Çocuklar İçin Yeme Davranışları Ölçeği

Özet

Çocuklar İçin Yeme Davranışları Ölçeği (ÇİYDO), çocukluk dönemindeki çeşitli Yeme Davranışlarının boyutlarını ve örüntülerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu özel giriş, ölçeğin Meltem Kürtüncü ve Nalan Arslan tarafından 2020 yılında gerçekleştirilen Türkçe adaptasyon ve validasyon çalışmasını özetlemektedir. Ölçek, çocukların yeme alışkanlıklarını; aile, beceri, olumsuzluk, duygu ve izin gibi beş temel faktör altında incelemektedir. Çalışma, ölçeğin Türk kültürü ve popülasyonu için yeterli geçerlik ve güvenirlik değerlerine sahip olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Çocuklar İçin Yeme Davranışları Ölçeği, ÇİYDO, Yeme Davranışları, Ölçek Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometri, Çocuk Sağlığı.

Yazarlar

Meltem Kürtüncü, Nalan Arslan.

Amaç

Bu çalışmanın temel amacı, Çocuklar İçin Yeme Davranışları Ölçeği’nin (ÇİYDO) Türkçe dilinde geçerliğini ve güvenirliğini sağlayarak, Türk çocuklarının yeme davranışlarını bilimsel ve standardize edilmiş bir araçla değerlendirme imkanı sunmaktır. Orijinal ölçeğin faktör yapısının ve psikometrik özelliklerinin Türk popülasyonunda da korunup korunmadığının belirlenmesi hedeflenmiştir.

Ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara, çocuklarda görülen yeme sorunlarının altında yatan ailesel, duygusal ve beceriye dayalı boyutları hızlı ve etkili bir şekilde tespit etme olanağı sağlamaktadır. Bu sayede erken müdahale stratejilerinin geliştirilmesine katkıda bulunulması amaçlanmıştır.

Yapı

Çocuklar İçin Yeme Davranışları Ölçeği, çocukların yeme alışkanlıklarını etkileyen çok boyutlu psikososyal faktörleri ölçmektedir. Ölçek, toplam 19 maddeden oluşmakta olup, yeme davranışlarını beş ana faktör veya alt ölçek üzerinden değerlendirmektedir: Aile etkileşimi, yeme becerileri, yemeye yönelik olumsuz duygular, duygusal yeme eğilimi ve ebeveynin izin verici tutumu.

Ölçek, yeme bozukluklarının erken belirtilerini veya risk faktörlerini belirlemede kritik bir rol oynayan bu yapısal boyutları ele alarak, çocukluk çağı beslenme ve psikoloji alanındaki araştırmalara sağlam bir zemin sunmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin psikometrik özelliklerinin belirlenmesi kapsamında, geçerlik analizleri titizlikle yürütülmüştür. Ölçeğin içerik geçerliğinin sağlanması amacıyla uzman görüşlerine başvurulmuş ve bu süreçte sekiz kişilik bir uzman grubu tarafından değerlendirme yapılmıştır.

Uzman görüşleri doğrultusunda, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı ne derece temsil ettiğini gösteren Kapsam Geçerlik İndeksi (KGİ) hesaplanmıştır. Toplam KGİ değeri .90 olarak belirlenmiştir. Bu yüksek değer, ölçeğin kapsam geçerliğinin bilimsel standartlar açısından yeterli ve kabul edilebilir düzeyde olduğunu teyit etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek için Cronbach Alfa katsayısı ve madde toplam korelasyonları hesaplanmıştır. Madde toplam korelasyonlarının .41 ile .88 arasında olduğu saptanmıştır, bu da maddelerin ölçeğin genel yapısıyla güçlü bir uyum içinde olduğunu göstermektedir.

Faktör bazında bakıldığında, alt faktörler için Cronbach Alfa katsayıları .69 ile .80 arasında değişmektedir. Ölçeğin tamamı için hesaplanan toplam Cronbach Alfa katsayısı ise .77 olarak belirlenmiştir. Bu değerler, ölçeğin güvenilirliğinin kabul edilebilir sınırlarda olduğunu ve tutarlı ölçümler yapabildiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Çocuklar İçin Yeme Davranışları Ölçeği, Türkçe adaptasyon çalışmasında orijinal ölçek yapısıyla uyumlu beş faktörlü bir yapı sergilemiştir. Ölçek, toplam 19 maddeden oluşmaktadır ve bu maddeler aşağıdaki gibi faktörlere ayrılmıştır:

• Aile: 4 madde
• Beceri: 5 madde
• Olumsuzluk: 3 madde
• Duygu: 3 madde
• İzin: 4 madde

Bu faktör yapısı, çocukların yeme davranışlarının sadece fizyolojik değil, aynı zamanda çevresel ve duygusal etkenlerle de yakından ilişkili olduğunu ortaya koyan çok boyutlu bir değerlendirme imkanı sunmaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) Ölçeği

Format: Yazılı Anket / Öz Bildirim veya Ebeveyn Raporu (Genellikle ebeveynler tarafından doldurulur)

Derecelendirme: 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmaktadır.

Maddeler: 19 madde

Müdahale Yöntemi: Gözlemsel ve Betimsel Araştırma Aracı

Mevcut Dil: Türkçe (Uyarlama)

Hedef Popülasyon Grubu: Çocuklar ve onların birincil bakıcıları (ebeveynler).

Yaş Grubu: Çalışmanın yapıldığı popülasyonun yaşına göre değişkenlik göstermekle birlikte, genellikle çocukluk dönemindeki yeme davranışlarını ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Popülasyon Detayları: Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması, Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi tarafından 2020 yılında yayınlanmıştır.

Test Metodolojisi: İç tutarlılık analizi (Cronbach Alfa) ve içerik geçerliği (Kapsam Geçerlik İndeksi) yöntemleri kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Çocukluk Dönemi, Yeme Alışkanlıkları, Beş Faktörlü Yapı, Likert Ölçeği, Madde Toplam Korelasyonu, Cronbach Alfa katsayısı, Hemşirelik Araştırmaları.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Meltem Kürtüncü

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi (Çalışmanın yayınlandığı kuruma ait).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Adaptasyon): 2020

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

PDF Erişimi: Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: cocuklar-icin-yeme-davranislari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kürtüncü, M., ve Arslan, N. (2020). Çocuklar İçin Yeme Davranışları Ölçeği’nin Türkçe geçerlik ve güvenirliği. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 13(4), 267-274.

DOI Bağlantısı: https://doi.org/10.46483/deuhfed.669779

Dergipark Bağlantısı: dergipark.org.tr

Çocuklar İçin Yeme Davranışları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Aile: 4 madde
• Beceri: 5 madde
• Olumsuzluk: 3 madde
• Duygu: 3 madde
• İzin: 4 madde
• Toplam 19 madde