Yeme Bozukluğuna İlişkin Korkular Ölçeği

Özet

Yeme Bozukluğuna İlişkin Korkular Ölçeği (YBKÖ), yeme bozukluklarıyla ilişkili olası olumsuz sonuçlara dair yaşanan korku düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması, ölçeğin Türk kültürüne uyarlanmış halinin psikolojik araştırmalarda ve klinik uygulamalarda kullanılabilecek güvenilir ve geçerli bir araç olduğunu göstermiştir. Ölçek, özellikle bireylerin kendi sonuçlarına, sosyal sonuçlara ve sosyal ortamlarda yeme eylemine dair duydukları korkuları değerlendirmek üzere üç faktörlü bir yapı sergilemektedir.

Anahtar Kelimeler

Yeme bozukluğu, Korku, Psikometrik, Geçerlik, Güvenirlik, Uyarlama, Faktör analizi.

Yazarlar

Süleyman Kahraman, A. Kerimler.

[quads id=5]

Amaç

Yeme Bozukluğuna İlişkin Korkular Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin yeme bozukluklarının potansiyel sonuçlarına yönelik algıladıkları ve deneyimledikleri korku düzeylerini sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu adaptasyon çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk örnekleminde de korunup korunmadığını inceleyerek, kültürel bağlamda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir.

Ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında yeme bozukluğu semptomları ile ilişkili kaygı ve korku boyutlarını derinlemesine analiz etmeye olanak tanır. Elde edilen veriler, tedavi planlarının kişiselleştirilmesinde ve koruyucu ruh sağlığı çalışmalarının geliştirilmesinde önemli bir rol oynamaktadır.

Yapı

Ölçek, yeme bozukluklarıyla ilişkili korku yapısının çok boyutlu olduğunu varsayar. Ölçülen temel yapı, bireyin yeme davranışlarına bağlı olarak ortaya çıkabilecek olumsuz sonuçlara dair geliştirdiği bilişsel ve duygusal tepkileri kapsar. Bu korku yapısı, üç ana faktör altında toplanmıştır: Bireysel Sonuçlar Korkusu, Sosyal Sonuçlar Korkusu ve Sosyal Yeme Korkusu.

Bu üç faktör, yeme bozukluğu olan bireylerin yaşadığı kaygıların hem kişisel hem de kişilerarası bağlamlarını yansıtmaktadır. Ölçek, bu korkuların yoğunluğunu ölçerek, yeme bozukluğu patolojisinin anlaşılmasına katkıda bulunur.

Geçerlik

Yeme Bozukluğuna İlişkin Korkular Ölçeği’nin Türkçe adaptasyon çalışmasında yapısal geçerlik analizleri yapılmıştır. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonuçlarına göre, ölçek toplam varyansın önemli bir bölümünü açıklayan üç faktörlü bir yapı sergilemiştir (% 71,543).

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uyum indeksleri, ölçeğin kuramsal olarak öngörülen üç faktörlü yapısının Türk örnekleminde de kabul edilebilir düzeyde uyum gösterdiğini kanıtlamıştır. Bu bulgular, YBKÖ’nün yeme bozukluklarına ilişkin korku yapısını Türk kültüründe de geçerli bir biçimde ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayıları (Cronbach Alfa), ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir. Toplam ölçek için iç tutarlılık katsayısı oldukça yüksek bulunmuştur (.943).

• Birinci alt ölçek (Bireysel Sonuçlar Korkusu) iç tutarlılık katsayısı: .916
• İkinci alt ölçek (Sosyal Sonuçlar Korkusu) iç tutarlılık katsayısı: .932
• Üçüncü alt ölçek (Sosyal Yeme Korkusu) iç tutarlılık katsayısı: .882

Alt ölçeklerin her birinin ayrı ayrı yüksek iç tutarlılık değerlerine sahip olması, ölçeğin faktörlerinin ölçtükleri yapıyı tutarlı bir şekilde yansıttığını ortaya koymaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, yeme bozukluklarına ilişkin korkuları üç temel boyutta incelemektedir:

1. Birinci Faktör: Bireysel Sonuçlar Korkusu. Bu faktör 8 maddeden oluşmaktadır ve toplam varyansın % 52,895’ini açıklamaktadır. Maddelerin faktör yükleri .400 ile .778 arasında değişmektedir. Bu faktör, bireyin kendi bedeni, sağlığı veya psikolojik durumu üzerindeki olumsuz etkilerle ilgili korkularını temsil eder.
2. İkinci Faktör: Sosyal Sonuçlar Korkusu. Bu faktör 7 maddeden oluşmaktadır ve toplam varyansın % 11,75’ini açıklamaktadır. Maddelerin faktör yükleri .541 ile .804 arasında değişmektedir. Bu faktör, sosyal kabul, eleştiri veya yargılanma gibi kişilerarası sonuçlara dair duyulan kaygıları içerir.
3. Üçüncü Faktör: Sosyal Yeme Korkusu. Bu faktör 2 maddeden oluşmaktadır ve toplam varyansın % 6,898’ini açıklamaktadır. Maddelerin faktör yükleri .855 ile .863 arasında değişmektedir. Bu faktör, başkalarının yanında yemek yeme eyleminin kendisinden kaynaklanan özel korkuları ölçmektedir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, bu üç faktörlü yapının model uyum indeksleri açısından kabul edilebilir düzeyde olduğunu teyit etmiştir.

Ölçek Bilgileri

Ölçek Çeşidi: Uyarlama

Format: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Kullanılabilen Dil: Türkçe (Uyarlama çalışması).

Popülasyon Grubu: Yetişkinler ve üniversite öğrencileri (Uyarlama çalışması örneklemine dayanarak).

Yaş Grubu: 18 yaş ve üstü.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve/veya genel popülasyon üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Ölçek Metodolojisi: 17 maddelik bir Likert ölçeği türüdür. Derecelendirme 7 puanlıdır:

• 1 (Kesinlikle katılmıyorum/ Hiç)
• 7 (Kesinlikle katılıyorum/ Tamamıyla)

Anahtar Kelimeler

Psikolojik test, Bireysel sonuçlar korkusu, Sosyal sonuçlar korkusu, Sosyal yeme korkusu, YBKÖ, Beykent Üniversitesi.

[quads id=5]

Yazarlar ve İletişim Bilgileri

Sorumlu Yazar: Süleyman Kahraman

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi makalesinde belirtilen kurum adresi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe adaptasyon çalışması 2021 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: İzinler için Sorumlu Yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Referanslar

Kahraman, S., & Kerimler, A., (2021). Yeme Bozukluğuna İlişkin Korku Ölçeğinin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması. Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 40-53. DOI: 10.18221/bujss.956702

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: yeme-bozukluguna-iliskin-korkular-olcegi-toad.pdf

Ölçeğin orijinal DOCX dosyası burada mevcuttur: yeme-bozukluguna-iliskin-korkular-olcegi-toad.docx

[quads id=5]

Yeme Bozukluğuna İlişkin Korkular Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek, toplam 17 maddeden oluşmaktadır ve üç alt faktöre ayrılmıştır:

Birinci Faktör (Bireysel Sonuçlar Korkusu): Sekiz maddeden (1, 2, 10, 12, 13, 14, 15, 16. maddeler) oluşmaktadır.

İkinci Faktör (Sosyal Sonuçlar Korkusu): Yedi maddeden oluşmaktadır (3, 4, 5, 6, 7, 8, 9. maddeler).

Üçüncü Faktör (Sosyal Yeme Korkusu): İki maddeden (11 ve 17. maddeler) oluşmaktadır.