Veli-Bakıcı Algı Ölçeği

Özet

Veli-Bakıcı Algı Ölçeği (VBAÖ), orijinal adı ile Parental/Caregiver Perceptions Questionnaire (P-CPQ) olarak bilinen aracın Türkçe’ye çapraz kültürel uyarlama sürecini temsil etmektedir. Bu ölçek, özellikle ebeveynlerin veya birincil bakıcıların, çocuklarının ağız sağlığı durumuyla ilişkili olarak algıladıkları yaşam kalitesini ve deneyimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Mergen Gültekin ve arkadaşları tarafından 2021 yılında gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültüründe ve dilinde psikometrik açıdan geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabilirliğini araştırmıştır. Bu sayede, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında çocukların ağız sağlığına bağlı yaşam kalitesinin (Oral Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi – OHRQoL) bakıcı perspektifinden değerlendirilmesine olanak sağlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Veli-Bakıcı Algı Ölçeği, P-CPQ, çapraz kültürel uyarlama, psikometrik özellikler, ağız sağlığı, yaşam kalitesi, ebeveyn algısı.

Yazarlar

Mergen Gültekin, İrem; Özşin Özler, Ceyda; Serdar Eymirli, Pınar; Ünal, Figen; Aytaç, Ayşe S.

Amaç

Veli-Bakıcı Algı Ölçeği’nin temel amacı, çocukların ağız sağlığı sorunlarının onların günlük yaşamları ve genel refahları üzerindeki etkilerini, bu sorunları birinci elden gözlemleyen ve deneyimleyen veli veya bakıcıların algıları üzerinden değerlendirmektir. Orijinal ölçek, çocukların Oral Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesini (OHRQoL) ölçmek için tasarlanmıştır. Türkçe uyarlamasının amacı ise, bu geçerli ve güvenilir aracı Türk diline aktararak, Türkiye’deki diş hekimliği ve çocuk psikolojisi alanlarında yapılacak araştırmalara standart bir ölçüm aracı sunmaktır.

Bu araç, klinisyenlere ve araştırmacılara, sadece biyolojik diş sağlığı göstergelerini değil, aynı zamanda psikososyal etkileri ve fonksiyonel kısıtlamaları da dikkate alarak daha bütüncül tedavi planları oluşturmada yardımcı olmayı hedeflemektedir. Uyarlama çalışması, ölçeğin dilsel ve kültürel eşdeğerliğini sağlayarak, uluslararası çalışmalarla karşılaştırılabilir veri elde edilmesini mümkün kılmıştır.

Yapı

Veli-Bakıcı Algı Ölçeği (P-CPQ), genellikle çocukların ağız sağlığıyla ilgili yaşam kalitesini yansıtan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, bakıcıların çocuklarının ağız sağlığı sorunlarından kaynaklanan deneyimlerini çeşitli alanlarda değerlendirmesini içerir. Orijinal P-CPQ, genellikle dört ana alt boyutta yapılandırılmıştır: Oral Semptomlar, Fonksiyonel Kısıtlamalar, Duygusal İyi Oluş ve Sosyal İyi Oluş.

Ölçek, bakıcıların çocuklarının yaşadığı ağrı, yeme güçlüğü, uyku bozuklukları, sosyal etkileşimde zorluklar ve duygusal sıkıntılar gibi durumları ne sıklıkla ve ne yoğunlukta algıladığını sorgular. Bu çok boyutlu ölçüm, ağız sağlığı hizmetlerinin etkinliğini değerlendirmede ve müdahalelerin yaşam kalitesine olan etkisini izlemede kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Veli-Bakıcı Algı Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının geçerlik (validity) çalışmaları, Mergen Gültekin ve arkadaşları (2021) tarafından gerçekleştirilmiştir. Çapraz kültürel adaptasyon sürecinde, dilsel eşdeğerlik, içerik geçerliği ve yapı geçerliği incelenmiştir. İçerik geçerliği, uzman görüşleri alınarak sağlanmış, maddelerin ilgili yapıyı ne kadar iyi temsil ettiği değerlendirilmiştir.

