Hollanda Yeme Davranışı Anketi

Özet

Hollanda Yeme Davranışı Anketi (DEBQ), yeme davranışının üç temel boyutunu ölçmek üzere geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, Duygusal Yeme, Kısıtlayıcı Yeme ve Dışsal Yeme eğilimlerini değerlendirir. Türkiye’deki geçerlik ve güvenirlik çalışması, 2009 yılında Nuray Bozan tarafından Türk üniversite öğrencileri örnekleminde gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin orijinal 3 alt ölçekli ve 33 maddelik yapısının Türk kültüründe de korunduğunu göstermiştir. Elde edilen yüksek iç tutarlılık katsayıları (Cronbach alfa 0.94) ölçeğin Türk popülasyonunda kullanıma uygunluğunu desteklemektedir.

Anahtar Kelimeler

Hollanda Yeme Davranışı Anketi, DEBQ, Yeme Bozuklukları, Ölçüt bağıntılı geçerlik, Üniversite Öğrencileri, Cronbach alpha, Duygusal Yeme, Kısıtlayıcı Yeme.

Yazarlar

Nuray Bozan (Türkçe Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması).

Amaç

Bu çalışmanın temel amacı, Hollanda Yeme Davranışı Anketinin (DEBQ) psikometrik özelliklerini Türk üniversite öğrencilerinden oluşan bir örneklem üzerinde sınamak ve ölçeğin Türkçe formunun geçerliğini ve güvenirliğini sağlamaktır. Ölçek, bireylerin yeme davranışlarını etkileyen üç farklı mekanizmayı (duygusal, kısıtlayıcı ve dışsal etkenler) güvenilir bir şekilde ölçmeyi amaçlamaktadır.

Yapı

Hollanda Yeme Davranışı Anketi, yeme davranışını etkileyen üç temel psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapılar, bireylerin yeme eğilimlerini ve yeme bozukluklarına yatkınlıklarını anlamada kritik öneme sahiptir:

• Duygusal Yeme: Bireyin stres, kaygı, üzüntü gibi olumsuz duygulara tepki olarak yeme eğilimi göstermesi.
• Kısıtlayıcı Yeme: Bireyin kilo kontrolü veya diyet amacıyla yeme miktarını bilinçli olarak kısıtlama çabası.
• Dışsal Yeme: Bireyin içsel açlık sinyallerinden ziyade, yiyeceklerin görünümü, kokusu veya çevresel ipuçları gibi dışsal uyaranlara tepki olarak yeme eğilimi göstermesi.

Ölçek, bu üç alt boyut aracılığıyla yeme davranışının karmaşık doğasını kapsamlı bir şekilde değerlendirir, böylece klinik ve araştırma ortamlarında yeme bozukluklarının anlaşılmasına katkıda bulunur.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen analizler, orijinal ölçek yapısının korunduğunu doğrulamıştır. Madde seçimi sürecinde, verilere Temel Bileşenler Faktör Analizi ve Varimaks dönüştürmesi uygulanmıştır. Faktör yükü 0.40 ve üzerinde olan maddeler ölçekte tutulmuştur. Bu analizler sonucunda ölçeğin, orijinalindeki gibi 3 alt ölçekten ve toplam 33 maddeden oluştuğu tespit edilmiştir.

Alt ölçeklerin faktör yükleri 0.52 ile 0.90 arasında güçlü bir dağılım göstermiştir. Ölçüt bağıntılı geçerlik için, DEBQ ile yaygın olarak kullanılan EAT-40 (Yeme Tutum Testi-40) arasındaki ilişkiye bakılmıştır. Bu ilişkiyi belirlemek amacıyla Pearson Çarpım Momentler analizi yapılmıştır. Korelasyon katsayıları tüm katılımcılar için 0.32 olarak bulunmuş; kadınlar için 0.30 ve erkekler için 0.10 olarak rapor edilmiştir.

Güvenirlik

Hollanda Yeme Davranışı Anketinin iç tutarlılık güvenirliği yüksek bulunmuştur. Tüm ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (genel Cronbach alpha değeri) 0.94 olarak hesaplanmıştır. Alt ölçekler bazında incelendiğinde, Cronbach alpha değerleri 0.90 (Dışsal Yeme) ile 0.97 (Duygusal Yeme) arasında değişmektedir, bu da her bir alt boyutun mükemmel düzeyde tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Test-tekrar test güvenirliği, 4 hafta arayla 100 kişilik bir gruba tekrar uygulama yapılarak sınanmıştır. Bu analizde, “Duygusal Yeme” alt ölçeği haricindeki tüm alt ölçeklerin güvenirlik katsayıları yüksek ve istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. “Duygusal Yeme” alt ölçeğinin test-tekrar test katsayısı 0.30 iken, “Kısıtlayıcı Yeme” için bu katsayı 0.93, “Dışsal Yeme” için ise 0.91 olarak belirlenmiştir. Tüm ölçeğin genel test-tekrar test güvenirlik katsayısı 0.72‘dir.

Faktör Analizi

Ölçek maddelerinin yapısal uygunluğunu belirlemek amacıyla Temel Bileşenler Faktör Analizi (TBFA) kullanılmıştır. Analiz öncesinde, maddelerin faktör yapısına uygunluğunu optimize etmek için Varimaks dönüştürmesi uygulanmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin orijinal yapısına sadık kalarak 33 madde ve 3 alt faktörden oluştuğunu doğrulamıştır. Belirlenen alt ölçeklerin faktör yükleri 0.52 ile 0.90 arasında değişerek, maddelerin ilgili faktörleri güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Uyarlama ve Geçerlik/Güvenirlik Çalışması)

Format: 33 madde, 3 alt boyutlu anket.

Language Available: Türkçe (Orijinal: Hollandaca/İngilizce)

Population Group: Klinik Olmayan Popülasyon

Age Group: Genç Yetişkinler (Üniversite Öğrencileri)

Population Details: Türk Üniversite Öğrencileri

Test Methodology: 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmaktadır (1= hiçbir zaman – 5= çok sık).

Anahtar Kelimeler

Duygusal Yeme, Kısıtlayıcı Yeme, Dışsal Yeme, Psikometrik Özellikler, Faktör Yükü, Test-Tekrar Test, Pearson Korelasyonu.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara (Yüksek Lisans Tezi Bağlamında)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Hollanda Yeme Davranışı Anketinin Türkçe uyarlaması ve psikometrik sınanması 2009 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izin gereksinimleri için sorumlu yazar Nuray Bozan ve ilgili tez kaynağı ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

• Bozan, N. (2009). Hollanda Yeme Davranışı Anketinin Türk üniversite öğrencilerinde geçerlik ve güvenirliğinin sınanması. (Yüksek lisans tezi). Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Tez kaynağına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Hollanda Yeme Davranışı Anketinin Maddeleri

Hollanda Yeme Davranışı Anketi (DEBQ), 33 maddeden ve aşağıdaki üç alt boyuttan oluşmaktadır.

• Duygusal Yeme
• Kısıtlayıcı Yeme
• Dışsal Yeme

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

hollanda-yeme-davranisi-anketi-toad.pdf