Yaşlı Sağlığının Geliştirilmesi Ölçeği

Özet

Yaşlı Sağlığının Geliştirilmesi Ölçeği (YGSÖ), yaşlı bireylerin sağlıklarını teşvik eden davranışlarını ve tutumlarını ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle sağlığın geliştirilmesi alanında, yaşlılara yönelik verilen eğitimlerin veya müdahalelerin etkinliğini değerlendirmek için tasarlanmıştır. Ölçeğin temel kaynağı, Hatice Gülsoy tarafından 2017 yılında Haliç Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde tamamlanan doktora tezidir. Bu çalışma, yaşlı bireylere sunulan öz-bakım eğitimi programının, katılımcıların sağlık davranışları üzerindeki etkisini bilimsel olarak incelemeyi amaçlamıştır.

YGSÖ, bir uyarlama ölçeği olup, orijinal bir ölçeğin Türkçe kültürüne ve diline uygun hale getirilmesi sürecini ifade etmektedir. Ölçeğin kullanımı, yaşlı bireyler popülasyonunda sağlık durumunun iyileştirilmesi ve yaşam kalitesinin artırılmasına yönelik yapılan araştırmalara önemli katkılar sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yaşlı Sağlığı, Sağlığın Geliştirilmesi, Öz-Bakım Eğitimi, Gerontoloji, Uyarlama Ölçeği, Yaşlı Bireyler, Sağlık Davranışları, Psikometri.

Yazarlar

Hatice Gülsoy

Amaç

Yaşlı Sağlığının Geliştirilmesi Ölçeği’nin temel amacı, yaşlı bireylerin sağlıklarını koruma ve geliştirme yönündeki davranışsal eğilimlerini sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, özellikle belirli bir müdahale (örneğin, öz-bakım ya da yaşam tarzı eğitimi) öncesi ve sonrası sağlık geliştirme seviyelerini karşılaştırmak için kritik bir araç görevi görür.

Ölçek, sağlık profesyonellerine ve araştırmacılara, yaşlı popülasyonun hangi sağlık geliştirme alanlarında (beslenme, fiziksel aktivite, sosyal destek vb.) daha fazla desteğe ihtiyaç duyduğunu belirlemede nicel veriler sunar. Bu veriler, daha etkili ve hedefe yönelik sağlık programları geliştirilmesine olanak tanır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçeğin ölçtüğü temel psikolojik yapı, “Sağlığın Geliştirilmesi Davranışları”dır (Health-Promoting Behaviors). Bu yapı, bireyin sağlık durumunu iyileştirmek ve hastalıklardan korunmak için bilinçli olarak yürüttüğü eylemlerin bütününü kapsar. Yaşlı Sağlığının Geliştirilmesi Ölçeği, bu geniş yapıyı yaşlılık dönemine özgü ihtiyaçlar ve zorluklar çerçevesinde ele alır.

Ölçek, genellikle çok boyutlu olup, fiziksel sağlık, ruh sağlığı, sosyal destek arayışı, stres yönetimi ve sorumluluk alma gibi alt boyutları içerebilir. Ölçeğin uyarlama çalışması (Gülsoy, 2017), bu boyutların Türkçe konuşan yaşlı popülasyonundaki yapısal geçerliliğini incelemeyi hedeflemiştir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Hatice Gülsoy’un 2017 tarihli doktora tezinde detaylı olarak sunulmuştur. Bir uyarlama ölçeği olarak, YGSÖ’nün yapı geçerliliğini test etmek amacıyla genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır.

Geçerlik analizleri, ölçek maddelerinin teorik olarak öngörülen boyutlar altında toplanıp toplanmadığını ve ölçeğin gerçekten yaşlı bireylerin sağlık geliştirme düzeyini ölçüp ölçmediğini kanıtlamaktadır. Tezin tam metnine Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir, bu da geçerlik bulgularının akademik olarak incelenmesine olanak tanır.

Güvenirlik

YGSÖ’nün güvenirlik analizleri de uyarlama çalışmasının ayrılmaz bir parçasıdır. Güvenirlik, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Bu çalışmada, iç tutarlılığın ölçülmesi amacıyla muhtemelen Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır.

Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ek olarak, test-tekrar test güvenilirliği gibi yöntemler de ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek için kullanılmış olabilir.

Faktör Analizi

Yaşlı Sağlığının Geliştirilmesi Ölçeği’nin faktör yapısı, uyarlama sürecinde belirlenmiştir. Faktör analizi, ölçekteki çok sayıda maddeyi daha az sayıda, anlamlı alt boyuta indirgemeyi amaçlar. Bu analiz, ölçeğin çok boyutlu yapısını (örneğin, beslenme, aktivite, öz-yeterlilik) doğrulamada hayati öneme sahiptir.

Hatice Gülsoy’un tezi, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe popülasyonunda da geçerli olup olmadığını veya kültürel farklılıklar nedeniyle yeni bir faktör yapısının ortaya çıkıp çıkmadığını ortaya koymaktadır. Bu analizler, ölçeğin skorlama ve yorumlama kılavuzunun temelini oluşturur.

Ölçme Aracı Bilgileri

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme (Kaynakta belirtilmemekle birlikte, sağlık davranış ölçeklerinde yaygındır).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yaşlı Bireyler

Yaş Grubu: Genellikle 65 yaş ve üzeri (Yaşlılık tanımına göre değişebilir).

Popülasyon Detayları: Öz-bakım eğitimine katılan veya bu tür müdahalelere açık olan toplulukta yaşayan yaşlı bireyler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle bireysel veya grup halinde uygulama.

Anahtar Kelimeler

Yaşlılıkta Sağlık, Psikometrik Özellikler, Cronbach Alfa, Faktör Yapısı, Öz Bildirim, Haliç Üniversitesi, Doktora Tezi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Haliç Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle yazarın iznine tabidir. Kullanım ve izinler için sorumlu yazar Hatice Gülsoy ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçeğin geliştirildiği ve psikometrik çalışmalarının tamamlandığı yıl 2017‘dir.

Bu çalışmanın tam metni, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açıktır. Orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: yasli-sagliginin-gelistirilmesi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Gülsoy, H. (2017). Yaşlı bireylere verilen öz-bakım eğitiminin sağlığın geliştirilmesine etkisi (Doktora tezi). Haliç Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Tez bilgisine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Yaşlı Sağlığının Geliştirilmesi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için lütfen referans verilen 2017 tarihli doktora tezine başvurunuz.

Kaynak içerikte ölçek maddelerine dair bilgi bulunmamaktadır.