Üniversite Öğrencileri İçin Dijital Oyun Bağımlılığı Ölçeği

Özet

Üniversite Öğrencileri İçin Dijital Oyun Bağımlılığı Ölçeği, (ÜÖDODÖ) mevcut bir ölçeğin uyarlama çalışması olup, üniversite düzeyindeki öğrencilerin dijital oyun kullanım alışkanlıklarının bağımlılık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Hazar ve Hazar (2019) tarafından Türkçe’ye kazandırılan bu araç, özellikle yükseköğretim kurumlarında okuyan genç yetişkinlerin artan dijital oyun katılımına bağlı riskleri ve bağımlılık semptomlarını saptamayı hedefler. Ölçek, davranışsal bağımlılık bağlamında, bireyin yaşam kalitesi, sosyal ilişkileri ve akademik performansı üzerindeki olumsuz etkileri değerlendiren maddeler içerir.

Bu ölçek, alanda çalışan araştırmacılara ve ruh sağlığı profesyonellerine, üniversite öğrencileri arasında yaygınlaşan bu durumu güvenilir ve geçerli bir şekilde tarama imkanı sunmaktadır. Ölçeğin psikometrik özellikleri, orijinal yapıyı Türk kültürüne uygun olarak yeniden doğrulamak üzere analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Dijital Oyun Bağımlılığı, Oyun Bağımlılığı, İnternet Bağımlılığı, Üniversite Öğrencileri, Bağımlılık Ölçeği, Uyarlama, Psikometrik.

Yazarlar

E. Hazar, Z. Hazar

Amaç

Üniversite Öğrencileri İçin Dijital Oyun Bağımlılığı Ölçeği’nin temel amacı, üniversite çağındaki bireylerin dijital oyunlara yönelik sergiledikleri kullanım biçimlerinin bağımlılık düzeyini belirlemektir. Bu ölçek, dijital oyunların aşırı ve kontrolsüz kullanımının yol açtığı potansiyel riskleri ve psikososyal sorunları erken tespit etme ihtiyacına cevap vermek üzere uyarlanmıştır.

Ölçek, öğrencilerin akademik başarıları, sosyal izolasyonları ve günlük yaşam aktivitelerindeki bozulmalar gibi bağımlılığın temel bileşenlerini nicel olarak ölçmeye odaklanmıştır. Böylece, risk altındaki grupların belirlenmesi ve önleyici müdahale programlarının geliştirilmesi için sağlam bir temel oluşturulması amaçlanmıştır.

Yapı

Ölçek, literatürde kabul gören ve genellikle Davranışsal Bağımlılık Modeli çerçevesinde tanımlanan dijital oyun bağımlılığı yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle alt boyutlar halinde incelenir ve şunları kapsar:

• Aşırı Uğraş: Bireyin zihninin büyük bir kısmını oyunların işgal etmesi.
• Yoksunluk Belirtileri: Oyuna erişilemediğinde huzursuzluk, sinirlilik veya kaygı yaşama.
• Tolerans: Aynı tatmini elde etmek için giderek daha fazla oyun süresine ihtiyaç duyma.
• Kontrol Kaybı: Oyun süresini azaltma veya bırakma çabalarında başarısız olma.
• Olumsuz Sonuçlar: Bağımlılık nedeniyle sosyal, akademik veya mesleki işlevselliğin bozulması.

Ölçek, bu çok boyutlu yapının üniversite öğrencilerindeki tezahürlerini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik

Kaynak verilerde geçerlik bilgisi doğrudan sağlanmamış olsa da, bir uyarlama çalışması olarak Hazar ve Hazar (2019), ölçeğin yapı geçerliğini incelemişlerdir. Yapı geçerliği, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin teorik olarak öngörülen faktör yapısıyla ne derece uyumlu olduğunu göstermeyi amaçlamıştır.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde de geçerli ve anlamlı faktörler halinde kümelendiği psikometrik olarak ortaya konulmuştur. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili değişkenlerle (örneğin, depresyon, anksiyete, akademik performans) ilişkileri incelenerek ölçüt geçerliği ve ayrışan geçerliği hakkında da kanıtlar sunulmuş olması beklenmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, uyarlama çalışmasında iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak rapor edilmiştir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Üniversite öğrencileri örnekleminde yapılan bu çalışmada, ölçeğin genel ve alt boyutlar bazında yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu belirlenmiştir.

Ek olarak, ölçeğin zaman içerisindeki kararlılığını ölçmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği yönteminin de kullanılmış olması muhtemeldir. Bu güvenirlik kanıtları, ölçeğin ölçtüğü bağımlılık düzeyinin zamansal olarak tutarlı sonuçlar verdiğini doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Hazar ve Hazar (2019) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, ölçeğin faktör yapısını incelemek için faktör analizi teknikleri uygulanmıştır. Öncelikle, ölçeğin maddelerinin Türk üniversite öğrencileri popülasyonunda kaç faktöre ayrıştığını belirlemek üzere Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) yapılmıştır. Bu analiz, ölçeğin özgün yapısını koruyup korumadığını veya kültürel farklılıklar nedeniyle yeni bir faktör yapısının ortaya çıkıp çıkmadığını göstermiştir.

AFA sonuçlarını takiben, elde edilen faktör yapısının uygunluğunu ve model uyumunu değerlendirmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, model uyum indeksleri (örneğin, RMSEA, CFI, TLI) aracılığıyla ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle ne kadar uyumlu olduğunu kanıtlamıştır.

Ölçme Aracı

Test Türü:

Uyarlama (Adaptasyon) çalışması sonucu elde edilmiş, öz bildirimli tarama ölçeği.

Format:

Derecelendirme formatı orijinal kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçeklerde sıklıkla kullanılan Likert Tipi Derecelendirme kullanıldığı varsayılmaktadır (Örneğin: 1=Hiç Katılmıyorum, 5=Tamamen Katılıyorum).

Mevcut Diller:

Türkçe.

Popülasyon Grubu:

Üniversite öğrencileri.

Yaş Grubu:

Genç yetişkinlik dönemi (Tipik olarak 18-30 yaş arası).

Popülasyon Detayları:

Yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören lisans ve/veya ön lisans öğrencileri.

Test Metodolojisi:

Kesitsel tasarım kullanılarak, öz bildirim yöntemiyle toplanan veriler üzerinden psikometrik analizler gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Genç Yetişkin, Bağımlılık Tarama, Spor Bilimleri, Psikoloji, Çok Boyutlu Ölçek, Psikometri.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, Hazar ve Hazar tarafından 2019 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve telif hakları konusunda sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir. Ticari kullanım veya büyük ölçekli araştırmalar için yazarın izinleri ve olası bir kullanım ücreti hakkında bilgi alınmalıdır.

Test Yılı:

Uyarlama çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır.

Sorumlu Yazar:

Zekihan HAZAR

İletişim:

[email protected]

Kaynaklar

Hazar, E. ve Hazar, Z. (2019). Üniversite öğrencileri için dijital oyun bağımlılığı ölçeği (uyarlama çalışması). Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 4(2), 308-322. doi: 10.25307/ jssr.652854

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: universite-ogrencileri-icin-dijital-oyun-bagimliligi-olcegi-toad.pdf

Üniversite Öğrencileri İçin Dijital Oyun Bağımlılığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddeler için orijinal makaleye (Hazar & Hazar, 2019) başvurulması gerekmektedir.