5 Yaş Çocuklar İçin Kendini Yönetme Davranışı Ölçeği’nin Geliştirilmesi

Özet

5 Yaş Çocuklar İçin Kendini Yönetme Davranışı Ölçeği’nin Geliştirilmesi, okul öncesi dönemdeki 5 yaş grubu çocukların bağımsızlık, özbakım ve sosyal uyum becerilerini kapsayan Kendini Yönetme Davranışı düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir Psikolojik Ölçek çalışmasıdır. Gülcan Gül Balcık tarafından 2011 yılında Marmara Üniversitesi’nde tamamlanan bir Yüksek Lisans Tezi kapsamında ortaya konmuştur. Bu ölçek, çocukların çevreleriyle etkileşimde bulunma, kişisel temizlik, kendini ifade etme ve acil durumlarla başa çıkma gibi kritik gelişim alanlarındaki yeterliliklerini sistematik olarak değerlendirmeyi hedeflemektedir. Ölçek, 40 maddeden oluşmakta olup, geliştirme aşamasında yüksek düzeyde güvenirlik değerleri elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kendini yönetme, öz yönetim, özbakım, okul öncesi eğitim, 5 yaş, davranış ölçeği, ölçek geliştirme, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Gülcan Gül Balcık

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, 5 yaş grubu çocukların günlük yaşam becerileri ve sosyal etkileşimler çerçevesinde sergiledikleri kendini yönetme davranışlarının düzeyini güvenilir ve geçerli bir şekilde belirlemektir. Bu araç, eğitimcilerin ve ebeveynlerin, çocukların bağımsızlık gelişimlerini desteklemek amacıyla müdahale programları oluşturmasına yardımcı olacak nicel veriler sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, çocukların kendi eşyalarını koruma, hijyen kurallarına uyma, giyinme gibi temel özbakım becerilerinden, duygusal olarak kendini ifade edebilme ve yetişkinden kısa mesafelerde ayrılabilme gibi daha karmaşık sosyal ve duygusal yönetim becerilerine kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır.

Yapı

Ölçek, kendini yönetme davranışını çok boyutlu bir yapı olarak ele almaktadır. Kaynakta belirtilen temel alt boyutlar, 5 yaş çocuklarının gelişimsel görevlerini yansıtmaktadır. Bu alt boyutlar şunlardır:

• Kendine ve Çevresine Özen Gösterme: Çevresindeki eşyaları özenli kullanma gibi sorumluluk bilincini içeren davranışlar (14 madde).
• Özbakım/Giyinme ve Temizlik: Yatma zamanı uygun giyeceği giyme, elleri sabunla yıkama gibi kişisel hijyen ve bakım becerileri (8 madde toplam).
• Kendini İfade Etme: Gerekli durumlarda “hayır” diyebilme gibi sosyal sınırları belirleme ve duygusal ifade becerileri (6 madde).
• Yetişkinde Ayrılma ve Acil Durumlarla Başedebilme: Yetişkin gözetiminde kısa mesafelerde ayrılabilme gibi bağımsızlık ve kriz yönetimi becerileri (3 madde).
• Kendi Eşyalarını Koruma: Kişisel mülkiyete sahip çıkma davranışları (3 madde).

Bu yapılar, 5 yaş döneminde beklenen otonomi ve sorumluluk gelişiminin göstergeleridir.

