Okul Çağı Çocukları İçin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (Health Literacy for School-Aged Children Scale)

Özet

Okul Çağı Çocukları İçin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (OÇÇSÖ) (Health Literacy for School-Aged Children Scale – HLSACS), okul çağındaki çocukların sağlık okuryazarlığı düzeylerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçeğin Türkçe versiyonu, Meryem Öztürk Haney tarafından 2018 yılında gerçekleştirilen bir Uyarlama çalışması ile Türk kültürüne kazandırılmıştır. Ölçek, çocukların sağlıkla ilgili bilgiyi anlama, değerlendirme ve uygulama becerilerini ölçerek, koruyucu sağlık davranışlarının geliştirilmesine yönelik müdahalelerin planlanması için önemli bir araç sağlamaktadır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda güvenilir ve geçerli bir şekilde kullanılabileceğini göstermeyi amaçlamıştır.

Ölçeğin orijinal yapısı korunarak, Türk örnekleminde Psikometrik özelliklerinin incelenmesi, geçerlik ve güvenirlik analizleri ile desteklenmiştir. Ölçek, özellikle hemşirelik ve halk sağlığı alanlarında, çocuk sağlığı eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmek için kritik bir gösterge sunar.

Anahtar Kelimeler

Sağlık Okuryazarlığı, Okul Çağı Çocukları, HLSACS, Çocuk Sağlığı, Uyarlama, Türkiye, Çocuk Gelişimi.

Yazarlar

Meryem Öztürk Haney

Amaç

Okul Çağı Çocukları İçin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği’nin temel amacı, 8 ila 12 yaş arasındaki okul çağındaki çocukların Sağlık Okuryazarlığı (Health Literacy) düzeylerini standardize edilmiş ve kültürel olarak uygun bir yöntemle ölçmektir. Bu ölçek, çocukların temel sağlık bilgilerini edinme, bu bilgileri yorumlama ve günlük yaşamlarında sağlıklı kararlar alma yeteneklerini belirlemeye odaklanmıştır.

Ölçeğin Türkçe Uyarlama çalışması (Ozturk-Haney, 2018), orijinal ölçeğin kültürel eşdeğerliğini sağlayarak, Türkiye’deki çocuk sağlığı araştırmalarında ve eğitim müdahalelerinde kullanılabilirliğini garanti altına almayı hedeflemiştir. Elde edilen veriler, çocukların sağlık eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi ve ulusal sağlık politikalarının oluşturulması açısından önem taşımaktadır.

Yapı

Ölçek, çok boyutlu bir yapı olan Sağlık Okuryazarlığı kavramını ölçmektedir. Sağlık okuryazarlığı, sadece okuma-yazma becerileriyle sınırlı olmayıp, bireyin sağlık hizmetlerine erişimi, sağlık bilgilerini anlaması, değerlendirmesi ve uygulayarak sağlığını sürdürmesi için gereken bilişsel ve sosyal becerileri kapsar. Orijinal HLSACS yapısı genellikle şu temel boyutları içerir:

• Sağlık Bilgisine Erişim ve Anlama.
• Sağlık Bilgisini Değerlendirme ve Uygulama.
• Sağlık İletişimi ve Etkileşim Becerileri.

Türkçe versiyonun Faktör Analizi sonuçları, bu boyutların Türk popülasyonunda da geçerli olup olmadığını ortaya koymaktadır. Ölçek, çocukların karmaşık sağlık mesajlarını ne ölçüde yorumlayabildiğini ve bu bilgileri kendi sağlıkları lehine kullanıp kullanamadığını tespit etmeye yarayan maddelerden oluşur.

Geçerlik

Meryem Öztürk Haney tarafından 2018 yılında yayınlanan Psikometrik çalışmada, ölçeğin yapı geçerliği ve kültürel geçerliği incelenmiştir. Yapı geçerliğini test etmek için Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutları doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermeyi amaçlamıştır.

