Çocuk Davranışını Değerlendirme Ölçeği (Child Behavior Rating Scale)

Özet

Çocuk Davranışını Değerlendirme Ölçeği (ÇDDÖ), çocukların davranışlarını, özellikle dikkat ve görev başlatma gibi kritik boyutlar üzerinden sistematik olarak değerlendirmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış geçerli ve güvenilir bir psikometrik araçtır. Ölçek, toplam 7 maddeden ve “Dikkat” ile “Başlatma” olmak üzere iki temel alt boyuttan oluşmaktadır. Derecelendirme, 5’li Likert ölçeği formatında (1= çok düşük, 5= çok yüksek) yapılmaktadır. Ölçeğin uyarlama ve psikometrik özellikleri 2009 yılında Özlem Diken tarafından doktora tezi kapsamında incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Çocuk Davranışı, Dikkat, Başlatma, Psikometrik Ölçek, Adaptasyon, Güvenirlik, Geçerlik, Faktör Analizi.

Yazarlar

Özlem Diken.

[quads id=5]

Amaç

Çocuk Davranışını Değerlendirme Ölçeği’nin (ÇDDÖ) temel amacı, çocukların davranışsal yeterliliklerini objektif ve yapılandırılmış bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle çocukların dikkat süreçlerini yönetme ve günlük görevleri veya aktiviteleri başlatma becerilerini değerlendirerek gelişimsel ihtiyaçlarını belirlemeye yardımcı olur.

Bu uyarlama çalışması, uluslararası alanda kullanılan bir davranış değerlendirme aracının Türkiye kültürü ve dili bağlamında geçerlik ve güvenirlik standartlarını karşılamasını sağlamak amacıyla yapılmıştır. Ölçek, klinisyenler, eğitimciler ve araştırmacılar için çocukların davranışsal profillerini anlamada önemli bir araç sunmaktadır.

Yapı

ÇDDÖ, çocuklarda davranışsal ve yürütücü işlevlerle ilişkili iki temel psikolojik yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır:

• Dikkat: Bu alt boyut (4 madde), çocuğun görevlere odaklanma, dış uyaranlara karşı direnç gösterme ve dikkatini sürdürme yeteneğini değerlendirir.
• Başlatma: Bu alt boyut (3 madde), çocuğun bir göreve veya aktiviteye başlamada gösterdiği bağımsızlık, isteklilik ve proaktif davranış düzeyini ölçmektedir.

Ölçek toplamda 7 maddeden oluşmakta olup, bu kısa yapısıyla hem hızlı hem de odaklanmış bir değerlendirme imkanı sunmaktadır. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, bu iki boyutun kendi içlerinde tutarlı ölçümler yaptığını göstermektedir.

Geçerlik

ÇDDÖ’nün yapı geçerliğini incelemek amacıyla yapılan analizler, ölçeğin psikometrik açıdan güçlü bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur. Yapı geçerliği çalışmaları kapsamında, verilerin faktör analizine uygunluğunu gösteren Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri .82 olarak belirlenmiştir, bu da mükemmel bir uygunluk düzeyine işaret eder.

Ayrıca, verilerin çok değişkenli normal dağılıma uygunluğunu test eden Barlett Testi sonuçları da anlamlı bulunmuştur (Ki-kare=660.24, df=21, p=.00, p<.05). Bu bulgular, maddeler arasındaki korelasyonun faktör yapısı oluşturmaya yeterli olduğunu ve ölçeğin yapısal olarak geçerli olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayıları, maddelerin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü belirlemek amacıyla Cronbach Alpha katsayısı ile hesaplanmıştır. Sonuçlar, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir:

• ÇDDÖ’nün tek boyutlu bir ölçek olarak kabul edildiğinde elde edilen genel iç tutarlılık katsayısı .90 olarak bulunmuştur.
• Alt boyutlardan “Dikkat” faktörünün iç tutarlılık katsayısı .79‘dur.
• “Başlatma” faktörünün iç tutarlılık katsayısı ise oldukça yüksek bir değer olan .91‘dir.

Bu katsayılar, ölçeğin farklı alt boyutlarda dahi tutarlı ve kararlı ölçümler sağladığını kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

ÇDDÖ’nün faktör yapısını ve yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Açımlayıcı/Keşfedici Faktör Analizi (EFA) uygulanmıştır. Faktörleşme tekniği olarak Temel Bileşenler Analizi (PCA) tercih edilmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin teorik yapısını destekleyen 2 faktörlü bir yapının varlığını göstermiştir.

Elde edilen 2 faktör, özdeğeri 1.00 üzerinde olup, toplam varyansın % 78.86’sını açıklamaktadır. Faktörlerin varyansa katkıları şöyledir: Birinci faktör (Dikkat), 4.42 özdeğere sahip olup toplam varyansın % 63.10’unu; ikinci faktör (Başlatma) ise 1.10 özdeğere sahip olup toplam varyansın % 15.76’sını açıklamıştır. Maddelere ilişkin ortak varyansların .72 ile .88 arasında değişmesi, maddelerin faktörlere yüksek düzeyde yüklendiğini göstermektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Gözlemci Derecelendirme Ölçeği (Ebeveyn veya Bakım Veren Tarafından Doldurulur)

Language Available: Türkçe

Population Group: Çocukların davranışlarını değerlendiren yetişkinler (Ebeveynler, öğretmenler).

Age Group: Belirtilmemiştir (Genellikle gelişimsel davranışları değerlendirmeye yönelik olduğu varsayılır).

Population Details: Anadolu Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi kapsamında belirlenen örneklem grubu.

Test Methodology: 7 maddeden oluşan, 2 alt boyutlu bir ölçektir. Derecelendirme, 5’li Likert ölçeği (1= çok düşük – 5= çok yüksek) kullanılarak yapılır.

Anahtar Kelimeler

ÇDDÖ, Çocuk Değerlendirme, Yürütücü İşlevler, Davranış Başlatma, Özlem Diken, Psikometri, Güvenilirlik.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Anadolu Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir (2009 Tez çalışması bağlamında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları 2009 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Özlem Diken ile yukarıda belirtilen e-posta adresi üzerinden iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücretleri veya telif haklarına ilişkin spesifik bilgiler kaynakta yer almamaktadır.

Kaynaklar

Diken, Ö. (2009).Ebeveyn Davranışını Değerlendirme Ölçeği ve Çocuk Davranışını Değerlendirme Ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. (Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası, geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının detaylarıyla birlikte aşağıda yer almaktadır:

The original PDF can be downloaded here: cocuk-davranisini-degerlendirme-olcegi-child-behavior-rating-scale-toad.pdf

[quads id=5]

Çocuk Davranışını Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way. (Not provided in the source content, only the structure is available.)

Çocuk Davranışını Değerlendirme Ölçeği (ÇDDÖ), toplam 7 madde ve iki alt boyuttan oluşmaktadır:

• Dikkat (4 madde)
• Başlatma (3 madde)