Sigara İçme Arzusu Ölçeği

Özet

Sigara İçme Arzusu Ölçeği (SİAÖ), bireylerin sigara içme dürtüsü ve yoğunluğunu nicel olarak değerlendirmek amacıyla kullanılan psikometrik bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçe uyarlaması, 2013 yılında M. Demirezen tarafından tıpta uzmanlık tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda kültürel ve dilsel eşdeğerliğini, ayrıca psikometrik yeterliliğini, özellikle de güvenilirlik ve geçerlilik özelliklerini incelemeyi amaçlamıştır. Çalışma aynı zamanda sigara içme arzusu ile anksiyete arasındaki ilişkiyi de araştırmıştır.

Anahtar Kelimeler

Sigara içme arzusu, SİAÖ, bağımlılık, nikotin, psikometrik araç, geçerlilik, güvenilirlik, uyarlama, anksiyete, Bülent Ecevit Üniversitesi.

Yazarlar

M. Demirezen (Türkçe Uyarlama)

Amaç

Sigara İçme Arzusu Ölçeği’nin temel amacı, sigara bırakma tedavisi gören veya sigara bağımlılığı olan bireylerde sigara kullanma isteği ve arzusunun şiddetini ölçmektir. Bu ölçek, özellikle klinik araştırmalarda ve tedavi süreçlerinin izlenmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Demirezen’in 2013 yılındaki uyarlama çalışmasının özel amacı ise, orijinal ölçeğin Türkçe’ye adaptasyonunu sağlamak ve bu adaptasyonun kültürel geçerliliğini ve güvenilirliğini kanıtlamaktır.

Uyarlama çalışması, aynı zamanda sigara içme arzusu düzeyi ile eş zamanlı olarak deneyimlenen diğer psikolojik yapılar, özellikle de anksiyete semptomları arasındaki korelasyonu inceleyerek, sigara bağımlılığının komorbid psikolojik faktörlerle ilişkisini ortaya koymayı hedeflemiştir. Bu tezin bilimsel kaynak olarak erişimi YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden sağlanmaktadır.

Yapı

SİAÖ tarafından ölçülen temel psikolojik yapı, “Sigara İçme Arzusu” (Craving) kavramıdır. Bu yapı, sigara içme davranışını sürdürmeye iten yoğun, kontrol edilemeyen bir istek veya dürtü olarak tanımlanır. Bu arzu, bilişsel bileşenler (sigara hakkında düşünceler), duygusal bileşenler (gerginliği giderme beklentisi) ve davranışsal bileşenler (sigara arama eylemleri) gibi çok boyutlu öğeleri kapsar.

Ölçek, sigara içme arzusunun yoğunluğunu ve sıklığını standardize edilmiş maddeler aracılığıyla yakalamayı hedefler. Orijinal ölçeğin faktör yapısı, genellikle arzunun farklı yönlerini (örneğin, rahatlama beklentisi, şiddetli arzu) temsil eden alt boyutlardan oluşmaktadır. Türkçe uyarlama çalışması bu yapısal bütünlüğü korumayı amaçlamıştır.

Geçerlik

Demirezen (2013) tarafından yürütülen tıpta uzmanlık tezinde, Sigara İçme Arzusu Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun psikometrik geçerlilik analizleri sunulmuştur. Geçerlilik çalışmaları kapsamında, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü belirlemek amacıyla yapı geçerliliği analizleri (Faktör Analizi) gerçekleştirilmiştir.

Geçerlilik sonuçları, ölçeğin sigara içme arzusunu güvenilir bir şekilde ölçebildiğini ve diğer ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, anksiyete) beklenen yönde ilişkiler sergilediğini göstermiştir. Bu bulgular, SİAÖ’nün Türkçe kültürde geçerli bir araç olarak kullanılabileceğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçüm aracının tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirir. Demirezen’in çalışmasında, Türkçe SİAÖ’nün iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa katsayısı) hesaplanmıştır. Bu katsayı, ölçek maddelerinin sigara içme arzusunu ne kadar homojen ve tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Uyarlama tezinde elde edilen yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin Türkçe formunun güvenilirliğinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu belirtmektedir. Güvenilirlik, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında tekrarlı ve stabil sonuçlar üretebilmesi açısından hayati önem taşımaktadır.

Faktör Analizi

Sigara İçme Arzusu Ölçeği’nin Türkçe adaptasyon sürecinde, ölçeğin orijinal çok boyutlu yapısının Türk popülasyonunda da korunup korunmadığını belirlemek amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır. Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi alt faktörler altında toplandığını ve bu faktörlerin sigara içme arzusunun teorik bileşenlerini ne ölçüde temsil ettiğini göstermiştir.

Faktör yapısının doğrulanması, ölçeğin yapı geçerliliğinin temel kanıtlarından biridir ve Türkçe formun orijinal ölçekle kavramsal olarak eşdeğer olduğunu teyit eder. Bu analizler, genellikle özgün ölçeğin çok boyutlu doğasını destekleyen sonuçlar vermiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation) / Öz Bildirim Ölçeği

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Ölçeğin orijinal yapısına bağlı olarak 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme kullanılmış olması muhtemeldir.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Sigara Bağımlısı Yetişkin Bireyler

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Çalışma, Bülent Ecevit Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne bağlı kliniklerde takip edilen veya başvuran sigara bağımlısı bireylerden oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Bireylerin belirli bir zaman dilimi içerisindeki sigara içme arzusunun şiddetini gösteren maddeleri, sağlanan derecelendirme skalasına göre işaretlemelerine dayanan standardize edilmiş anket yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Sigara bırakma, dürtü, bağımlılık tedavisi, psikometri, Demirezen, Ulusal Tez Merkezi, nikotin bağımlılığı, Bülent Ecevit Üniversitesi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor (Tezin yapıldığı kurum: Bülent Ecevit Üniversitesi, Tıp Fakültesi)

Correspondence Address: Bülent Ecevit Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Zonguldak, Türkiye (Tezin yapıldığı kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal versiyonunun kullanım izinleri ve ücretlendirmesi, orijinal geliştiricilerin telif haklarına tabidir. Türkçe uyarlama versiyonu (Demirezen, 2013), bir akademik araştırma (tıpta uzmanlık tezi) kapsamında geliştirilmiş olup, tezin kendisi Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açıktır. Ölçeğin ticari kullanımı veya geniş ölçekli araştırmalarda kullanımı için yasal izinlerin alınması gerekebilir.

Test Yılı (Uyarlama): 2013.

Referanslar

Demirezen, M. (2013). Sigara içme arzusu ölçeği’nin Türkçe geçerlilik, güvenilirliği ve anksiyete ile ilişkisi (Tıpta uzmanlık tezi, Bülent Ecevit Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Zonguldak). Kaynak, Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nden edinilmiştir.

Tez erişim linki: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi

Ek erişim adresi: tez.yok.gov.tr

Sigara İçme Arzusu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi ve derecelendirme formatı için Demirezen (2013) numaralı tıpta uzmanlık tezine başvurulması gerekmektedir.