Yeme Davranışı Ölçeği

Özet

Yeme Davranışı Ölçeği (YDÖ), Yahya Özdoğan tarafından 2013 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle adolesan popülasyonunun yeme alışkanlıklarını, tutumlarını ve beslenme bilgilerini kapsamlı bir şekilde saptamak amacıyla tasarlanmıştır. Bu araç, ergenlik döneminde sıklıkla görülen riskli yeme davranışlarının erken teşhisi ve önlenmesi için bilimsel araştırmalara ve uygulamalara katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Ölçek geliştirme çalışması, Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü’nde tamamlanan bir doktora tezinin parçasıdır. 58 maddeden oluşan bu ölçek, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ile psikometrik açıdan sağlam temellere dayandığını göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Yeme davranışı, adolesan, beslenme bilgisi, ölçek geliştirme, psikometri, yeme alışkanlıkları.

Yazarlar

Yahya Özdoğan

Amaç

Yeme Davranışı Ölçeği’nin temel amacı, adolesan bireylerin karmaşık yeme davranışlarını ve bu davranışların altında yatan beslenme bilgi düzeylerini objektif ve sistematik bir biçimde ölçmektir. Bu ölçek, sadece anormal yeme kalıplarını değil, aynı zamanda sağlıklı beslenme tutumlarını da değerlendirerek kapsamlı bir profil sunmayı amaçlar.

Ölçek, eğitim ve halk sağlığı alanında çalışan uzmanlara, gençlerin beslenme risklerini belirlemede ve hedef odaklı müdahale programları geliştirmede kullanılabilecek güvenilir bir enstrüman sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, esas olarak iki ana psikolojik yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır: Yeme Davranışı ve Beslenme Bilgisi. Yeme davranışı yapısı; duygusal yeme, kısıtlayıcı yeme, dışsal ipuçlarına dayalı yeme ve genel beslenme alışkanlıkları gibi alt boyutları içerebilir. Beslenme bilgisi ise bireyin temel besin grupları, sağlıklı diyet prensipleri ve beslenme ile ilgili doğru bilgiye sahip olma düzeyini yansıtır.

Ölçek geliştirme süreci, faktör analizi yöntemleri kullanılarak, bu yapıların teorik olarak beklendiği gibi maddeler tarafından temsil edilip edilmediğini doğrulamayı amaçlamıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, aracın amaçlanan yapıyı ne ölçüde doğru ve yeterli bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamıştır. Yapılan tüm geçerlik analizleri, Yeme Davranışı Ölçeği’nin kapsamlı olduğunu ve ölçmeyi hedeflediği teorik yapıyı başarıyla yansıttığı sonucuna ulaşmıştır.

Bu sonuçlar, ölçeğin yeme davranışları ve beslenme bilgisi gibi karmaşık psikolojik ve davranışsal yapıları ölçmek için gerekli olan yapı geçerliği şartlarını karşıladığını göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (tutarlılık) düzeyini belirlemek amacıyla iki temel yöntem kullanılmıştır. Bu yöntemler, zaman içinde ölçüm sonuçlarının istikrarını ve maddelerin içsel tutarlılığını değerlendirmeye odaklanmıştır.

• Test-Tekrar Test Yöntemi: Bu yöntem, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar üretme yeteneğini, yani zaman içindeki kararlılığını ölçmek için kullanılmıştır.
• İç Tutarlılık (Cronbach Alpha): Maddelerin birbirleriyle ne kadar uyumlu olduğunu belirlemek amacıyla Cronbach Alpha katsayısı hesaplanmıştır. Ölçeğin uygulanması ve verilerin faktör analizine tabi tutulması sonucunda iç tutarlılık katsayısı 0.84 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir ve tutarlı olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini ve boyutlarını belirlemek üzere veri setine faktör analizi uygulanmıştır. Faktör analizi, 58 maddelik ölçekte yer alan maddelerin hangi alt boyutlar altında toplandığını ve bu boyutların teorik yapıyla uyumunu incelemek için kritik bir adımdır.

Faktör analizi sonuçları, ölçeğin çok boyutlu yapısını desteklemiş ve güvenirlik hesaplamalarında kullanılan iç tutarlılık katsayısının (0.84) elde edilmesine zemin hazırlamıştır. Bu analiz, ölçeğin yeme davranışının farklı yönlerini ayırt edebilme kapasitesini teyit etmektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Format: 58 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme formatı kaynakta açıkça belirtilmemiştir, ancak bu tür davranış ölçeklerinde genellikle 4’lü veya 5’li Likert tipi derecelendirme (örneğin, “Hiçbir zaman”dan “Her zaman”a) kullanılmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Adolesanlar (Ergenler)

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi (Genellikle 10-19 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Çalışma, lise ve dengi okullardaki öğrencileri hedefleyen bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Beslenme alışkanlıkları, duygusal yeme, kısıtlayıcı yeme, psikometrik özellikler, güvenirlik katsayısı, test-tekrar test.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Yahya Özdoğan (Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, 2013 itibarıyla)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2013 (Doktora tezinin tamamlanma yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya telif hakları hakkında kesin bilgi için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalar için genellikle kaynak gösterilerek kullanım izni verilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: yeme-davranisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Özdoğan, Y. (2013). Adolesanların yeme davranışı ve beslenme bilgilerini saptamaya yönelik ölçek geliştirme çalışması (Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara). Ulusal Tez Merkezi’nden edinilmiştir.

Tez bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Yeme Davranışı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçek maddeleri listelenmemiştir. Ölçek, toplamda 58 maddeden oluşmaktadır. Detaylı maddelere, yukarıda belirtilen doktora tezinin tam metninden veya sorumlu yazar ile iletişime geçilerek ulaşılabilir.