Yaşlılar İçin Düşme Davranışları Ölçeği

Özet

Yaşlılar İçin Düşme Davranışları Ölçeği, yaşlı bireylerin düşme riskini artıran veya azaltan davranışsal eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, Ekşi-Uymaz ve Nahcivan (2013) tarafından Türkçe’ye uyarlanmıştır ve sekiz faktörlü, 30 maddelik bir yapıya sahiptir. Ölçek, özellikle hemşirelik ve geriatri alanlarında, düşme önleme programlarının etkinliğini değerlendirmek ve yüksek risk altındaki bireyleri belirlemek için kullanılan önemli bir ölçüttür.

Yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığı oldukça yüksek bulunmuş (Cronbach Alfa: .90) ve faktör yapısının orijinal ölçeğe benzer şekilde iyi bir uyum gösterdiği Faktör Analizi sonuçlarıyla desteklenmiştir. Ölçek, yaşlıların günlük yaşam aktiviteleri sırasındaki davranışsal risklerini dörtlü Likert formatında değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Düşme Davranışları, Yaşlılık, Geriatri, Düşme Riski, Psikometrik Uyarlama, Güvenirlik, Geçerlik

Yazarlar

Pelin Ekşi Uymaz, Nevin Nahcivan

Amaç

Ölçeğin temel amacı, yaşlı bireylerin düşme olaylarına yol açabilecek spesifik davranışsal risk faktörlerini sistematik olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, yaşlıların çevrelerindeki riskleri algılama düzeylerini ve düşmeyi önlemeye yönelik gösterdikleri veya göstermedikleri davranışsal eğilimleri belirlemeyi hedefler.

Uyarlama çalışmasının amacı ise, uluslararası alanda kullanılan bu aracın Türk kültürüne özgü geçerlik ve güvenirlik özelliklerini ortaya koyarak, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında düşme önleme çalışmalarına bilimsel bir katkı sağlamaktır. Bu sayede, sağlık profesyonelleri daha hedefe yönelik müdahale stratejileri geliştirebilirler.

Yapı

Yaşlılar İçin Düşme Davranışları Ölçeği, yaşlı bireylerin günlük aktiviteler sırasında sergilediği, düşme riskini doğrudan etkileyen davranışları ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, fiziksel aktivite sırasındaki dikkat eksikliği, çevresel tehlikelere karşı farkındalık, acelecilik gibi sekiz farklı alt faktörden oluşmaktadır.

Bu yapı, düşmelerin sadece fizyolojik veya çevresel faktörlerden değil, aynı zamanda bireyin riskli davranışlarından da kaynaklandığı varsayımına dayanır. Ölçek, bireyin riskli durumlar karşısındaki tutumunu ve alışkanlıklarını belirleyerek, düşme riskinin kapsamlı bir şekilde anlaşılmasına olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Ekşi-Uymaz ve Nahcivan (2013) tarafından gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliğini incelemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

AFA sonuçları, ölçeğin 30 madde ile sekiz faktörlü bir yapı sergilediğini ve bu faktörlerin toplam varyansın önemli bir kısmını (%62.4) açıkladığını göstermiştir. DFA sonuçları ise, orijinal ölçeğin geliştirildiği çalışmanın bulgularına paralel olarak, Türk örnekleminde de modelin uyum indekslerinin iyi düzeyde olduğunu ve faktör yapısının doğrulandığını ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçeğin teorik yapıyı ölçme yeteneğinin güçlü olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach Alfa Katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. Yapılan analiz sonucunda, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı yüksek düzeyde, α=.90 olarak bulunmuştur.

Bu yüksek alfa değeri, ölçeği oluşturan 30 maddenin birbirleriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı (düşme davranışlarını) güvenilir bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Bu, ölçeğin tekrarlanan uygulamalarda benzer sonuçlar verme potansiyelinin yüksek olduğu anlamına gelir.

Faktör Analizi

Ölçek, uyarlama çalışmasında yapılan analizler sonucunda 30 madde ve 8 faktörden oluşan bir yapıya sahip olduğu tespit edilmiştir. Faktörlerin toplam varyansın %62.4’ünü açıklaması, ölçeğin düşme davranışları yapısını önemli ölçüde temsil ettiğini göstermektedir.

Faktör analizi sonuçları, ölçeğin çok boyutlu doğasını desteklemekte ve her bir faktörün düşme riskinin farklı bir davranışsal yönünü temsil ettiğini işaret etmektedir. Bu sekiz faktörlü yapı, ölçeğin klinik uygulamalarda detaylı ve spesifik değerlendirmeler yapılmasına olanak tanıyan güçlü bir araç olduğunu ortaya koymaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kendi kendine raporlama veya görüşme formatında uygulanabilir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Yaşlı Bireyler

Age Group: Genellikle 65 yaş ve üzeri bireyler (Geriatrik Popülasyon)

Population Details: Düşme riski taşıyan veya düşme geçmişi olan yaşlılar dahil olmak üzere, genel yaşlı popülasyonu.

Test Methodology: 30 maddeden oluşur ve 4’lü Likert derecelendirme sistemi kullanır:

• 1 = Hiçbir zaman
• 2 = Ara sıra
• 3 = Genellikle
• 4 = Her zaman

Anahtar Kelimeler

Gerontoloji, Hemşirelik, Cronbach Alfa Katsayısı, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Düşme Önleme, Davranışsal Ölçek

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal uyarlama çalışması 2013 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücret bilgisi için sorumlu yazar Pelin Ekşi Uymaz ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF versiyonu aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: yaslilar-icin-dusme-davranislari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Ekşi-Uymaz, P., & Nahcivan, N. (2013). Yaşlılar İçin Düşme Davranışları Ölçeğinin geçerlik ve güvenirliği. Florence Nightingale Hemşirelik Dergisi, 21(1), 22-32.

Yaşlılar İçin Düşme Davranışları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu bölüme ait ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tamamına ulaşmak için Ekşi-Uymaz ve Nahcivan (2013) makalesine başvurulması gerekmektedir.