Kendini Yönetme Davranışı Ölçeği (Self-Management Behavior Scale)

Özet

Kendini Yönetme Davranışı Ölçeği (KYDÖ), Gülcan Gül Balçık tarafından 2011 yılında 5 yaş grubu çocukların kendini yönetme davranışlarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Başlangıçta 53 maddeden oluşan bu ölçek, yapılan istatistiksel analizler sonucunda 7 alt boyut ve 40 maddeye indirilmiştir. Ölçek, çocukların özbakım, çevreye özen gösterme, kendini ifade etme ve acil durumlarla baş edebilme gibi temel öz-yönetim becerilerini 5’li Likert tipi derecelendirme ile ölçmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kendini Yönetme Davranışı, Öz-yönetim, Davranış Ölçeği, Erken Çocukluk Eğitimi, 5 Yaş Çocuk, Yapı Geçerliği, Güvenirlik

Yazarlar

Gülcan Gül Balçık

Amaç

Ölçeğin temel amacı, 5 yaş düzeyindeki çocukların günlük yaşamlarında sergiledikleri kendini yönetme davranışlarının düzeyini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek, gelişim düzeylerine uygun bir araç geliştirmektir. Bu ölçek, erken çocukluk döneminde öz-yönetim becerilerinin değerlendirilmesi ve müdahale programlarının etkinliğinin izlenmesi için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Yapı

Kendini Yönetme Davranışı Ölçeği, çocukların bağımsızlıklarını, sorumluluk alma yeteneklerini ve çevreleriyle etkileşimlerini düzenleme becerilerini kapsayan geniş bir psikolojik yapı olan öz-yönetim davranışlarını hedef alır. Ölçek, bu yapıyı yedi farklı alt boyut üzerinden inceleyerek, davranışsal yeterliliğin çok yönlü bir profilini çıkarmayı amaçlar.

Ölçek kapsamındaki davranışlar, hem çocuğun kendisine yönelik (özbakım, temizlik) hem de sosyal ve çevresel etkileşimlerine yönelik (kendini ifade etme, çevreye özen gösterme) yetkinlikleri kapsamaktadır.

Geçerlik

Testin geçerliğini belirlemek amacıyla istatistiksel olarak yapı geçerliği işlemleri yürütülmüştür. Bu süreçte ilk olarak faktör analizi kullanılmıştır.

Başlangıçta 53 maddelik haliyle yapılan analizde maddelerin anlamsız bir şekilde 15 faktöre dağıldığı gözlenmiştir. Ardından 10, 3, 4, 5, 6 ve son olarak 7 faktörle tekrar analizler yapılmıştır. Nihayetinde, faktör yükleri 0.30’un altında olan ve birden fazla faktörde yer alan 13 madde ölçekten çıkarılarak, maddelerin anlamlı bir şekilde yedi alt boyutta toplandığı görülmüş ve ölçeğin yapısal geçerliği bu yolla sağlanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik katsayıları, Cronbach Alfa, Split-Half ve Gutman katsayıları incelenerek değerlendirilmiştir. Amerikan Psikoloji Derneği (APA) kriterlerine göre %80 ve üzeri değerler yüksek güvenirlik düzeyini işaret etmektedir.

Elde edilen sonuçlarda, Cronbach Alfa ve Split-Half değerlerinin bu eşiğin üzerinde olması ve Gutman katsayısının da bu değere yakın olması nedeniyle ölçeğin iç tutarlılığının yeterli düzeyde olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, testler arasındaki tutarlılığı hesaplamak için uygulanan test-tekrar test analizi, Pearson moment katsayısı ve Spearman’s rho korelasyon katsayıları kullanılarak yapılmıştır. Bu analizler sonucunda ölçeğin %98 oranında test-tekrar test güvenirliğine sahip olduğu tespit edilmiştir, bu da ölçeğin mükemmele yakın bir güvenirliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Faktör Analizi süreci, ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak için aşamalı olarak gerçekleştirilmiştir. İlk 53 maddelik form ile belirlenmeyen faktör sayısıyla yapılan analizler, maddelerin dağılımının anlamsız olduğunu ortaya koymuştur.

Tekrarlanan denemeler ve faktör sayısının 7 olarak belirlenmesi sonucunda, düşük faktör yüküne sahip (0.30’un altı) ve çoklu yüklenme gösteren 13 madde elenmiştir. Bu eleme sonucunda, kalan 40 maddenin 7 anlamlı faktör altında gruplandığı ve ölçeğin nihai yapısının ortaya çıktığı görülmüştür. Bu yedi faktör, ölçeğin alt boyutlarını oluşturmaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Developmental Scale)

Biçim: 40 maddeden oluşan, 7 alt boyutlu Likert tipi ölçek.

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Popülasyon Grubu: Çocuklar

Yaş Grubu: 5 yaş

Popülasyon Detayları: Erken çocukluk eğitimi kurumlarına devam eden 5 yaş grubu çocuklar.

Test Metodolojisi: 5’li Likert derecelendirme sistemi (1=hiçbir zaman – 5=her zaman) kullanılarak öz-bildirim veya gözlem yoluyla uygulanabilir.

Anahtar Kelimeler

Likert Ölçeği, Özbakım Becerileri, Kendini Yönetme, Marmara Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, Faktör Analizi, Test-Tekrar Test

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (2011 dönemi tez çalışması).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2011 yılında Gülcan Gül Balçık’ın yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için iletişim e-posta adresi üzerinden yazar ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ölçeğin tam metni YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde yer almaktadır: tez.yok.gov.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: kendini-yonetme-davranisi-olcegi-self-management-behavior-scale-toad.pdf

Kaynaklar

Balçık, G. G. (2011). 5 yaş çocuklar için Kendini Yönetme Davranışı Ölçeğinin geliştirilmesi (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Kendini Yönetme Davranışı Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 7 alt boyut ve 40 maddeden oluşmaktadır.

• Kendine ve Çevresine Özen Gösterme (14 m):Çevresindeki eşyaları özenli kullanır
• Özbakım/Giyinme (5 m):Giysilerini (pantolon, etek ,tişört gibi) yardım almadan giyer.
• Kendini İfade etme (6 m):“Hayır” demesi gerektiği durumlarda “ hayır” diyebilir.
• Özbakım/Temizlik (3 m):Ellerini (sabun kullanarak) yardım almadan yıkar.
• Yetişkinden Ayrılma ve Acil Durumlarla Baş Edebilme (3 m):Yetişkin gözetiminde (bakkala, parka gitme gibi) kısa mesafelerde yetişkinden ayrılır
• Kendini ve Eşyalarını Koruma (3 m):Kendini ve Eşyalarını Koruma