Çalışmanın sonuçları, Türkçe formun orijinal ölçekle benzer bir faktör yapısına sahip olduğunu ve ölçek maddelerinin kültürel bağlamda anlaşılır ve ilgili olduğunu doğrulamıştır. Bu bulgular, OÇÇSÖ’nün Türk okul çağı çocuklarında sağlık okuryazarlığını ölçmek için geçerli bir araç olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık Güvenirlik katsayısı, Ozturk-Haney (2018) çalışmasında Cronbach’s Alpha (İç Tutarlılık Katsayısı) kullanılarak hesaplanmıştır. Yüksek Alpha değerleri, ölçeği oluşturan maddelerin aynı yapıyı, yani Sağlık Okuryazarlığını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Genellikle, bir uyarlama çalışmasında ölçeğin bütünü için kabul edilebilir düzeyde (örneğin, 0.70 ve üzeri) bir iç tutarlılık katsayısı beklenir. Bu Güvenirlik analizleri, ölçeğin zaman içinde ve farklı durumlarda tutarlı sonuçlar ürettiğini kanıtlamak açısından önemlidir.

Faktör Analizi

Okul Çağı Çocukları İçin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Ozturk-Haney (2018) çalışmasında, çocukların yanıtlarının altında yatan boyutları keşfetmek için Faktör Analizinden yararlanılmıştır.

Bu analiz, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk örneklemine uygunluğunu teyit etmiştir. Faktör yükleri, her bir maddenin hangi alt boyuta ait olduğunu ve o boyutu ne kadar iyi temsil ettiğini göstermiştir. Elde edilen faktör yapısı, ölçeğin teorik çerçevesiyle uyumlu bulunmuş ve bu da Türkçe formun yapı geçerliğine önemli katkı sağlamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal ölçek genellikle 3 veya 4 dereceli Likert formatını kullanır.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal dil)

Popülasyon Grubu: Okul Çağı Çocukları

Yaş Grubu: İlkokul öğrencileri (Tipik olarak 8-12 yaş arası)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de çeşitli okullarda öğrenim gören ve çalışmaya gönüllü olarak katılan ilkokul öğrencileri.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Uygulama genellikle sınıf ortamında veya bireysel olarak yapılabilir. Çocukların okuma ve anlama becerileri göz önünde bulundurularak hazırlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Halk Sağlığı, Çocuk Gelişimi, Güvenirlik, Psikometrik Test, Çocuk Eğitimi, Ölçek Geliştirme, Sağlık Eğitimi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Meryem Öztürk Haney

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor (Kaynakta belirtilmemiştir.)

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Yayınlandığı kurum veya üniversiteye ait adrestir (Kaynakta detaylı belirtilmemiştir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar (Meryem Öztürk Haney) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Orijinal ölçeğin telif hakları da dikkate alınmalıdır.

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle ücretsizdir, ancak yayıncı ve yazarın politikaları kontrol edilmelidir.

Test Yılı: Türkçe Uyarlama çalışması 2018 yılında yayınlanmıştır.

Kaynaklar

Ozturk-Haney, M. (2018). Psychometric testing of the Turkish version of the health literacy for school-aged children scale. Journal of Child Health Care, 22(1), 97-107. doi: 10.1177/1367493517738124

Makalenin PDF versiyonuna doğrudan erişim linki: journals.sagepub.com

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: okul-cagi-cocuklari-icin-saglik-okuryazarligi-olcegihealth-literacy-for-school-aged-children-scale.pdf

Okul Çağı Çocukları İçin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (Health Literacy for School-Aged Children Scale) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ancak kaynak içerikte ölçek maddeleri sağlanmamıştır. Maddeler için yazarın orijinal çalışmasına veya yukarıda belirtilen PDF belgesine başvurulmalıdır.

Ölçek maddeleri bu kaynakta mevcut değildir. Detaylı maddelere ve puanlama yönergelerine ulaşmak için sorumlu yazar Meryem Öztürk Haney ile iletişime geçilmesi veya 2018 tarihli yayınlanmış makalenin incelenmesi tavsiye edilir.