Geçerlik

Kaynak materyalde ölçeğin geçerliğine dair spesifik istatistiksel sonuçlar (örneğin, faktör yükleri veya korelasyonlar) sunulmamış olsa da, bir geliştirme tezi çalışması olması nedeniyle, içerik geçerliği ve yapı geçerliği çalışmalarının tez kapsamında yapıldığı varsayılmaktadır. Genellikle bu tür ölçeklerde uzman görüşleri ve ayırt edici geçerlik testleri kullanılarak geçerlik sağlanır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığına dair güçlü istatistiksel kanıtlar sunulmuştur. Güvenirlik analizleri sonucunda elde edilen katsayılar, ölçeğin tutarlı bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir:

• İç Tutarlılık Katsayısı (Cronbach Alfa Katsayısı): ,90 (p < ,001) olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek bir uyuma sahip olduğunu işaret eder.
• Yarıya Bölme Güvenirliği (Split-Halves Katsayısı): ,88 (p < ,001) olarak rapor edilmiştir. Bu katsayı da ölçeğin iki yarısının birbirleriyle yüksek korelasyon gösterdiğini ve dolayısıyla güvenilir olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Kaynak metin, ölçeğin toplam 40 maddeden oluştuğunu ve bu maddelerin farklı davranış alanlarını temsil eden alt boyutlara ayrıldığını belirtmektedir. Sunulan madde dağılımı (örneğin, kendine ve çevresine özen gösterme için 14 madde), ölçeğin çok faktörlü bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Bu alt boyutlar, faktör analizinin sonuçlarına göre belirlenmiş ve kendini yönetme davranışının farklı yönlerini kapsayacak şekilde yapılandırılmıştır. Ancak faktör yükleri veya açıklanan varyans yüzdesi gibi detaylı faktör analizi verileri kaynakta açıkça belirtilmemiştir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Developmental Scale)

Format: 40 maddeden oluşan öz değerlendirme veya gözlem temelli ölçek.

Derecelendirme: 5’li Likert Ölçeği kullanılmaktadır (1= hiçbir zaman, 5= her zaman).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Okul Öncesi Dönem Çocukları.

Yaş Grubu: 5 Yaş.

Popülasyon Detayları: Ölçek, 5 yaşındaki çocukların davranışlarını değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Uygulama genellikle ebeveynler veya öğretmenler tarafından gözlem yoluyla yapılır.

Test Metodolojisi: Ölçek geliştirme çalışması, literatür taraması, madde havuzu oluşturma, uzman görüşü alma, pilot uygulama ve psikometrik analizleri (güvenirlik ve geçerlik) içermektedir.

Anahtar Kelimeler

Özbakım, sosyal beceriler, okul öncesi gelişim, güvenirlik analizi, öz kontrol, davranışsal değerlendirme.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (2011 Tez Çalışması Dönemi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, Gülcan Gül Balcık’ın 2011 yılında tamamladığı yayımlanmamış bir yüksek lisans tezi çalışmasıdır. Ölçeğin kullanımı için izin ve ücret bilgileri doğrudan sorumlu yazar ile iletişim kurularak öğrenilmelidir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: 5-yas-cocuklar-icin-kendini-yonetme-davranisi-olceginin-gelistirilmesi-toad.pdf

Referanslar

Balcık, G. (2011). 5 Yaş Çocuklar İçin Kendini Yönetme Davranışı Ölçeği’nin geliştirilmesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

[quads id=5]

5 Yaş Çocuklar İçin Kendini Yönetme Davranışı Ölçeği’nin Geliştirilmesi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek toplam 40 maddeden oluşmaktadır. Örnek maddeler ve alt boyutları şunlardır:

• Çevresindeki eşyaları özenli kullanır. (kendine ve çevresine özen gösterme – 14 m)
• Yatma zamanı geldiğinde uygun olan giyeceği (pijama gecelik) giyer. (Özbakım/ giyinme – 5 m)
• “Hayır” demesi gerektiği durumlarda “ hayır” diyebilir. (Kendini ifade etme – 6 m)
• Ellerini (sabun kullanarak) yardım almadan yıkar. (Özbakım/ temizlik – 3 m)
• Yetişkin gözetiminde (bakkala, parka gitme gibi) kısa mesafelerde yetişkinden ayrılır. (Yetişkinde ayrılma ve acil durumlarla başedebilme – 3 m)
• Kendi eşyalarını koruma – 3 m