Üçüncü El Sigara Dumanı Hakkında Farkındalık Ölçeği

Özet

Üçüncü El Sigara Dumanı Hakkında Farkındalık Ölçeği (ÜESDFÖ), orijinal adı “Beliefs about Thirdhand Smoke” (BATHS) olan ölçeğin Türkçe kültürüne uyarlama çalışması sonucunda geliştirilmiştir. Bu ölçek, bireylerin üçüncü el sigara dumanının (ÜESD) kalıcılığı, sağlık etkileri ve maruziyet yolları hakkındaki inançlarını ve farkındalık düzeylerini bilimsel olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. ÜESD, sigara dumanının yüzeylerde ve tozda kalan kalıntıları ifade eder ve halk sağlığı açısından önemli bir riski temsil eder. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye’deki popülasyon üzerindeki psikometrik özelliklerini, özellikle de geçerlik ve güvenirlik değerlerini incelemiştir.

Ölçek, sigara dumanının çevresel kalıcılığı ve bu kalıntıların özellikle hassas gruplar (çocuklar gibi) üzerindeki olası zararları hakkındaki yanlış algıları veya eksik bilgileri tespit etmek için kritik bir araçtır. Türkçe formunun geliştirilmesi, tütün kontrolü ve halk sağlığı araştırmalarında, farkındalık artırma programlarının etkinliğini ölçmek için sağlam bir temel sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Üçüncü El Sigara Dumanı, ÜESD, Farkındalık Ölçeği, Tütün Kontrolü, Halk Sağlığı, Psikometri, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Önal Ö., Evcil FY., Eroğlu HN., Kişioğlu A.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin Üçüncü El Sigara Dumanı (ÜESD) kavramı, bu dumanın çevresel kalıcılığı ve uzun vadeli sağlık riskleri hakkındaki bilgi düzeylerini, inançlarını ve algılanan risklerini standardize edilmiş bir yöntemle ölçmektir. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, özellikle Türkiye’deki sağlık profesyonelleri ve araştırmacılar için tütünle mücadele stratejileri geliştirmede kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, tütün kontrolü alanında çalışan araştırmacıların, toplumsal farkındalığın hangi yönlerinin eksik olduğunu belirlemesine olanak tanır. Elde edilen veriler, eğitim programlarının ve halk sağlığı kampanyalarının ÜESD’nin tehlikeleri konusunda daha hedefli ve etkili hale getirilmesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Yapı

Üçüncü El Sigara Dumanı Hakkında Farkındalık Ölçeği, bireylerin ÜESD’ye yönelik bilişsel ve duyuşsal tepkilerini ölçen çok boyutlu bir yapıyı değerlendirir. Bu yapı genellikle aşağıdaki temel boyutları içerir:

• Kalıcılık İnancı: Sigara dumanı kalıntılarının giysilerde, mobilyalarda ve araçlarda ne kadar süre kaldığına dair inançlar.
• Sağlık Riski Algısı: ÜESD’ye maruz kalmanın özellikle bebekler, çocuklar ve bağışıklığı zayıf kişiler üzerindeki potansiyel zararlarına ilişkin algılanan risk düzeyi.
• Maruziyet Yolları: ÜESD’nin teneffüs, yutma veya cilt teması yoluyla insanlara nasıl geçtiği hakkındaki bilgi düzeyi.

Geçerlik

Üçüncü El Sigara Dumanı Hakkında Farkındalık Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel bağlama uygunluğunu doğrulamak amacıyla titizlikle yürütülmüştür. Yayınlanan adaptasyon çalışmasında, ölçeğin yapısal uygunluğunu değerlendirmek için yapı geçerliği analizleri (Faktör Analizi) kullanılmıştır.

Geçerlik çalışmaları kapsamında, maddelerin ölçmek istedikleri psikolojik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla uzman görüşleri ile içerik geçerliği sağlanmıştır. Ayrıca, ölçeğin teorik beklentilerle uyumlu sonuçlar verip vermediğini test etmek amacıyla bilinen gruplarla karşılaştırmalı analizler (ayrışım geçerliği) de yapılmış olabilir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve istikrarını değerlendirmeyi amaçlamıştır. Türkçe formunun iç tutarlılığı, genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Yüksek bir Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Uyarlama çalışmasının sonuçları, ölçeğin genel ve alt boyutlarının tatmin edici düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Ayrıca, zaman içinde ölçüm sonuçlarının değişmezliğini değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiş olabilir, bu da ölçeğin kararlılığını kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

BATHS ölçeğinin Türkçe formunun yapı geçerliğini incelemek üzere hem Keşfedici Faktör Analizi (KFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. KFA, ölçeğin temel yapısını ve boyut sayısını belirlemek için kullanılırken, DFA ise orijinal ölçek yapısının Türk örnekleminde ne kadar iyi uyum sağladığını test etmek için uygulanmıştır.

Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin orijinal yapısına benzer bir faktör yapısının korunduğu ve bu yapının iyi bir model uyumu sergilediği rapor edilmiştir. Bu durum, ölçeğin Üçüncü El Sigara Dumanı inançlarını ölçme yeteneğinin Türkiye popülasyonunda geçerli olduğunu desteklemektedir.

Araç

Test Türü:

Uyarlama (Adaptasyon) Ölçeği

Format:

Genellikle Likert tipi derecelendirme formatında (Örneğin, 5’li veya 7’li Likert) olup, katılımcıların ÜESD hakkındaki inanç ve bilgi düzeylerine ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir.

Mevcut Diller:

Türkçe (Orijinal: İngilizce)

Popülasyon Grubu:

Genel Yetişkin Popülasyon ve Sağlık Çalışanları

Yaş Grubu:

Yetişkinler (18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları:

Özellikle sigara içenler, sigara içmeyenler ve sağlık hizmeti sunan profesyoneller arasında farkındalık düzeylerini karşılaştırmak için kullanılabilir.

Test Metodolojisi:

Öz bildirimli anket yöntemi kullanılarak, katılımcılardan Üçüncü El Sigara Dumanı ile ilgili çeşitli ifadelere katılım düzeylerini işaretlemeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

BATHS Ölçeği, Tütün Bağımlılığı, Çevresel Maruziyet, Üçüncü El Sigara Dumanı (THS), Psikometrik Özellikler, Sağlık Eğitimi

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Özgür Önal

Yazar ORCID Tanımlayıcısı:

Veri Kaynakta Belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri:

[email protected]

Yazışma Adresi:

Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Isparta, Türkiye (Referans makaleye göre varsayılmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret:

Akademik araştırmalar için kullanım, orijinal yazarlar ve telif hakkı sahipleri ile iletişime geçilerek belirlenmelidir. Genellikle akademik amaçlı kullanımlar ücretsizdir, ancak ticari veya klinik kullanımlar için izin gerekebilir.

Test Yılı (Adaptasyon):

2021 (Yayın yılı)

Kaynaklar

1. Önal Ö, Evcil FY, Eroğlu HN, Kişioğlu A. The Validity and Reliability of the Beliefs about Thirdhand Smoke (Baths) Turkish Form. Med J SDU 2021; 28(3): 499-506.
2. Orijinal makale bağlantısı Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr.
3. Ölçeğin orijinal PDF belgesi indirilebilir: ucuncu-el-sigara-dumani-hakkinda-farkindalik-olcegi-toad.pdf

Üçüncü El Sigara Dumanı Hakkında Farkındalık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçek maddelerine yer verilmemiştir. Maddelerin tamamına erişim için yukarıda belirtilen kaynak makaleye başvurulması gerekmektedir.