Üniversite Öğrencileri için İnsan İmmün Yetmezlik Virüsü/Edinilmiş Bağışıklık Yetmezliği Sendromu (HIV/AIDS) ile Yaşayan Bireylere Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Bu çalışma, üniversite öğrencilerinin İnsan İmmün Yetmezlik Virüsü/Edinilmiş Bağışıklık Yetmezliği Sendromu (HIV/AIDS) ile yaşayan bireylere yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla geçerli ve güvenilir bir psikometrik araç geliştirmeyi hedeflemiştir. Geliştirme süreci sonucunda, ölçek dört alt boyuttan ve toplam 18 maddeden oluşan, yapısal olarak doğrulanmış bir forma ulaşmıştır. Bu ölçek, özellikle genç yetişkin popülasyonunda HIV/AIDS ile ilişkili damgalama, kabullenme ve kaçınma davranışlarını bilimsel yöntemlerle değerlendirme kapasitesine sahiptir.

Anahtar Kelimeler

HIV/AIDS, Tutum Ölçeği, Üniversite Öğrencileri, Damgalama, Ölçek Geliştirme, Psikometri.

Yazarlar

Ceylan, E., Koç, A.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Türkiye’deki üniversite öğrencilerinin HIV/AIDS ile yaşayan bireylere karşı sergiledikleri tutum düzeylerini standardize edilmiş, bilimsel geçerliliği kanıtlanmış bir yöntemle ölçmektir. Bu amaçla geliştirilen araç, eğitim ve halk sağlığı alanında yapılacak çalışmalara, öğrencilerin tutumlarındaki olumsuzlukları belirleme ve buna yönelik müdahale programları geliştirme konusunda veri sağlamaktadır. Ölçek, özellikle kaçınma, empati, sosyal ilişki kurma ve kabullenme gibi kritik tutum bileşenlerini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Yapısal Özellikler

Üniversite Öğrencileri için HIV/AIDS ile Yaşayan Bireylere Yönelik Tutum Ölçeği, bireylerin HIV/AIDS taşıyıcılarına karşı gösterdikleri psikososyal tepkileri ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, toplam 18 madde ile dört farklı alt boyutu ölçmektedir. Bu alt boyutlar, bireylerin bilişsel, duygusal ve davranışsal eğilimlerini yansıtmaktadır.

Ölçeğin alt boyutları şunlardır:

• Kaçınma: Bireylerin HIV pozitif kişilerle fiziksel veya sosyal temastan kaçınma eğilimleri.
• Empati: HIV ile yaşayan bireylerin durumlarına karşı duyulan şefkat ve üzüntü düzeyi.
• İlişki: HIV pozitif bireylerle yakın kişisel veya romantik ilişki kurmaya yönelik isteklilik.
• Kabullenme: HIV pozitif bireyleri toplumun normal bir parçası olarak görme ve onlara karşı ayrımcılık yapmama eğilimi.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, yapı geçerliliğinin sağlanmasına odaklanmıştır. Bu kapsamda, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumunu test etmek amacıyla hem keşfedici hem de doğrulayıcı analizler gerçekleştirilmiştir.

Yapı geçerliliğinin analizinde iki temel yöntem kullanılmıştır: Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA). AFA, maddelerin hangi faktörler altında toplandığını keşfetmek için kullanılırken; DFA ise belirlenen dört faktörlü yapının örneklem verileri üzerinde ne kadar iyi temsil edildiğini doğrulamıştır. Bu analizler, ölçeğin tutarlı ve sağlam bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirlik analizleri, iç tutarlılık ve zamana bağlı değişmezlik olmak üzere iki ana başlıkta incelenmiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

İç tutarlılık katsayısı olarak Cronbach Alpha değeri kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen yüksek Alpha değeri, ölçeğin genel olarak güvenilir olduğunu işaret etmektedir. Ayrıca, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek amacıyla Test-tekrar test yöntemi uygulanmıştır. Bu yöntem, ölçek puanlarının farklı zamanlarda uygulandığında istikrarlı olduğunu kanıtlamıştır.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla yürütülen analizler, ölçeğin 4 alt boyuttan ve toplam 18 maddeden oluştuğunu kesinleştirmiştir. Başlangıçta Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile belirlenen bu faktör yapısı, daha sonra Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiş ve modelin iyi uyum gösterdiği saptanmıştır.

