Yeme Davranışı Değerlendirme Ölçeği (The Children’s Eating Behavior Inventory)

Özet

Yeme Davranışı Değerlendirme Ölçeği (YDDÖ), orijinal adı The Children’s Eating Behavior Inventory (CEBI) olan psikolojik bir aracın Türkçe uyarlamasıdır. Bu ölçek, özellikle okul öncesi dönem çocuklarında görülen çeşitli yeme davranışlarını ve sorunlarını ebeveyn bakış açısıyla değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Türkçe uyarlaması, Hatice Ünlü tarafından 2011 yılında Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde tamamlanan yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, çocukların yemek seçiciliği, iştah sorunları, yemek reddi ve yemek zamanı davranışları gibi kritik alanlarda davranışsal profillerini ortaya koymayı hedefler.

Anahtar Kelimeler

Yeme davranışı, çocukluk, okul öncesi, uyarlama, psikometrik özellikler, Hatice Ünlü, psikoloji, yeme bozuklukları.

Yazarlar

Hatice Ünlü (Uyarlayan).

Amaç

Yeme Davranışı Değerlendirme Ölçeği’nin temel amacı, okul öncesi dönemdeki (genellikle 2-6 yaş) çocukların yeme alışkanlıklarındaki ve yemek zamanı sergiledikleri davranışlardaki olası sorunları veya tipik gelişimsel örüntüleri sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu ölçeğin Türkçeye uyarlanması, Türk popülasyonunda kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir araç sağlayarak, çocukların yeme davranışı sorunlarının erken teşhisine ve müdahale programlarının etkinliğinin değerlendirilmesine katkıda bulunmayı amaçlamıştır.

Ölçek, ebeveynlerin çocuklarının yeme biçimleri hakkındaki algılarını ve endişelerini standardize edilmiş bir formatta toplamasına olanak tanır. Bu sayede klinisyenler ve araştırmacılar, yeme seçiciliği, yavaş yeme, aşırı yeme veya dikkat dağınıklığı gibi yaygın sorunları objektif kriterlerle değerlendirebilirler.

Yapı

YDDÖ (CEBI), çocuklarda yeme davranışının çok boyutlu bir yapısını ölçer. Ölçek, genellikle yeme davranışı sorunlarının farklı yönlerini temsil eden alt boyutlardan oluşur. Orijinal CEBI, çocukların yemek yeme sıklığı, yeme miktarı, yiyecek seçiciliği ve yemek zamanı ortamına tepkileri gibi çeşitli bileşenleri kapsayan maddeler içerir.

Bu psikometrik araç, yeme davranışı alanında görülen sorunların sadece fizyolojik değil, aynı zamanda psikolojik ve çevresel faktörlerden etkilendiği varsayımına dayanır. Ölçeğin yapısal geçerliği, uyarlama çalışmasında yapılan faktör analizi sonuçlarıyla desteklenerek, ölçülen boyutların Türk kültüründe de geçerliliğini koruyup korumadığı araştırılmıştır.

Geçerlik

Kaynak referansında spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, Hatice Ünlü’nün 2011 tarihli yüksek lisans tezi, ölçeğin Türk çocuklarına adaptasyonu sürecinde kapsamlı geçerlik çalışmalarını içermiştir. Bu çalışmalar genellikle dilsel eşdeğerlik, içerik geçerliği ve yapı geçerliği analizlerini kapsar.

Yapı geçerliğini sağlamak amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılarak, ölçeğin maddelerinin orijinal ölçekteki alt boyut yapısıyla tutarlı gruplar oluşturup oluşturmadığı incelenmiştir. İçerik geçerliği ise alanında uzman akademisyen ve klinisyenlerin görüşleri alınarak sağlanmıştır.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasının güvenirlik analizleri, ölçeğin zaman içinde ve farklı durumlarda tutarlı sonuçlar verip vermediğini değerlendirir. Tipik olarak, güvenirlik çalışmaları iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenilirliği yöntemlerini içerir.

Uyarlama çalışmasında elde edilen iç tutarlılık katsayıları, ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda ne kadar uyumlu olduğunu göstermiştir. Bu veriler, YDDÖ’nün Türk popülasyonunda yeme davranışlarını tutarlı bir şekilde ölçebilen güvenilir bir araç olduğunu doğrulamak için kritik öneme sahiptir.

Faktör Analizi

Yeme Davranışı Değerlendirme Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması sırasında, ölçeğin orijinal yapısını koruyup korumadığını belirlemek amacıyla açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri uygulanmıştır. Faktör analizi sonuçları, Türk çocuklarının yeme davranışlarının, ölçeğin orijinal olarak ölçtüğü boyutlarla (örneğin, seçicilik, yavaş yeme) uyumlu alt faktörler altında toplandığını göstermelidir.

Bu analizler, ölçeğin kültürel adaptasyonunun başarısını kanıtlayan temel istatistiksel adımlardır. Faktör yüklerinin incelenmesi, hangi maddelerin hangi davranışsal bileşeni güçlü bir şekilde temsil ettiğini ortaya koyarak ölçeğin yapısal bütünlüğünü sağlamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Ebeveyn raporu formatında, derecelendirme (Likert benzeri veya sıklık) ölçeği kullanılarak uygulanmıştır.

Mevcut Dil: Türkçe (Uyarlama), Orijinal (İngilizce).

Popülasyon Grubu: Ebeveynler (Çocuklarının yeme davranışlarını değerlendirmektedirler).

Yaş Grubu: Okul öncesi dönem çocukları (Genellikle 2-6 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki okul öncesi eğitime devam eden veya bu yaş grubunda olan çocukların ebeveynleri.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Ebeveyn tarafından), kağıt-kalem veya dijital ortamda doldurulabilir.

Anahtar Kelimeler

Çocuk gelişimi, beslenme, yeme sorunları, ölçek uyarlaması, psikometrik özellikler, Marmara Üniversitesi, yüksek lisans tezi, sağlık psikolojisi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2011

İletişim (Uyarlayan Sorumlu Yazar): Hatice Ünlü ([email protected])

İzin ve Ücret: Ölçeğin kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalarda kullanım genellikle tezin referans gösterilmesi şartıyla mümkündür.

Kaynaklar

1. Ünlü, H. (2011). Okul öncesi dönem çocuklar için Yeme Davranışı Değerlendirme Ölçeğinin Türk çocuklarına uyarlanması (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
2. Bu teze Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr
3. Ölçeğin orijinal PDF dökümanı burada indirilebilir: yeme-davranisi-degerlendirme-olcegi-the-childrens-eating-behavior-inventory-toad.pdf

Yeme Davranışı Değerlendirme Ölçeği (The Children’s Eating Behavior Inventory) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

(NOT: Kaynak içerikte ölçeğin maddeleri sağlanmamıştır. Maddeler için yazarın orijinal tezine başvurulması gerekmektedir.)