Üçüncü El Sigara Dumanı Hakkındaki İnanışlar (BATHS-T) Ölçeği

Özet

Üçüncü El Sigara Dumanı Hakkındaki İnanışlar Ölçeği’nin Türkçe versiyonu olan BATHS-T Ölçeği, bireylerin Üçüncü El Sigara Dumanı (THS) olarak tanımlanan çevresel tütün kalıntılarına yönelik algılarını, risk değerlendirmelerini ve inançlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan orijinal ölçeğin kültürel uyarlamasıdır. Bu ölçek, özellikle THS’nin insan sağlığı üzerindeki potansiyel etkileri ve çevresel yüzeylerdeki kalıcılığı hakkındaki bilişsel yapıları değerlendirir. 2021 yılında gerçekleştirilen psikometrik çalışmalar, 9 maddeden ve iki alt boyuttan oluşan bu aracın Türkçe konuşan popülasyonlarda güvenilir ve geçerli sonuçlar verdiğini doğrulamıştır.

Anahtar Kelimeler

Üçüncü El Sigara Dumanı, THS, İnançlar, Sağlık, Çevresel Kalıcılık, Psikometrik, Uyarlama.

Yazarlar

Dursun ÇADIRCI, Nilay Kılınç TERZİ, Rüya TERZİ, Fatih Gökhan CİHAN.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin Üçüncü El Sigara Dumanı (THS) maruziyetine ilişkin risk algılarını ve bu çevresel toksik kalıntılar hakkındaki bilgi düzeylerine dayanan inanışlarını sistematik olarak ölçmektir. Bu uyarlama çalışması, Türkiye popülasyonunda THS risk algısını ve buna bağlı davranışsal eğilimleri incelemek için kültürel olarak uygun ve güvenilir bir araştırma aracı sağlamayı amaçlamıştır.

Elde edilen veriler, halk sağlığı alanında THS farkındalığını artırmaya yönelik eğitim programlarının ve müdahale stratejilerinin geliştirilmesinde kritik öneme sahiptir. Ölçek, özellikle ebeveynler, sağlık profesyonelleri ve sigara içen bireyler gibi risk altındaki grupların inançlarını belirlemede kullanılabilir.

Yapı

BATHS-T Ölçeği, Üçüncü El Sigara Dumanı hakkındaki bilişsel ve algısal yapıları ölçmektedir. Bu yapı, tütün dumanının nesneler ve yüzeyler üzerinde bıraktığı kimyasal kalıntıların (nikotin, kotinin vb.) potansiyel zararına dair sübjektif değerlendirmeleri kapsar. Ölçek, inançları iki temel ve birbirinden ayrışan alt boyut altında toplar:

• Sağlık Alt Boyutu: THS’nin özellikle savunmasız gruplar (çocuklar, yaşlılar) üzerindeki sağlık risklerine dair inançlar.
• Kalıcılık Alt Boyutu: THS kalıntılarının çevrede uzun süre varlığını sürdürme ve temizlikle kolayca giderilememe yeteneğine dair inançlar.

Geçerlik

BATHS ölçeğinin Türkçe versiyonunun geçerliği, kapsamlı psikometrik analizlerle kanıtlanmıştır. Çadirci ve arkadaşları (2021) tarafından yürütülen uyarlama çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini ve faktör yapısının orijinal versiyonla tutarlılığını sağlamıştır. Bu, ölçeğin Türkiye örnekleminde Üçüncü El Sigara Dumanı inançlarını doğru ve anlamlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Elde edilen bulgular, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinin başarılı olduğunu ve ölçülmek istenen psikolojik yapıyı Türk kültüründe de temsil ettiğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Türkçe versiyonun güvenilirliği, iç tutarlılık analizleri (Cronbach Alfa katsayısı) kullanılarak sağlanmıştır. Çalışma, BATHS-T’nin hem genel ölçek puanı hem de iki alt boyutu (Sağlık ve Kalıcılık) için yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu durum, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve tekrarlanan uygulamalarda istikrarlı sonuçlar vereceğini işaret etmektedir. Böylece, ölçek psikometrik açıdan sağlam bir araç olarak kabul edilmiştir.

