Çocuklarda Yeme Davranışı Anketi

Özet

Çocuklarda Yeme Davranışı Anketi (ÇYDA), çocukluk dönemindeki yeme davranışlarının çeşitli yönlerini değerlendirmek amacıyla kullanılan, psikometrik açıdan geçerli bir ölçektir. Bu ölçek, orijinal olarak İngilizce geliştirilen ve yaygın olarak kullanılan Çocuklarda Yeme Davranışı Anketi’nin (Child Eating Behavior Questionnaire – CEBQ) Türkçe’ye uyarlama çalışmasıdır. ÇYDA, çocukların gıdaya olan tepkilerini, duygusal yeme eğilimlerini, tokluk sinyallerine duyarlılıklarını ve yemek seçiciliklerini kapsayan 8 farklı alt boyutta 35 maddeden oluşmaktadır. Ölçek, ebeveynler veya birincil bakıcılar tarafından doldurulmak üzere tasarlanmıştır ve çocukluk çağı obezitesi, yeme bozuklukları ve beslenme alışkanlıklarının incelenmesinde önemli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Çocuklarda yeme davranışı, psikometrik, uyarlama, yeme bozuklukları, duygusal yeme, tokluk, gıda hevesi, Likert.

Yazarlar

Yılmaz, R., Esmeray, H., Erkorkmaz, Ü.

Amaç

Çocuklarda Yeme Davranışı Anketinin temel amacı, 35 maddelik yapısıyla çocukların yeme davranışlarındaki bireysel farklılıkları sistematik ve çok boyutlu bir şekilde ölçmektir.

Bu anketin Türkçe’ye uyarlanma çalışması, Türk popülasyonunda kullanılan, kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir yeme davranışı ölçüm aracının literatüre kazandırılmasını hedeflemiştir. Bu sayede, çocuk beslenmesi, çocuk psikiyatrisi ve gelişim psikolojisi alanlarında çalışan araştırmacılar ve klinisyenler, çocukların yeme alışkanlıklarının sağlıklı mı yoksa riskli mi olduğunu belirleyebilmek için standart bir araca sahip olmuşlardır.

Yapı

Çocuklarda Yeme Davranışı Anketi, sekiz temel alt boyutu ölçerek yeme davranışının karmaşık yapısını ele alır. Bu alt boyutlar, hem yemeği teşvik eden (örneğin, gıda heveslisi, duygusal aşırı yeme) hem de yemeği kısıtlayan (örneğin, tokluk heveslisi, duygusal az yeme) davranışları içermektedir. Ölçek, çocukların gıdalara karşı gösterdikleri tepkilerin biyolojik, duygusal ve çevresel etkileşimlerini yansıtan geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır.

Ölçekteki maddeler, ebeveynlerin çocuklarının günlük yaşamdaki yeme tepkilerini ne sıklıkla gözlemlediğine odaklanır. Bu yapı, yeme davranışının sadece kalori alımı değil, aynı zamanda duygusal düzenleme ve çevresel ipuçlarına verilen tepkilerle de ilişkili olduğunu vurgular.

Geçerlik

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, bir uyarlama çalışmasının doğası gereği, ÇYDA’nın yapı geçerliği ve kültürel geçerliği incelenmiştir. Yapı geçerliği, ölçek maddelerinin kuramsal olarak belirlenen alt boyutlarla ne derece örtüştüğünü gösterir. Bu çalışma, ölçeğin Türkçe kültürüne uygunluğunu test etmiş ve orijinal 8 faktörlü yapıyı destekleyen bulgular sunmayı amaçlamıştır. Bu tür çalışmalarda genellikle doğrulayıcı Faktör Analizi kullanılarak ölçeğin iç yapısının sağlamlığı kanıtlanır.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta spesifik güvenirlik katsayıları (örneğin, Cronbach Alfa değerleri) sunulmamıştır. Ancak Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını göstermek için iç tutarlılık analizlerini (alt boyutların ve toplam puanın tutarlılığı) ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliğini incelemiştir. Güvenirlik analizleri, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini ve ölçtüğü özelliğin kararlı olduğunu göstermesi açısından kritik öneme sahiptir.

