerdir. Bu beklentiler genellikle çok boyutludur ve şunları içerebilir:

• Pozitif Beklentiler: Sosyal kolaylaştırma, duygusal düzenleme (stres azaltma, rahatlama), kilo kontrolü veya performans artışı gibi algılanan faydalar.
• Negatif Beklentiler: Sağlık riskleri, sosyal dışlanma, kötü koku veya maliyet gibi algılanan zararlar.

Ölçek, bu beklenti alt boyutlarını değerlendirerek, bireyin sigaraya başlama veya devam etme motivasyonunu belirleyen bilişsel eğilimleri ortaya koyar.

Geçerlik

Uyarlama çalışmasında, Türk kültürüne özgü geçerlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Dil ve kültür uyumunun sağlanmasının ardından, ölçeğin yapı geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerliği incelenmiştir. Çalışmanın bulguları, ölçeğin teorik olarak öngörülen yapısal modeli doğruladığını göstermiştir. Orijinal çalışmanın detaylarına göre, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de korunduğu tespit edilmiştir. Bu, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı psikolojik yapıyı başarıyla ölçtüğünü kanıtlar niteliktedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık (internal consistency) yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Adaptasyon çalışmasında, ölçeğin alt boyutları ve toplam puanı için yüksek düzeyde iç tutarlılık katsayıları (Cronbach’s Alpha) rapor edilmiştir. Yüksek Alpha değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin Türk popülasyonunda kararlı ve güvenilir sonuçlar ürettiğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Uyarlanan ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk verileriyle uyumlu olduğunu ortaya koymuştur. Bu analiz, ölçekteki maddelerin beklenen alt boyutlara (örneğin, pozitif beklentiler, negatif beklentiler) yüklendiğini ve bu faktörlerin ayrımının yeterli olduğunu doğrulamıştır. Faktör yapısının korunması, aracın kültürel adaptasyonunun başarılı olduğunun önemli bir göstergesidir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü:

Uyarlama

Format:

Likert tipi derecelendirme (Özgün makalede belirtilen derecelendirme sistemi takip edilmelidir.)

Mevcut Diller:

Türkçe (Orijinali İngilizce)

Popülasyon Grubu:

Ergenler ve Genç Yetişkinler

Yaş Grubu:

Çalışmanın orijinali ergenleri hedeflese de, adaptasyonun kullanıldığı örnekleme bağlı olarak genç yetişkinleri de kapsayabilir.

Popülasyon Detayları:

Türkiye’deki farklı eğitim seviyelerinden ve sosyoekonomik gruplardan ergenler ve/veya genç yetişkinler.

Test Metodolojisi:

Öz bildirim ölçeği. Katılımcılar, sigara içmenin olası sonuçlarına dair beklentilerini belirli bir derecelendirme ölçeği üzerinde ifade ederler.

Anahtar Kelimeler

Tütün kullanımı, sigara beklentisi, psikometri, yapı geçerliği, iç tutarlılık, bağımlılık, gençlik araştırmaları

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı:

Makalede belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri:

[email protected] (Sorumlu Yazar: Hikmet YAZICI)

Yazışma Adresi:

Makale referansında belirtilen kurumsal adresler kullanılmalıdır (Genellikle Karadeniz Teknik Üniversitesi, Türkiye).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçek adaptasyon çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir. Orijinal makalenin yayımlandığı dergi Addicta: The Turkish Journal on Addictions‘dır. Orijinal makale bağlantısı aşağıdadır:

Makale Bağlantısı

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: yetiskinler-icin-sigara-kullanimi-yonelimi-olceginin-turk-kulturune-uyarlanmasi-toad.pdf

Referanslar

Yazıcı, H., Camadan, F., & Kahveci, G. (2017). Adapting the Smoking Expectancy Scale for Adolescents (SESA) to Turkish culture. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 4, 207–220. http://dx.doi.org/10.15805/addicta.2017.4.2.0009

Yetişkinler İçin Sigara Kullanımı Yönelimi Ölçeğinin Türk Kültürüne Uyarlanması Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, orijinal kaynak metinde yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için yukarıda belirtilen akademik referansa (Yazıcı et al., 2017) başvurulması gerekmektedir.