Faktör Analizi

BATHS-T Ölçeği, yapısal olarak 9 maddeden ve iki temel alt boyuttan oluşmaktadır. Yapılan faktör analizi, orijinal ölçeğin iki faktörlü yapısının Türkçe versiyonunda da doğrulandığını göstermiştir. Bu iki faktör şunlardır:

• Sağlık Alt Boyutu (5 Madde): Bu alt boyut, tütün kalıntılarının sağlık üzerindeki potansiyel zararına dair inanışları kapsamaktadır. Yüksek puanlar, bireyin THS’nin ciddi bir sağlık riski oluşturduğuna dair güçlü inançlara sahip olduğunu gösterir.
• Kalıcılık Alt Boyutu (4 Madde): Bu alt boyut, Üçüncü El Sigara Dumanı kalıntılarının çevresel yüzeylerde (ev, araba, giysiler) ne kadar süreyle kaldığına ve temizlenmesinin zorluğuna dair inanışları ölçer.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: 9 maddeden oluşan, 5 dereceli Likert Ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe (BATHS-T), İngilizce (Orijinal BATHS)

Popülasyon Grubu: Sağlık alanında çalışanlar ve genel yetişkin popülasyon.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üstü).

Popülasyon Detayları: Ölçek, özellikle tütün kullanımı konusunda farkındalık yaratılması hedeflenen ve Üçüncü El Sigara Dumanı maruziyeti riski taşıyan ortamlarda (örneğin, çocuklu aileler) uygulanmak üzere tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: Bireysel raporlama temelli anket metodolojisi kullanılarak uygulanır. Yanıtlar, 1 (kesinlikle katılmıyorum) ile 5 (kesinlikle katılıyorum) arasında puanlanan 5’li Likert Ölçeği formatındadır. Yüksek puanlar, THS hakkındaki inançların daha güçlü olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Sigara Bırakma, Halk Sağlığı, Risk Algısı, Çevre Sağlığı, Geçerlik, Güvenirlik, Likert Ölçeği.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi Mevcut Değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Dursun ÇADIRCI)

Yazışma Adresi: Bilgi Mevcut Değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2021

İzinler ve Ücret: Kullanım izinleri ve ücret bilgisi için sorumlu yazar (Dursun ÇADIRCI) ile iletişime geçilmesi veya orijinal yayın (cejph.szu.cz) kontrol edilmelidir. Ölçeğin kullanımı genellikle akademik ve klinik araştırma amaçları için yayınlanan makale koşullarına tabidir.

Referanslar

1. Çadirci, D., Terzi, N. K., Terzi, R., & Cihan, F. G. (2021). Validity and reliability of Turkish version of Beliefs About Third-Hand Smoke Scale: BATHS-T. Central European Journal of Public Health, 29(1), 56-61. doi:10.21101/cejph.a6578.

Orijinal makaleye aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: cejph.szu.cz

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ucuncu-el-sigara-dumani-hakkindaki-inanislar-baths-t-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Üçüncü El Sigara Dumanı Hakkındaki İnanışlar (BATHS-T) Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir. Ölçek maddelerinin tam metinleri, telif hakları nedeniyle yalnızca orijinal yayın (Çadirci et al., 2021) üzerinden edinilebilir. Aşağıda ölçeğin madde sayısı ve alt boyut yapısı sunulmuştur.

• Ölçek toplam 9 maddeden oluşmaktadır.
• Sağlık Alt Boyutu (5 Madde): Üçüncü el sigara dumanı hakkında sağlıkla ilgili inanışlar.
• Kalıcılık Alt Boyutu (4 Madde): Üçüncü el sigara dumanı hakkında çevrede kalıcılığına dair inanışlar.

Derecelendirme: 5’li Likert Ölçeği (1=kesinlikle katılmıyorum – 5=kesinlikle katılıyorum).