Yeme Farkındalığı Ölçeği (YFÖ-30)

Özet

Yeme Farkındalığı Ölçeği (YFÖ-30), orijinali Mindful Eating Questionnaire (MEQ) olan psikometrik bir aracın Türkçe uyarlamasıdır. Bu ölçek, bireylerin yeme davranışlarına karşı gösterdikleri farkındalık düzeyini ve bu farkındalığın çeşitli boyutlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. YFÖ-30, yeme eylemi sırasında içsel (açlık/tokluk) ve dışsal (çevresel ipuçları) sinyallere dikkat etme, yargılamadan kabul etme ve yemeğin tadına odaklanma gibi farkındalıklı yeme eğilimlerini değerlendirir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu saptamak ve psikolojik araştırmalarda kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araç sunmak amacıyla gerçekleştirilmiştir.

Ölçek, özellikle obezite, yeme bozuklukları ve genel diyet davranışları üzerine çalışan araştırmacılar ve klinisyenler için önemli bir ölçüm aracı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yeme Farkındalığı, YFÖ-30, Mindful Eating Questionnaire, Farkındalıklı Yeme, Psikometri, Ölçek Uyarlama, Obezite, Yeme Bozuklukları.

Yazarlar

Gizem Köse, Murat Tayfur, İbrahim Birincioğlu, Aslı Dönmez (Uyarlama Çalışması).

Amaç

Yeme Farkındalığı Ölçeği (YFÖ-30)’nun temel amacı, bireylerin yeme eylemlerine ne kadar bilinçli, dikkatli ve yargılayıcı olmayan bir tutumla yaklaştıklarını belirlemektir. Bu araç, yeme davranışlarının duygusal ve çevresel tetikleyicilerle ne ölçüde ilişkili olduğunu değerlendirerek, yeme farkındalığının beş temel boyutunu ölçmeyi hedefler.

Uyarlama çalışması, orijinal Mindful Eating Questionnaire‘ın kültürel eşdeğerliğini sağlamak, geçerlik ve güvenirlik analizlerini yaparak ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda bilimsel araştırmalarda kullanılmasına olanak tanımaktır. Bu sayede, Türkiye’deki yeme davranışları ve farkındalık temelli müdahalelerin etkinliği daha objektif bir şekilde değerlendirilebilecektir.

Yapı

YFÖ-30, psikometrik açıdan çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Orijinal MEQ gibi, YFÖ-30’un da genellikle beş temel alt boyutu ölçtüğü varsayılır. Bu alt boyutlar şunlardır:

• Yeme Davranışına Farkındalık: Yeme eylemi sırasında yiyeceğin tadına, kokusuna ve dokusuna odaklanma yeteneği.
• Dışsal İpuçlarına Karşı Farkındalık (Dikkat Dağınıklığı): Çevresel faktörlerin (TV izleme, kitap okuma vb.) yeme üzerindeki etkisine dikkat etme.
• İçsel İpuçlarına Tepki Verme (Açlık/Tokluk): Vücudun açlık ve tokluk sinyallerine ne kadar duyarlı olunduğu.
• Yargılamadan Kabul: Yeme deneyimlerini veya yiyecek seçimlerini suçluluk veya yargılama olmadan kabul etme.
• Duygusal Tepkiler: Stres veya olumsuz duygulara yanıt olarak yeme eğilimi (duygusal yeme).

Geçerlik

Köse ve arkadaşları (2016) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, YFÖ-30’un geçerliğini test etmek için kapsamlı analizler yapılmıştır. Yapı geçerliği, Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak öngörülen beş faktörlü yapıyı Türk örnekleminde de koruduğunu göstermiştir.