Maddelerin alt boyutlara dağılımı, kavramsal olarak güçlü bir ayrımı desteklemektedir. Kaçınma alt boyutu en fazla maddeyi (8 madde) içerirken, İlişki alt boyutu en az maddeyi (2 madde) içermektedir. Bu dağılım, üniversite öğrencilerinin tutumlarında kaçınma davranışlarının ve kişisel ilişki kurma engellerinin belirgin psikometrik faktörler olarak öne çıktığını göstermektedir.

Ölçme Aracı

Test Çeşidi: Geliştirme (Development)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme. Puanlama “Kesinlikle Katılmıyorum” (1 puan) ile “Kesinlikle Katılıyorum” (5 puan) arasında değişmektedir. Olumlu ve olumsuz maddeler için ters puanlama uygulanmaktadır.

Maddeler: 18 madde, 4 alt boyut.

Dil: Türkçe

Hedef Popülasyon: Üniversite Öğrencileri

Yaş Grubu: Genç Yetişkinlik (Yaklaşık 18-25 yaş)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler.

Ölçme Metodolojisi: Psikometrik ölçek geliştirme, Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) teknikleri kullanılarak geçerlik ve güvenirlik analizi yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Cronbach Alpha, Test-tekrar test, Kaçınma, Empati, Kabullenme, Faktör Analizi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: ERDAL CEYLAN

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Araştırma makalesinde belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Makale referansında belirtilen kurumsal adresler.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Ceylan ve Koç tarafından 2021 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar ile iletişim kurulması önerilir. Orijinal makalenin bağlantısı aşağıda sunulmuştur.

Kaynaklar

Ceylan, E., & Koç, A. (2021). Üniversite öğrencileri için insan immün yetmezlik virüsü/edinilmiş bağışıklık yetmezliği sendromu (HIV/AIDS) ile yaşayan bireylere yönelik tutum ölçeğinin geliştirilmesi. Journal of Education and Research in Nursing, 18(4), 375–382. doi: 10.5152/jern.2021.71084.

Makale bağlantısı: jer-nursing.org

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: universite-ogrencileri-icin-insan-immun-yetmezlik-virusuedinilmis-bagisiklik-yetmezligi-sendromu.pdf

Üniversite Öğrencileri için İnsan İmmün Yetmezlik Virüsü/Edinilmiş Bağışıklık Yetmezliği Sendromu (HIV/AIDS) ile Yaşayan Bireylere Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

Derecelendirme: Olumlu maddeler için puanlama yapılırken “kesinlikle katılmıyorum” seçeneği 1 puan, “kesinlikle katılıyorum” seçeneği 5 puan olarak hesaplanır. Olumsuz maddelerde ise tam tersi puanlama yapılır.

HIV/AIDS ile Yaşayan Bireylere Yönelik Tutum Ölçeği, 4 alt boyut ve toplamda 18 maddeden oluşmuştur.

Alt Boyutlar:

• Kaçınma: M2, M4, M9, M10, M11, M13, M14, M18
• Empati: M6, M8, M15, M16, M17
• İlişki: M3, M5
• Kabullenme: M1, M7, M12

Maddeler:

1. HIV pozitif bireylerle aynı yerde çalışırken huzursuz olmam
2. HIV pozitif çocukların okuduğu bir okula çocuklarımı göndermem
3. HIV pozitif bir kişiyle flört etmem
4. HIV pozitif bir kişinin pişirdiği yemeği yemem
5. HIV pozitif bir kişiyle evlenmem
6. HIV ile yaşayan bireylerin ömür boyu bu hastalıkla yaşayacak olması beni mutsuz eder
7. HIV pozitif bireyler, bu virüsü taşımayan diğer insanların sağlığı için tehlikeli değildir
8. Arkadaşlarımdan birinin HIV pozitif olduğunu öğrenmek beni üzer
9. HIV ile yaşayan bireylerin katıldığı sosyal aktivitelere katılmam
10. HIV pozitif bireyler benimle konuştuğunda kendimi gergin hissederim
11. HIV pozitif bir bireyle tokalaşmam
12. HIV pozitif kişileri, tıpkı diğer arkadaşlarımı kabul ettiğim gibi, oldukları şekilde kabul ederim
13. HIV pozitif bir bireyin yaşadığı evdeki tuvaleti kullanmam
14. HIV ile yaşayan bir yakınıma evde bakmak istemem
15. HIV pozitif bireylerin toplumdan dışlanmalarına üzülürüm
16. Bir işverenin bir çalışanını HIV pozitif olduğu için işten çıkarması beni üzer.
17. HIV ile yaşayan bireylerin özel hayatına saygı gösteririm
18. Kaldığım yurttaki odamda HIV pozitif bir arkadaşımın olması beni rahatsız eder