Velilerin Bilgisayar Oyunu Bağımlılığına İlişkin Algılarını Belirlemeye Yönelik Ölçek

Öz

Velilerin Bilgisayar Oyunu Bağımlılığına İlişkin Algılarını Belirlemeye Yönelik Ölçek, bilgisayar oyunu bağımlılığı fenomenine karşı ebeveynlerin sahip olduğu algıları, tutumları ve endişe düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, Berru Ulusoy ve S. Çelik tarafından 2019 yılında yapılan kapsamlı bir geliştirme çalışmasının sonucudur. Ölçeğin temel amacı, ebeveynlerin çocuklarının oyun alışkanlıklarını ne ölçüde sorunlu olarak gördüklerini, bu duruma ilişkin bilgi düzeylerini ve müdahale etme eğilimlerini standart ve güvenilir bir biçimde değerlendirmektir. Bu çalışma, özellikle dijital çağda artan oyun kullanımının aile dinamikleri üzerindeki etkilerini inceleyen araştırmacılar için önemli bir kaynak sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bilgisayar oyunu bağımlılığı, ebeveyn algısı, dijital sağlık, psikometrik test, ölçek geliştirme, çocuk psikolojisi.

Yazarlar

Berru Ulusoy, S. Çelik

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ebeveynlerin çocuklarının bilgisayar oyunu kullanımları ile ilgili algılarını, bu kullanımların potansiyel bağımlılık riskine dönüşme ihtimali hakkındaki görüşlerini ve bu duruma yönelik müdahale etme eğilimlerini belirlemektir. Bu araç, hem klinik ortamlarda hem de akademik araştırmalarda kullanılarak, ebeveynlerin riskli davranışları tanıma ve yönetme kapasiteleri hakkında nicel veriler sağlamayı hedeflemektedir.

Ölçek, aynı zamanda, ebeveynlere yönelik bağımlılık önleme veya farkındalık artırma programlarının etkinliğini değerlendirmede başlangıç ve sonuç ölçüm aracı olarak da kullanılabilir. Bilgisayar oyunu bağımlılığı algısının kültürel ve sosyoekonomik faktörlere göre nasıl değiştiğini incelemek isteyen çalışmalar için de güçlü bir temel oluşturmaktadır.

Yapı

Velilerin Bilgisayar Oyunu Bağımlılığına İlişkin Algılarını Belirlemeye Yönelik Ölçek, ebeveynlerin zihinsel temsillerini ve tutumlarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı hedeflemektedir. Bu yapı, genellikle üç ana bileşen etrafında şekillenmektedir:

1. Algılanan Risk ve Tehlike: Ebeveynin bilgisayar oyunlarının çocuğun gelişimine, akademik başarısına veya sosyal hayatına ne kadar zarar verdiğine dair inançları.
2. Gözlem ve İzleme Davranışları: Ebeveynin çocuğun oyun süresini, içeriğini ve davranışlarını ne sıklıkta ve hangi yöntemlerle takip ettiğine dair eylemleri.
3. Müdahale ve Destek Eğilimi: Ebeveynin, bağımlılık belirtileri gözlemlendiğinde profesyonel yardım alma veya ev içinde kural koyma konusundaki istekliliği ve yeterlilik algısı.

Geçerlik

Ölçek bir geliştirme çalışması olduğu için, geçerlik çalışmaları ölçeğin amaçladığı yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak üzere yapılmıştır. Geçerlik çalışmalarında genellikle Kapsam Geçerliği (uzman görüşleri ile madde havuzunun uygunluğunun değerlendirilmesi) ve Yapı Geçerliği (Faktör Analizi yoluyla ölçeğin boyutlarının doğrulanması) yöntemleri kullanılmıştır.

Yapı geçerliği kapsamında, ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutları ne ölçüde temsil ettiğini gösteren istatistiksel analizler gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ebeveynlerin algılarının tek bir genel faktör yerine, farklı alt faktörler üzerinden ele alınmasının daha uygun olduğunu ortaya koymuş olabilir. Ölçeğin ayırıcı geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerliği hakkındaki detaylı bulgular, Ulusoy ve Çelik (2019) makalesinde yer almaktadır.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler yapabildiğini göstermek amacıyla yürütülmüştür. Bu çalışmada, ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek için yaygın olarak Cronbach Alfa katsayısı kullanılmıştır. Yüksek bir alfa katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek için Test-Tekrar Test güvenirlik yöntemi de uygulanmış olabilir. Bu yöntem, aynı ebeveyn grubuna belli bir zaman aralığıyla (örneğin 2-4 hafta) ölçeğin tekrar uygulanması ve iki uygulama arasındaki korelasyonun incelenmesiyle gerçekleştirilir. Güvenirlik değerleri, ölçeğin ebeveyn algılarını güvenilir bir biçimde ölçmek için yeterli düzeyde olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinin kritik bir aşaması olan faktör analizi, ölçek maddelerinin hangi temel psikolojik boyutlar altında toplandığını belirlemek için kullanılmıştır. Çalışmada genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile madde havuzu indirgenmiş ve ölçeğin nihai yapısı belirlenmiştir.

AFA sonuçları, ebeveyn algısının birbiriyle ilişkili ancak kavramsal olarak farklı alt boyutlardan oluştuğunu göstermiştir (örneğin, “Çocuk Üzerindeki Olumsuz Etkiler” ve “Ebeveynin Kontrol Yeterliliği” gibi faktörler). Daha sonra, bu faktör yapısının farklı örneklemlerde de geçerli olup olmadığını test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmış olabilir. DFA, önerilen modelin veriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösteren uyum indeksleri (RMSEA, CFI, TLI vb.) ile rapor edilmiştir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental)

Format: Orijinal çalışmada derecelendirme bilgisi verilmemiştir, ancak algı ölçekleri genellikle Likert Tipi (Örneğin, 5’li veya 7’li derecelendirme) formattadır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Ebeveynler (Parents)

Age Group: Çocukları/ergenleri bilgisayar oyunu oynayan yetişkin ebeveynler.

Population Details: Ölçek, çocuklarının bilgisayar oyunu kullanımına ilişkin algılarını değerlendirmek isteyen tüm ebeveyn gruplarına yöneliktir.

Test Methodology: Öz-bildirim (Self-report) yöntemiyle bireysel veya grup uygulaması.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn tutumları, bilgisayar oyunu, bağımlılık algısı, psikoloji, Cronbach Alfa, ölçek, Likert ölçeği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu yazar için iletişim adresi: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Berru Ulusoy ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Genellikle akademik geliştirme çalışmaları ticari olmayan amaçlar için ücretsiz sunulur, ancak kullanım şartları yazar tarafından belirlenir.

Test Yılı: 2019

Ölçek çalışmasının orijinal PDF’i buradan indirilebilir: velilerin-bilgisayar-oyunu-bagimliligina-iliskin-algilarini-belirlemeye-yonelik-olcek-toad.pdf

Kaynaklar

Ulusoy, B.,, ve Çelik, S. (2019). Velilerin Bilgisayar Oyunu Bağımlılığına İlişkin Algılarını Belirlemeye Yönelik Ölçek geliştirme çalışması. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 7 (19), 5 – 26.

Ölçeğin Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içerikte ölçek maddelerine dair bilgi bulunmamaktadır. Maddelerin içeriği, ölçeği geliştiren yazarların makalesinde detaylı olarak yer almaktadır.