Bağımlılık Benzeri Yeme Davranışı Ölçeği

Özet

Bağımlılık Benzeri Yeme Davranışı Ölçeği (BBEDYÖ), bireylerin gıdaya karşı gösterdiği, madde bağımlılığı kriterlerine benzerlik taşıyan kontrol kaybı, aşerme ve olumsuz sonuçlara rağmen devam etme gibi davranışları ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, özellikle yüksek derecede işlenmiş gıdalara karşı gelişen ve klinik olarak tanımlanan yeme bozukluklarından farklı bir spektrumda yer alan bağımlılık benzeri yeme eğilimlerini değerlendirir. Ölçeğin Türkçe versiyonu, üniversite öğrencileri popülasyonunda Uyarlama çalışması ile Türk kültürüne kazandırılmıştır.

Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan genç yetişkinler arasında geçerli ve güvenilir bir araştırma ve tarama aracı olarak kullanılabileceğini göstermeyi amaçlamıştır. Çalışmada, ölçeğin faktör yapısı, iç tutarlılığı ve ilgili diğer Psikometrik Özellikler detaylıca incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Bağımlılık Benzeri Yeme, Bağımlılık, Yeme Ölçeği, Psikometri, Üniversite Öğrencileri, Gıda Bağımlılığı, Uyarlama.

Yazarlar

Dilek Demir, Mehmet Bektas, Selçuk Demir, İbrahim Bektas.

Amaç

Bağımlılık Benzeri Yeme Davranışı Ölçeği’nin temel amacı, özellikle üniversite öğrencileri gibi genç yetişkin popülasyonlarında, yeme davranışlarının bağımlılık modeli çerçevesinde incelenmesine olanak sağlamaktır. Ölçek, yeme davranışlarında kontrol kaybı, aşırı tüketim ve gıdaya yönelik yoğun istek gibi semptomların sıklığını ve şiddetini belirleyerek, bu davranışların yaygınlığını ve ilişkili olduğu psikososyal değişkenleri araştırmacılar için ölçülebilir hale getirir. Ölçeğin Türkçeye uyarlanmasındaki spesifik amaç, uluslararası literatürde kullanılan bu yapının Türk kültüründe de geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçülmesini sağlamaktır.

Yapı

Ölçek, yeme davranışını bir bağımlılık süreci olarak kavramsallaştıran yapısal bir modeli ölçer. Ölçülen temel Yeme Davranışı yapısı, Tütün, alkol veya uyuşturucu bağımlılıklarında görülen semptomlara paralel olarak, yiyeceklere karşı gelişen aşırı düşkünlük ve kontrol kaybını temel alır. Bu yapı genellikle şunları içerir:

• Kontrol Kaybı: Bireyin planladığından daha fazla yemek yeme veya yemek yemeği durduramama durumu.
• Aşerme (Craving): Belirli yiyeceklere karşı yoğun ve karşı konulamaz istek duyma.
• Olumsuz Sonuçlara Rağmen Kullanım: Fiziksel veya psikolojik zarara rağmen yeme davranışına devam etme.
• Tolerans ve Yoksunluk: Tatmin olmak için giderek daha fazla yiyeceğe ihtiyaç duyma ve yiyecek kesildiğinde huzursuzluk veya sinirlilik gibi yoksunluk belirtileri gösterme.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe versiyonunun Geçerlik çalışmaları, yapısal geçerliği kanıtlamaya odaklanmıştır. Demir ve arkadaşları (2020) tarafından yürütülen psikometrik incelemelerde, ölçeğin orijinal yapısını koruyup korumadığı, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak öngörülen boyutlar altında toplandığını ve yapısal uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstermiştir.

Uyarlama çalışmasında ayrıca, ölçeğin diğer ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, dürtüsellik, yeme bozukluğu belirtileri veya obezite) beklenen yönde ilişkiler kurup kurmadığı (yakınsak ve ayırt edici geçerlik) incelenmiştir. Bu bulgular, BBEDYÖ’nün bağımlılık benzeri yeme davranışını Türk popülasyonunda doğru bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. Türkçe uyarlamasında, ölçeğin iç tutarlılığı genellikle Cronbach’s Alpha katsayısı ile rapor edilmiştir. Yüksek Cronbach’s Alpha değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve ölçeğin yüksek içsel güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Ek olarak, güvenirlik kapsamında madde-toplam korelasyonları ve bazı durumlarda test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiş olabilir. Bu testler, ölçeğin zaman içinde kararlılığını ve tek tek maddelerin toplam puan üzerindeki katkısını değerlendirerek, ölçeğin genel güvenilirliğinin yüksek olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin Türkçe formunun yapısal geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen Faktör Analizi, ölçeğin orijinal yapısını destekleyen bir modelin belirlenmesine odaklanmıştır. Uyarlama çalışmasında genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk örnekleminde de geçerli olduğu doğrulanmıştır. Orijinal ölçek, bağımlılık semptomlarını temsil eden alt boyutlara sahip olabilir ve DFA, bu alt boyutların Türkiye bağlamında da ayrışıp ayrışmadığını kontrol etmiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert tipi derecelendirme (Orijinal ölçeğe bağlı olarak 4 veya 5 puanlı olabilir. Kaynakta belirtilmediği için standart format varsayılmıştır.)

Mevcut Diller: Türkçe, (Orijinal dil İngilizce veya ilgili diğer diller)

Popülasyon Grubu: Klinik Olmayan Popülasyon (Özellikle genç yetişkinler)

Yaş Grubu: Genç Yetişkinlik Dönemi (Tipik olarak 18-25 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversite öğrencileri örneklemi üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Katılımcılar, belirli yeme davranışlarına ne sıklıkla katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Bağımlılık, Yeme Davranışı, Kontrol Kaybı, Psikometrik, Cronbach Alpha, Doğrulayıcı Faktör Analizi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiş

Kurum E-posta Adresleri: Belirtilmemiş

Yazışma Adresi: Dilek Demir ([email protected])

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştiricileri ve Türkçe uyarlamasını yapan yazarlar (Demir et al., 2020) ile iletişime geçilmesi, telif hakları ve kullanım izinleri açısından önemlidir. Ölçek genellikle akademik ve araştırma amaçlı kullanım için uygundur, ancak ticari veya klinik uygulamalar için özel izin gerekebilir.

Test Yılı (Uyarlama): 2020

Ücret: Akademik araştırmalar için genellikle ücretsizdir, ancak yayıncının politikaları kontrol edilmelidir.

Referanslar

Demir, D., Bektas, M., Demir, S., & Bektas, I. (2020). Psychometric properties of the Turkish version of The Addiction-Like Eating Behavior Scale for university students. Current Psychology. https://doi.org/10.1007/s12144-020-00664-w

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: 0210nr38b-y-https-link-springer-com.proxy2.marmara-elibrary.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: bagimlilik-benzeri-yeme-davranisi-olcegi-toad.pdf

Bağımlılık Benzeri Yeme Davranışı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. (Orijinal kaynakta ölçek maddeleri sağlanmamıştır. Maddeler, uyarlama makalesinden veya orijinal ölçekten temin edilmelidir.)

Ölçek maddeleri, yeme davranışının bağımlılık kriterlerine ne ölçüde uyduğunu belirlemek üzere tasarlanmış ifadelerden oluşur. Tipik olarak bu ifadeler, kontrol kaybı ve aşırı tüketim deneyimlerini sorgular.

• (Maddeler, ölçeğin tam metnine erişim sağlandığında buraya eklenecektir.)