HIV/AIDS’le Başetme Yöntemleri Ölçeği

Özet

HIV/AIDS’le Başetme Yöntemleri Ölçeği, HIV pozitif bireylerin ve AIDS hastalarının kronik hastalıkları ile ilişkili zorluklar ve stres karşısında kullandıkları psikolojik ve davranışsal başetme yöntemlerini sistematik olarak değerlendirmek amacıyla uyarlanmış bir araçtır. Bu ölçek, bireylerin hastalığın getirdiği damgalanma, sağlık sorunları ve yaşam kalitesi değişiklikleriyle nasıl mücadele ettiğini ölçmeyi hedefler. Ölçeğin uyarlaması, F. Akıncı-Yılmaz tarafından 2003 yılında gerçekleştirilen bir doktora tezi kapsamında yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

HIV, AIDS, Başetme Yöntemleri, Stres, Kronik Hastalık, Psikososyal Uyum, Uyarlama, Sağlık Psikolojisi.

Yazarlar

F. Akıncı-Yılmaz (Uyarlama Yazarı)

Amaç

Ölçeğin temel amacı, HIV/AIDS tanısı almış bireylerin kullandığı spesifik başetme stratejilerini (örn. problem odaklı başetme, duygu odaklı başetme, kaçınma) saptamak ve bu stratejilerin psikolojik uyum düzeyleri ile ilişkisini araştırmaktır. Bu araç, klinik çalışmalarda ve psikososyal müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır. Ölçek, özellikle Türk popülasyonunda HIV/AIDS ile yaşamanın getirdiği benzersiz zorlukları ele alacak şekilde kültürel adaptasyondan geçirilmiştir.

Yapı

HIV/AIDS’le Başetme Yöntemleri Ölçeği, bireylerin zorlayıcı yaşam olaylarına veya stresörlere yanıt olarak geliştirdiği bilişsel ve davranışsal çabaları kapsayan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Genel olarak başetme literatüründeki temel faktörleri yansıttığı varsayılmaktadır. Bu faktörler, hastalığın yönetimine yönelik aktif adımlar atmaktan (problem odaklı) veya hastalığın yarattığı olumsuz duygusal yükü azaltmaya çalışmaktan (duygu odaklı) oluşabilir. Uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde ne ölçüde korunduğu incelenmiştir.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi bulunmamasına rağmen, Akıncı-Yılmaz’ın doktora tezi kapsamında ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunun test edildiği varsayılmaktadır. Geçerlik çalışmaları genellikle yapı geçerliği (faktör analizi yoluyla) ve ölçüt geçerliği (örn. depresyon, anksiyete veya yaşam kalitesi ölçekleriyle korelasyon) yöntemlerini içermiştir. Ölçeğin, HIV/AIDS hastalarının başetme düzeylerini gerçekten ölçtüğünü göstermek için uzman görüşleri alınarak kapsam geçerliği sağlanmış olabilir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik bilgisi verilmemiştir. Tipik bir psikometrik uyarlama çalışmasında, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanır. Bu değerin, kabul edilebilir düzeylerde (genellikle .70 ve üzeri) olması beklenir. Ayrıca, ölçeğin zaman içinde tutarlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizleri de yapılmış olabilir. Bu analizler, ölçeğin HIV/AIDS hastalarının başetme stratejilerindeki göreceli değişmezliği ne kadar iyi yakaladığını gösterir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısının belirlenmesi amacıyla, uyarlama çalışmasında genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin hangi temel başetme boyutları altında toplandığını ortaya koyar. Orijinal ölçeğin yapısının korunup korunmadığı, Türk örneklemindeki kültürel farklılıklar nedeniyle alt boyutlarda değişiklik olup olmadığı bu analizlerle saptanmıştır. Başetme stratejileri genellikle birden fazla faktörden oluştuğu için, ölçeğin de çok faktörlü bir yapı sergilemesi muhtemeldir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Orijinal ölçeğe bağlı olarak genellikle 4 veya 5’li Likert tipi derecelendirme (Katılmıyorum’dan Tamamen Katılıyorum’a kadar) kullanıldığı varsayılmaktadır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Kronik hastalığı olan bireyler, özellikle HIV pozitif bireyler ve AIDS hastaları.

Age Group: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üzeri).

Population Details: Ölçek, Türkiye’deki HIV pozitif bireyler ve AIDS hastaları örneklemi üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılarak standardize edilmiştir.

Test Methodology: Öz bildirim ölçeği. Bireylerin kendi başetme davranışlarını ve bilişlerini derecelendirmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

HIV, AIDS, Stres Yönetimi, Psikolojik Danışmanlık, Sağlık Psikolojisi, Likert Ölçeği, Psikometrik Araçlar, Doktora Tezi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (2003 tez çalışması sırasında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, F. Akıncı-Yılmaz’ın 2003 yılında tamamladığı doktora tezi kapsamında kullanılmıştır. Akademik araştırmalarda kullanım için yazar veya Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nden izin alınması gerekebilir. Ölçeğin ticari kullanımına dair net bir bilgi bulunmamaktadır. Testin geliştirme veya uyarlama yılı 2003’tür.

Bu ölçeğe ait orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: hivaidsle-basetme-yontemleri-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Akıncı-Yılmaz, F. (2003). HIV pozitif ve AIDS hastalarının yaşadıkları güçlükler ve başetmeleri (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
2. Tez Referans Linki: tez.yok.gov.tr

HIV/AIDS’le Başetme Yöntemleri Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçek maddelerine ulaşmak için Akıncı-Yılmaz’ın 2003 tarihli doktora tezine veya yukarıda belirtilen PDF dokümanına başvurulması gerekmektedir.