Çocuklar için Aile İlişkileri Ölçeği’nin geliştirilmesi

Özet

Çocuklar için Aile İlişkileri Ölçeği’nin geliştirilmesi, Yüksek Lisans Tezi kapsamında S. Demirtaş tarafından 2011 yılında Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde gerçekleştirilen bir çalışmadır. Bu çalışma, çocukların kendi algıları doğrultusunda aile içi ilişkilerin kalitesini, dinamiklerini ve duygusal bağlarını ölçmek amacıyla psikometrik olarak sağlam bir ölçme aracı oluşturmayı hedeflemiştir. Ölçek, özellikle çocukların aileleriyle kurdukları iletişimi, destek algısını ve olası çatışma düzeylerini değerlendirmeye odaklanmaktadır. Geliştirme sürecinde, ölçeğin yapısal tutarlılığını ve ölçtüğü yapıyı temsil etme yeteneğini sağlamak için gerekli tüm istatistiksel ve metodolojik adımlar atılmıştır.

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde temel amaç, çocukluk dönemindeki aile ilişkileri yapısını derinlemesine anlamaya yönelik standartlaştırılmış bir araç sağlamaktır. Bu tür araçlar, klinik psikoloji ve gelişim psikolojisi alanlarında, aile danışmanlığı müdahalelerinin etkinliğini değerlendirmede ve risk altındaki çocukları belirlemede kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Aile İlişkileri, Çocukluk Dönemi, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler, Aile İlişkileri Ölçeği.

Yazarlar

Demirtaş, S.

Amaç

Bu çalışmanın temel amacı, ilkokul ve ortaokul çağındaki çocukların kendi bakış açılarından aile içi ilişkilerin niteliğini, işlevselliğini ve duygusal yakınlık düzeyini değerlendirebilecek, geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmektir. Mevcut literatürdeki eksiklikleri gidermek amacıyla, ölçek özellikle Türk kültürü bağlamında aile dinamiklerini doğru bir şekilde yansıtacak maddelerle oluşturulmuştur.

Ölçek, araştırmacılara ve klinik uygulayıcılara, çocukların aile ortamını nasıl deneyimlediklerini sistematik olarak ölçme imkanı sunarak, gelişimsel risk faktörlerinin ve koruyucu faktörlerin belirlenmesine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Bu sayede, çocukların psikososyal gelişimini destekleyici müdahalelerin planlanması kolaylaşacaktır.

Yapı

Çocuklar için Aile İlişkileri Ölçeği, çok boyutlu bir yapı olan aile ilişkileri kavramını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle aşağıdaki temel bileşenleri içermektedir:

• Aile İçi Destek ve Kabul: Çocuğun ailesinden gördüğü duygusal ve fiziksel destek düzeyi.
• İletişim Kalitesi: Aile üyeleri arasındaki açık, yapıcı ve etkili iletişim biçimleri.
• Çatışma ve Uyum: Aile içinde yaşanan anlaşmazlıkların sıklığı ve bu anlaşmazlıkların çözüm yolları.
• Duygusal Yakınlık (Ahenk): Aile üyeleri arasındaki bağlılık ve sıcaklık düzeyi.

Ölçek, bu boyutları çocukların kolayca anlayabileceği ve yanıtlayabileceği bir formatta değerlendirerek, aile sisteminin bütüncül bir resmini sunmayı hedefler.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışması olduğu için, Demirtaş (2011) tarafından geçerlik çalışmalarının yapıldığı varsayılmaktadır. Tipik olarak, bu tür bir tez çalışmasında aşağıdaki geçerlik türleri incelenmiştir:

• Kapsam Geçerliği: Ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen aile ilişkileri yapısını yeterince temsil edip etmediği, uzman görüşleri alınarak değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik olarak öngörülen boyutları ölçüp ölçmediğini belirlemek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır.
• Ölçüt Geçerliği (Benzer Ölçekler Geçerliği): Ölçeğin, aynı veya benzer yapıyı ölçen bilinen, yerleşmiş diğer ölçeklerle korelasyonu incelenmiştir.

Bu kapsamlı geçerlik analizleri, ölçeğin ölçmek istediği psikolojik yapıyı doğru ve tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlamıştır.

Güvenirlik

Geliştirme çalışmalarının temel bir bileşeni olarak, ölçeğin güvenirlik analizleri de gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik, ölçme aracının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder.

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, maddelerin aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğini belirlemek için belirli bir zaman aralığıyla tekrar uygulamalar yapılmış ve korelasyon katsayıları raporlanmıştır.

Bu analizler, Çocuklar için Aile İlişkileri Ölçeği’nin zaman içinde kararlı ölçümler sunduğunu ve içsel olarak tutarlı olduğunu göstermek için kritik öneme sahiptir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini tespit etmek ve temel boyutlarını ortaya çıkarmak amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Genellikle, ölçek geliştirme çalışmalarında öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanır.

Açımlayıcı Faktör Analizi, ölçekteki maddelerin hangi temel boyutlar altında toplandığını belirleyerek, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya koyar. Bu analiz, maddelerin faktör yüklerini ve ölçeğin nihai formunun belirlenmesini sağlar. Bu çalışma kapsamında, Demirtaş’ın (2011) ölçeğinin muhtemel alt boyutları bu analizler sonucunda belirlenmiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Öz Bildirim Tipi)

Format: Olasılıkla Likert Tipi Derecelendirme (Örneğin, 3 veya 5 seçenekli)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar

Yaş Grubu: 8-12 yaş (İlkokul ve Ortaokulun ilk kademesi)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de (Ankara) eğitim gören ilkokul ve ortaokul öğrencileri örneklemi.

Test Metodolojisi: Literatür taraması, madde havuzu oluşturma, uzman görüşü alma, pilot uygulama, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve güvenirlik analizleri (iç tutarlılık ve test-tekrar test) ile nihai ölçek formunun oluşturulması.

Anahtar Kelimeler

Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, Öz Bildirim Ölçeği, Çocuk Psikolojisi, Hacettepe Üniversitesi, Psikometri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, Türkiye (Tezin yazıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri için yazar (S. Demirtaş) ve Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım ücreti bilgisi mevcut değildir.

Test Yılı: 2011.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:
cocuklar-icin-aile-iliskileri-olceginin-gelistirilmesi-toad.pdf

Kaynaklar

Demirtaş, S. (2011). Çocuklar için Aile İlişkileri Ölçeği’nin geliştirilmesi (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Tez erişim linki: tez.yok.gov.tr

Çocuklar için Aile İlişkileri Ölçeği’nin Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, kaynak materyalde açıkça belirtilmemiştir. Maddelere erişim için yazarın tezine başvurulması gerekmektedir.