Uçuş Emniyeti Tutumu Ölçeği

Özet

Uçuş Emniyeti Tutumu Ölçeği, 2020 yılında Tuncel Öz tarafından doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Bu ölçek, özellikle havacılık sektöründe görev yapan kabin görevlilerinin emniyetli davranışlarına yönelik tutumlarını sistematik olarak ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, performans değerleme uygulamaları ve çalışma koşullarının emniyet kültürü üzerindeki etkilerini inceleyen kapsamlı bir araştırmanın parçasıdır. Ölçeğin tam metni ve detaylı psikometrik özellikleri, yazarın doktora tezinde bulunmaktadır. Orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: ucus-emniyeti-tutumu-olcegi-toad.pdf.

Anahtar Kelimeler

Uçuş emniyeti, emniyet tutumu, kabin görevlileri, havacılık psikolojisi, ölçek geliştirme, performans değerlendirme, çalışma koşulları.

Yazarlar

Tuncel Öz.

Amaç

Uçuş Emniyeti Tutumu Ölçeği’nin temel amacı, havacılık operasyonlarında görevli personelin, özellikle de kabin görevlilerinin, uçuş emniyetine yönelik sahip oldukları bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimleri ölçmektir. Bu ölçek, havacılık işletmelerinin emniyet yönetim sistemleri (SMS) kapsamında, personelin tutumlarındaki potansiyel risk alanlarını veya güçlü yönlerini belirlemesine yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, emniyet kültürünün subjektif boyutlarını nicelleştirerek, organizasyonel müdahalelerin ve eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmek için bir temel sağlamaktadır. Geliştirme süreci, kabin görevlilerinin emniyetli davranışları üzerindeki çevresel ve yönetimsel faktörlerin etkisini anlamlandırmak için kritik bir araç sunmuştur.

Yapı

Ölçek, havacılık psikolojisi alanında merkezi bir kavram olan Emniyet Tutumu (Safety Attitude) yapısını ölçmektedir. Emniyet tutumu, bireyin uçuş emniyet prosedürlerine, risk algısına ve kurallara uyma istekliliğine dair genel eğilimlerini ifade eder. Bu yapı, genellikle disiplin, risk kabulü, iletişimdeki açıklık ve hata bildirimine yönelik isteklilik gibi alt boyutları içerebilir.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, kabin görevlilerinin çalışma ortamları ve kendilerine uygulanan performans değerlendirme sistemlerinin, emniyet odaklı davranışlarını nasıl şekillendirdiğini ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu bağlamda, ölçek hem bireysel hem de organizasyonel düzeydeki emniyet algılarını yansıtan maddeler içerebilir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, yazar Tuncel Öz’ün 2020 yılında Anadolu Üniversitesi’nde tamamladığı doktora tezi içerisinde detaylı olarak sunulmuştur. Geçerlik analizlerinin, ölçeğin teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla yapı geçerliği (Exploratory Factor Analysis ve/veya Confirmatory Factor Analysis) ile birlikte içerik geçerliği çalışmalarını da içerdiği varsayılmaktadır.

Ölçeğin hedef kitlenin tutumlarını doğru ve anlamlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlayan bu bulgular, akademik referans olarak gösterilen doktora tezinin incelenmesiyle elde edilebilir. Tezin ana başlığı, ölçeğin geçerlik bağlamını, yani performans değerleme ve çalışma koşullarının emniyetli davranışa etkilerini ölçme yeteneğini vurgulamaktadır.

Güvenirlik

Uçuş Emniyeti Tutumu Ölçeği’nin güvenirlik analizleri de geliştirme çalışmasının ayrılmaz bir parçası olarak doktora tezinde yer almaktadır. Güvenirlik çalışmalarının, ölçeğin iç tutarlılığını (örneğin, Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen zaman içindeki istikrarını (test-tekrar test güvenirliği) değerlendirdiği öngörülmektedir.

Yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin ölçüm hatasını minimize ederek kabin görevlilerinin emniyet tutumlarını tutarlı bir şekilde değerlendirdiğini gösterir. Bu psikometrik veriler, ölçeğin havacılık araştırmalarında ve pratik uygulamalarında kullanılabilirliği açısından hayati öneme sahiptir.

Faktör Analizi

Ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmak ve teorik modeli desteklemek amacıyla Faktör Analizi tekniklerinin kullanıldığı kabul edilmektedir. Geliştirme tipi bir ölçek olduğu için, Öz (2020) muhtemelen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile boyut sayısını belirlemiş ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile bu yapıyı doğrulamıştır.

Bu analizler, Uçuş Emniyeti Tutumu yapısının hangi bileşenlerden (örneğin, Prosedürlere Uyum, Risk Algısı, Yönetim Güveni) oluştuğunu bilimsel olarak temellendirir. Faktör yükleri, döndürme yöntemleri ve uyum indeksleri gibi detaylı sonuçlar, ölçeğin çok boyutlu yapısını anlamak için doktora tezinde mevcuttur.

Ölçek

Test Çeşidi: Geliştirme amaçlı oluşturulmuş, spesifik alana yönelik bir tutum ölçeğidir.

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi yer almamakla birlikte, tipik bir tutum ölçeği olarak Likert tipi derecelendirme (örneğin, 5’li veya 7’li) kullandığı varsayılmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe (tr).

Popülasyon Grubu: Havacılık personeli.

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışan) popülasyonu.

Popülasyon Detayları: Çalışmanın temel hedef kitlesi kabin görevlileridir.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli (Self-report) anket metodolojisi kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Tuncel Öz, 2020, Anadolu Üniversitesi, doktora tezi, havacılık emniyeti, kabin ekibi, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Anadolu Üniversitesi (Tez kurumu).

Yazışma Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçek, 2020 yılında tamamlanan doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazarın (Tuncel Öz) izni gereklidir. İletişim bilgileri mevcuttur. Ölçeğin kullanımına dair güncel ücretlendirme veya izin prosedürleri için doğrudan sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Referanslar

Öz, T. (2020). Performans değerleme uygulamaları ve çalışma koşullarının kabin görevlileri emniyetli davranışı üzerindeki etkileri (Yayımlanmamış Doktora tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.

Uçuş Emniyeti Tutumu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, referans gösterilen doktora tezinin tam metninde yer almaktadır. Kaynak içerikte ölçek maddeleri açıkça listelenmemiştir. Maddelerin tam listesi için lütfen Tuncel Öz (2020) tarafından hazırlanan “Performans değerleme uygulamaları ve çalışma koşullarının kabin görevlileri emniyetli davranışı üzerindeki etkileri” başlıklı doktora tezine başvurunuz.