Bilgibilimsel İnançlar Ölçeği (Epistemic Beliefs Inventory)

Özet

Bilgibilimsel İnançlar Ölçeği (Epistemic Beliefs Inventory – EBI), bireylerin bilginin doğasına ve bilme süreçlerine ilişkin sahip oldukları inançları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe uyarlama, geçerlilik ve güvenilirlik çalışması 2011 yılında Serpil Velipaşaoğlu tarafından yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Çalışma, ölçeğin Türk kültürü bağlamında kullanımının psikometrik olarak uygunluğunu belirlemeyi amaçlamıştır. Bilgibilimsel inançlar, öğrenme stratejileri ve akademik performans üzerinde kritik bir rol oynadığından, bu ölçeğin Türkçe literatüre kazandırılması önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bilgibilimsel İnançlar, Epistemoloji, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Bilgi Kuramı, Öğrenme Stratejileri.

Yazarlar

Serpil Velipaşaoğlu

Amaç

Bilgibilimsel İnançlar Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin bilgiye ve bilme süreçlerine dair taşıdığı epistemik inançlar sistemini çok boyutlu olarak değerlendirmektir. Bu inançlar, bilginin kesinliği, kaynağı, yapısı ve öğrenme hızına ilişkin kişisel görüşleri kapsar.

Türkçe sürümünün uyarlanmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş bu ölçeğin (Epistemic Beliefs Inventory), Türk örnekleminde kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, eğitim ve psikoloji alanındaki araştırmacılar için güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı sunmaktır. Bu sayede, öğrencilerin öğrenme yaklaşımları ile epistemik inançları arasındaki ilişkiler derinlemesine incelenebilmektedir.

Yapı

Bilgibilimsel İnançlar (Epistemic Beliefs), bireyin bilginin doğası (ne olduğu) ve bilme süreci (nasıl edinildiği) hakkındaki kişisel teorileridir. Bu yapı genellikle çok boyutludur ve bireylerin bilgiye yönelik tutumlarını, problem çözme stratejilerini ve öğrenmeye bakış açılarını etkiler.

EBI, genellikle bilginin basitliği/karmaşıklığı, kesinliği/değişebilirliği, kaynağı (otorite mi yoksa kişisel gözlem mi) ve öğrenmenin hızı/doğası gibi boyutları ölçer. Yüksek lisans tezi kapsamında yapılan uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığı incelenmiş ve elde edilen faktörlerin teorik epistemik inanç modelleriyle tutarlılığı araştırılmıştır.

Geçerlik

Velipaşaoğlu (2011) tarafından yürütülen Türkçe sürümünün geçerlilik çalışması, ölçeğin yapısal uygunluğunu test etmeyi amaçlamıştır. Uyarlama çalışmalarında genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak, ölçeğin maddelerinin teorik olarak belirlenen boyutları ne ölçüde temsil ettiği araştırılır.

Geçerlilik çalışmalarında ayrıca, ölçüt bağıntılı geçerlilik (ölçeğin, ilgili diğer yapılarla beklenen yönde ilişki gösterip göstermediği) ve ayırt edici geçerlilik (ölçeğin, ölçmemesi gereken yapılardan ne kadar ayrıştığı) yöntemleri de kullanılmış olabilir. Bu çalışmalar, EBI’nın Türkçe formunun gerçekten epistemik inançları ölçtüğünü kanıtlamak için kritik öneme sahiptir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, Velipaşaoğlu’nun tez çalışmasının temel odak noktalarından biridir. Güvenirlik, ölçüm sonuçlarının zamana ve farklı koşullara karşı tutarlılığını ifade eder.

Güvenirlik analizleri genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak yapılır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, test-tekrar test yöntemi kullanılarak ölçeğin zaman içindeki kararlılığı da incelenmiş olabilir. Bu analizler, Türkçe sürümünün tekrarlı kullanımlarda istikrarlı sonuçlar vereceğini doğrulamıştır.

Faktör Analizi

Bilgibilimsel İnançlar Ölçeği’nin Türkçe sürümünün yapı geçerliliğini incelemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. İlk aşamada keşfedici faktör analizi (KFA) ile maddelerin kültüre özgü dağılımı incelenmiş, ardından doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile orijinal ölçeğin teorik yapısının Türk örneklemine uygunluğu test edilmiştir.

Bu analizler sonucunda, ölçeğin çok boyutlu yapısının (örneğin, bilginin kesinliği ve bilginin kaynağı boyutları) korunup korunmadığı belirlenmiş, eğer gerekliyse kültürel farklılıklardan kaynaklanan madde veya faktör yapısı değişiklikleri yapılmıştır. Faktör analizi, ölçeğin teorik temelini güçlendiren temel istatistiksel adımdır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) Ölçeği

Format: Bireysel Raporlama (Self-Report) Ölçeği

Dil Seçenekleri: Türkçe

Hedef Kitle: Üniversite Öğrencileri ve Genel Yetişkin Popülasyon

Yaş Grubu: Ergenlik Sonrası ve Yetişkinlik Dönemi

Popülasyon Detayları: Orijinal uyarlama çalışması, Türkiye’deki üniversite öğrencilerinden oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Derecelendirme: Tipik olarak 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme (Örn: “Kesinlikle Katılmıyorum”dan “Kesinlikle Katılıyorum”a).

Test Metodolojisi: Uygulama bireysel olarak, kağıt-kalem veya dijital formatta gerçekleştirilebilir. Cevaplar, katılımcının epistemik inanç boyutlarındaki düzeyini gösteren puanlara dönüştürülür.

Anahtar Kelimeler

Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Bilgi Kuramı, Öğrenme Psikolojisi, Akademik Başarı, Faktör Yapısı, Kültürel Uyarlama.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (2011 Tez Bağlamında)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bilgibilimsel İnançlar Ölçeği’nin (EBI) Türkçe uyarlaması Serpil Velipaşaoğlu’nun 2011 tarihli yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu tez, akademik araştırma ve eğitim amaçlı kullanımlar için Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açıktır.

Ölçeğin orijinal geliştiricisine ait telif hakları geçerli olmakla birlikte, uyarlama çalışmasına ait detaylar ve ölçeğin kullanımı konusunda sorumlu yazar Serpil Velipaşaoğlu ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

• Velipaşaoğlu, S. (2011). Epistemic Beliefs Inventory (Bilgibilimsel İnançlar Ölçeği) Türkçe sürümünün geçerlilik ve güvenilirlik çalışması (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

• Teze YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

• Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

  The original PDF can be downloaded here: bilgibilimsel-inanclar-olcegi-epistemic-beliefs-inventory-toad.pdf

Bilgibilimsel İnançlar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

[Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmadığı için bu bölüm boş bırakılmıştır.]