Faktör Analizi

Çocuklarda Yeme Davranışı Anketinin Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin faktör yapısını incelemiştir. Çalışma sonucunda, ölçeğin orijinal yapısına paralel olarak 8 alt boyuttan oluştuğu doğrulanmıştır. Bu 8 faktörlü yapı, 35 maddenin ilgili davranışsal alanlara ayrılmasını sağlamıştır. Bu faktörler, yeme davranışındaki farklı eğilimleri birbirinden ayırarak klinisyenlere ve araştırmacılara detaylı bir profil çıkarma imkanı tanır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü:

Uyarlama Çalışması (Adaptation)

Format:

35 maddelik, Ebeveyn Raporlu Anket

Derecelendirme:

5’li Likert Ölçeği (1= asla – 5= her zaman)

Mevcut Diller:

Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu:

Çocuklar (Ebeveyn veya Birincil Bakıcılar tarafından doldurulur)

Yaş Grubu:

Çocukluk dönemi (Uyarlama çalışmasında kullanılan kesin yaş aralığı referans makalede detaylandırılmıştır.)

Popülasyon Detayları:

Ölçek, tipik olarak okul öncesi ve okul çağındaki çocukların yeme davranışlarını değerlendirmek için kullanılır. Uyarlama çalışması, Türk çocuk popülasyonu üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi:

Çapraz kültürel uyarlama ve Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak ölçeğin yapısal eşdeğerliği sağlanmıştır. Anket, ebeveynlerin çocuklarının yemek yeme alışkanlıklarını ve tepkilerini gözlemleyerek yanıtlaması esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Çocuk beslenmesi, CEBQ, psikometrik test, tokluk heveslisi, gıdadan keyif alma, ölçek geliştirme, uyarlama.

Yazarlar

Sorumlu Yazar:

Resul Yılmaz

Yazar ORCID Tanımlayıcısı:

Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri:

[email protected]

Yazışma Adresi:

Sorumlu yazarın akademik veya kurumsal adresi referans makalede bulunabilir.

İzinler ve Ücretler ve Test Yılı

Kullanım İzinleri ve Ücretler:

Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle kaynak gösterilerek serbesttir, ancak sorumlu yazar (Resul Yılmaz) ile e-posta yoluyla ([email protected]) iletişime geçilmesi önerilir.

Testin Uyarlama Yılı:

2011

Ek Linkler:

Uyarlama çalışmasının tam metnine ulaşılabilecek ek bir bağlantı bulunmaktadır: goppediatri.atwebpages.com

The original PDF can be downloaded here: cocuklarda-yeme-davranisi-anketi-toad.pdf

Referanslar

Yılmaz, R., Esmeray, H. ve Erkorkmaz, Ü. (2011). Çocuklarda Yeme Davranışı Anketinin Türkçe uyarlama çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 12, 287-294.

Çocuklarda Yeme Davranışı Anketinin Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Gıda heveslisi (5 m): Çocuğum sürekli yemek ister.
• Duygusal aşırı yeme (4 m): Çocuğum endişeliyken, üzgün olduğunda çok yer.
• Gıdadan keyif alma (5 m): Çocuğum yiyecekleri, yemeği sever.
• İçme tutkusu (3 m): Çocuğum sürekli içecek bir şey ister.
• Tokluk heveslisi (7 m): Çocuğum yeni yemekleri başlangıçta reddeder.
• Yavaş yeme (4 m): Çocuğum yavaş yer.
• Duygusal az yeme (4 m): Çocuğum kızgınken, sinirliyken daha az yer.
• Yemek seçiciliği (3 m): Çocuğum yeni yiyecekleri, yemekleri tatmaktan hoşlanır.