Yapı geçerliği ise genellikle Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak test edilir. Bu çalışmalar, ölçeğin orijinalindeki teorik alt boyut yapısının Türkçe örneklemde de korunduğunu doğrulamayı amaçlamıştır. Uyarlama çalışmasının tam geçerlik bulguları, ilgili makalede detaylı olarak sunulmuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (reliability) analizleri, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verip vermediğini ve iç tutarlılığının yeterli olup olmadığını belirlemek için yapılmıştır. Genellikle Cronbach Alfa katsayısı gibi iç tutarlılık göstergeleri kullanılarak ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı ne derece ölçtüğü saptanmıştır.

Türkçe versiyonun güvenilirlik düzeyleri, uyarlama çalışmasında incelenmiş ve elde edilen sonuçlar, ölçeğin klinik ve araştırma amaçlı kullanıma uygun olduğunu göstermiştir. Bu psikometrik analizler, ölçeğin ölçtüğü yapıyı kararlı bir şekilde ölçebildiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Veli-Bakıcı Algı Ölçeği’nin yapı geçerliğini desteklemek amacıyla yapılan faktör analizi, Türkçe versiyonun orijinal P-CPQ’nun boyutlarını ne ölçüde yansıttığını belirler. Genellikle Açımlayıcı (Exploratory) veya Doğrulayıcı (Confirmatory) Faktör Analizi teknikleri uygulanır. Bu analizler, maddelerin hangi alt boyutlar altında toplandığını göstererek, ölçeğin teorik yapısının Türk kültürü bağlamında da geçerli olduğunu bilimsel olarak kanıtlar. Bu çalışmanın sonuçları, Mergen Gültekin ve arkadaşlarının 2021 tarihli makalesinde mevcuttur.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz bildirim (Veli/Bakıcı tarafından doldurulur)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Çocukların velileri veya birincil bakıcıları

Yaş Grubu: Ölçek, çocukların ağız sağlığı algısını ölçtüğü için, genellikle küçük çocukların (okul öncesi veya erken okul çağı) bakıcılarına uygulanır.

Popülasyon Detayları: Çocukların ağız sağlığı durumları hakkında bilgi sahibi olan ve onların günlük yaşam kalitelerini gözlemleyebilen yetişkinler.

Test Metodolojisi: Anket formatında, likert tipi derecelendirme içerebilir (Derecelendirme bilgisi kaynakta yer almamakla birlikte, OHRQoL ölçekleri genellikle frekans veya şiddet temelli derecelendirme kullanır).

Anahtar Kelimeler

Oral Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi, P-CPQ, diş hijyeni, çocuk sağlığı, bakıcı, İrem Mergen Gültekin, çapraz kültürel adaptasyon.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: İrem Mergen Gültekin

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2021

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar İrem Mergen Gültekin ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalar için genellikle izin prosedürleri mevcuttur.

Makale Bağlantısı: Orijinal uyarlama çalışmasına ait makale bağlantısı şöyledir: onlinelibrary.wiley.com

PDF Erişimi: Ölçeğin PDF formatındaki örneğine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: veli-bakici-algi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Mergen Gültekin, İ. Özşin Özler, C., Serdar Eymirli, P., Ünal, F. ve Aytaç, A. S. (2021). Cross-cultural adaptation of Turkish version of Parental/Caregiver Perceptions Questionnaire (P-CPQ). Int J Dent Hygiene, 1-8. DOI: 10.1111/idh.12558.

Veli-Bakıcı Algı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, kaynağın yapılandırılmış alanlarında doğrudan sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına ulaşmak için Mergen Gültekin ve arkadaşlarının (2021) yayımlanan makalesine başvurulması gerekmektedir: Cross-cultural adaptation of Turkish version of Parental/Caregiver Perceptions Questionnaire (P-CPQ).