Elektronik Sigara Kullanımı Sonuç Beklentileri Ölçeği

Özet

Elektronik Sigara Kullanımı Sonuç Beklentileri Ölçeği (E-Cigarette Use Outcome Expectancies Scale), bireylerin elektronik sigara kullanımına dair bekledikleri olumlu ve olumsuz sonuçları değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Sosyal Bilişsel Teori çerçevesinde, davranışın başlatılması ve sürdürülmesinde kritik rol oynayan sonuç beklentileri yapısını ölçmektedir. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Selekoğlu Ok, Bektas ve Pokhrel tarafından 2020 yılında gerçekleştirilmiş olup, Türk popülasyonunda e-sigara kullanım davranışlarını anlamak için sağlam bir araç sunmayı amaçlamaktadır.

Uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısının kültürel bağlamda geçerliliğini ve güvenirliğini test etmiştir. Bu tür bir araç, özellikle elektronik sigara kullanımının yaygınlaştığı günümüzde, önleme ve müdahale programlarının geliştirilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Elektronik sigara, Sonuç Beklentileri, Bağımlılık, Ölçek Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Tütün Ürünleri.

Yazarlar

Selekoğlu Ok, Y., Bektas, M., Pokhrel, P.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin elektronik sigara kullanımının muhtemel etkilerine ilişkin inançlarını sistematik olarak ölçmektir. Bu inançlar genellikle iki ana kategoriye ayrılır: pozitif beklentiler (örneğin, rahatlama, sosyal kabul, stres azaltma) ve negatif beklentiler (örneğin, sağlık riskleri, maliyet, bağımlılık).

Bu ölçek, araştırmacılara ve klinisyenlere, e-sigara kullanımına başlama, sürdürme veya bırakma niyetini yordayan bilişsel mekanizmaları inceleme olanağı tanır. Özellikle genç yetişkinler ve üniversite öğrencileri arasındaki vaping davranışlarının anlaşılmasında önemli bir tanı aracıdır.

Yapı

Ölçek, bireyin bir davranışı gerçekleştirmesi sonucunda elde etmeyi beklediği sonuçları ifade eden psikolojik bir yapı olan Sonuç Beklentileri (Outcome Expectancies) üzerine odaklanmıştır. Bu yapı, genellikle motivasyonel süreçlerin merkezinde yer alır ve bağımlılık davranışlarının sürdürülmesinde güçlü bir yordayıcıdır.

Orijinal ölçek genellikle birden fazla alt boyuta sahiptir, bu alt boyutlar pozitif duyusal/sosyal beklentileri ve negatif fiziksel/sağlık beklentilerini kapsayabilir. Türkçe uyarlama çalışması, bu çok boyutlu yapının Türk örnekleminde de korunup korunmadığını incelemiştir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe versiyonunun psikometrik özellikleri, 2020 tarihli kaynak çalışmada incelenmiştir. Ancak, bu özette spesifik geçerlik katsayıları (örneğin, yapı geçerliği, ölçüt bağımlı geçerlik) sunulmamıştır.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olup olmadığını belirlemek için yapı geçerliği analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, ölçek maddelerinin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini gösterir.

Güvenirlik

Güvenirlik bilgileri (iç tutarlılık, test-tekrar test güvenilirliği gibi) kaynak içerikte belirtilmemiştir. Ancak bilimsel bir uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığını (genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile) ve zaman içindeki kararlılığını sağlamak için gerekli analizlerin gerçekleştirildiği kabul edilmelidir.

Faktör Analizi

Elektronik Sigara Kullanımı Sonuç Beklentileri Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasında, ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizleri kullanılmıştır. Orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk kültürüne uygunluğunu test etmek için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanır.

Bu analizler, sonuç beklentileri yapısının pozitif ve negatif beklentiler gibi birden fazla alt boyuta ayrılıp ayrılmadığını belirlemekte kritik öneme sahiptir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal ölçek yapısına dayanarak varsayılmıştır. Derecelendirme bilgisi kaynakta ‘- ‘ olarak geçmektedir.)

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal dil)

Popülasyon Grubu: Elektronik sigara kullanıcıları ve potansiyel kullanıcılar.

Yaş Grubu: Genç yetişkinler ve yetişkinler (Genellikle üniversite öğrencileri üzerinde çalışılmıştır).

Popülasyon Detayları: Türkçe uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri veya e-sigara kullanan genel popülasyon örneklemi üzerinde gerçekleştirilir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği (Self-report questionnaire).

Anahtar Kelimeler

E-Sigara, Sonuç Beklentileri, Bağımlılık Hemşireliği, Psikometri, Türk Popülasyonu, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Yasemin Selekoğlu Ok

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama Çalışması): 2020

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya bilimsel araştırmalarda kullanımı için yazar/yayıncı izinlerinin alınması gerekmektedir. Detaylı bilgi için sorumlu yazar ile iletişime geçilmelidir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı psikometrik özellikleri bu link üzerinden erişilebilir: Makale Linki.

Kaynaklar

Selekoğlu Ok, Y., Bektas, M., & Pokhrel, P. (2020). Psychometric properties of Turkish version of the e-Cigarette Use Outcome Expectancies Scale. Journal of Addictions Nursing, 31(2), 124–133. https://doi.org/10.1097/jan.0000000000000338

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: elektronik-sigara-kullanimi-sonuc-beklentileri-olcegi-toad.pdf

Elektronik Sigara Kullanımı Sonuç Beklentileri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam ve doğru metni için lütfen yukarıda belirtilen akademik referans makaleye başvurunuz.