Ayrıca, ölçeğin ölçüt geçerliğini değerlendirmek amacıyla, YFÖ-30 puanlarının Beden Kitle İndeksi (BKİ), genel farkındalık düzeyini ölçen diğer ölçekler (örneğin, Kabul ve Eylem Ölçeği) ve yeme bozukluklarıyla ilişkili diğer araçlarla korelasyonları incelenmiştir. Bu korelasyonlar, ölçeğin beklenen yönde ilişkili yapılarla tutarlılık gösterdiğini ortaya koymuştur.

Güvenirlik

YFÖ-30’un güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve zamana bağlı stabilite üzerine odaklanmıştır. İç tutarlılık, ölçeğin toplam puanı ve beş alt boyutu için ayrı ayrı Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. Uyarlama çalışması sonuçları, hem genel ölçek hem de alt boyutlar için kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70’in üzerinde) iç tutarlılık değerleri bildirmiştir.

Ek olarak, test-tekrar test güvenilirliği, aynı bireylere belirli bir zaman aralığı (örneğin 2-4 hafta) sonra ölçeğin tekrar uygulanmasıyla hesaplanmıştır. Yüksek test-tekrar test korelasyonları, YFÖ-30’un zaman içinde tutarlı ve stabil ölçümler sağladığını teyit etmiştir.

Faktör Analizi

YFÖ-30’un faktör yapısı, Türk popülasyonunda yeme farkındalığının boyutlarını netleştirmek için kritik öneme sahiptir. Uyarlama çalışmasında yapılan Faktör Analizi, ölçeğin orijinal yapısına benzer şekilde beş ana faktöre ayrıldığını göstermiştir. Bu faktörler, yeme farkındalığı kavramının çok yönlü doğasını yansıtmaktadır.

Faktör yükleri incelendiğinde, maddelerin ilgili alt boyutlara anlamlı yükler verdiği ve faktör yapısının teorik beklentilerle uyumlu olduğu bulunmuştur. Bu faktör analizi sonuçları, YFÖ-30’un Türk kültüründe de yapısal geçerliğini destekleyen güçlü kanıtlar sunmaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 30 maddeden oluşan özbildirim ölçeği. Derecelendirme formatı genellikle 4 veya 5 noktalı Likert tipidir (Örneğin: 1=Hemen Hiçbir Zaman’dan 5=Hemen Her Zaman’a kadar). (Kaynakta derecelendirme belirtilmediği için genel MEQ formatı esas alınmıştır.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal).

Popülasyon Grubu: Yetişkinler.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri ve/veya genel yetişkin popülasyonu üzerinde yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, kâğıt-kalem veya dijital özbildirim yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Mindful Eating, Yeme Davranışı, İç Tutarlılık, Faktör Yapısı, Psikometrik Özellikler, Türk Popülasyonu, Özbildirim.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Gizem Köse

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişimi)

Yazışma Adresi: Yazışma adresi kaynakta belirtilmemiştir, iletişim e-posta üzerinden sağlanabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar (Gizem Köse) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ölçeğin kullanımı için herhangi bir ücret bilgisi belirtilmemiştir; genellikle akademik amaçlı kullanımlarda izin alınması yeterlidir.

Test Yılı: Türkçe Uyarlama Çalışması 2016 yılında yayımlanmıştır.

Kaynaklar

Köse, G., Tayfur, M., Birincioğlu, İ. & Dönmez, A. (2016). Adaptation study of the Mindful Eating Questionnaire (MEQ) into Turkish. Journal of Cognitive-Behavioral Psychotherapy and Research, 5(3), 125-134. doi: 10.5455/JCBPR.250644.

Orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: yeme-farkindaligi-olcegi-yfo-30-toad.pdf

Orijinal DOCX belgesi buradan indirilebilir: yeme-farkindaligi-olcegi-yfo-30-toad.docx

Yeme Farkındalığı Ölçeği (YFÖ-30) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin maddeleri bu kaynak içeriğinde doğrudan sağlanmamıştır. Maddeler, yukarıda belirtilen referans çalışmada veya ilgili PDF/DOCX dosyalarında bulunabilir.