Toksik Liderlik Ölçeği

Özet

Toksik Liderlik Ölçeği (TLÖ), Çelebi, Güner ve Yıldız (2015) tarafından, örgütsel bağlamda gözlemlenen yıkıcı ve olumsuz liderlik davranışlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, liderlerin çalışanlarına yönelik sergilediği değersizleştirici, bencil, çıkarcı ve olumsuz duygusal durum yansıtan tutumları dört temel alt boyutta ele almaktadır. Ölçek, yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olup, Toksik Liderlik fenomeninin akademik ve uygulamalı araştırmalarda güvenilir bir şekilde değerlendirilmesini sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Toksik Liderlik, Liderlik Ölçeği, Örgütsel Davranış, Likert Ölçeği, Psikometri, Yönetim, Değer Bilmezlik, Çıkarcılık.

Yazarlar

Nurhayat Çelebi, Hakan Güner, Vildan Yıldız.

Amaç

Toksik Liderlik Ölçeği’nin temel amacı, iş yerlerinde astlarına zarar veren, etik dışı veya ben merkezli davranışlar sergileyen liderlerin toksik özelliklerini sistematik olarak ölçmektir. Ölçek, bu tür olumsuz liderlik biçimlerinin örgütsel iklim, çalışan performansı ve refahı üzerindeki etkilerini inceleyen araştırmacılar için tasarlanmıştır.

Bu araç, liderlik literatürüne katkıda bulunarak, yıkıcı liderlik davranışlarının spesifik boyutlarını tanımlamak ve bu davranışların sıklığını ve yoğunluğunu nicel verilerle ortaya koymak üzere geliştirilmiştir. Ölçeğin geliştirilmesi, Türk kültürüne özgü örgütsel bağlamda toksik liderliğin anlaşılmasına olanak tanımıştır.

Yapı (Konstrukt)

Ölçek, literatürde tanımlanan Toksik Liderlik yapısını ölçmektedir ve bu yapıyı dört ayrı alt boyuta ayırmaktadır: Değer Bilmezlik, Çıkarcılık, Bencillik ve Olumsuz Ruhsal Durum. Bu boyutlar, toksik bir liderin hem kişilerarası ilişkilerde hem de örgütsel karar alma süreçlerinde sergilediği yıkıcı davranış spektrumunu kapsamaktadır.

• Değer Bilmezlik: Çalışanların katkılarını veya çabalarını takdir etmeme, onları görmezden gelme veya küçümseme eğilimini ifade eder.
• Çıkarcılık: Liderin yalnızca kendi kişisel kazançlarını ve faydalarını merkeze alarak, astlarını araç olarak kullanma ve kayırmacılık yapma davranışlarını içerir.
• Bencillik: Liderin kendisini diğerlerinden üstün görmesi, aşırı özgüven sergilemesi ve yeteneklerini abartması gibi narsistik eğilimleri yansıtır.
• Olumsuz Ruhsal Durum: Liderin anlık duygusal durumunun iş ortamının genel iklimini olumsuz etkilemesi ve bu durumu bir yönetim aracı olarak kullanmasıdır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, kapsamlı bir psikometrik süreç izlenerek incelenmiştir. Özellikle toplanan veriler üzerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA, başlangıçta belirlenen dört faktörlü yapının (Değer Bilmezlik, Çıkarcılık, Bencillik, Olumsuz Ruhsal Durum) ampirik verilerle uyumunu doğrulamak için kullanılmıştır.

Geçerlik çalışması, uç değerlerin elenmesi ve verilerin titizlikle yeniden toplanması süreçlerini takiben toplam 334 kişilik bir örneklem üzerinden gerçekleştirilmiştir. Bu analizler sonucunda, ölçeğin teorik olarak öngörülen yapıyı başarıyla temsil ettiği ve toksik liderlik kavramını geçerli bir şekilde ölçtüğü tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Toksik Liderlik Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach Alpha katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Genel ölçek için hesaplanan Cronbach Alpha değeri 0.96 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin bütününde maddelerin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve mükemmel düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, ölçeğin dört alt boyutunun her biri için ayrı ayrı güvenirlik katsayıları hesaplanmıştır. Alt boyutlara ait güvenirlik katsayıları 0.89 ile 0.94 aralığında değişmektedir. Bu yüksek katsayılar, hem ana ölçeğin hem de alt boyutlarının araştırmalarda kullanılmak üzere son derece güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek, dört alt boyuttan ve toplam 30 maddeden oluşmaktadır. Faktör yapısı, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile doğrulanmıştır. Bu yapı, toksik liderliği dört temel bileşene ayırarak, liderlik davranışlarının nüanslı bir şekilde incelenmesine olanak tanır.

• Değer Bilmezlik: 11 madde
• Çıkarcılık: 9 madde
• Bencillik: 5 madde
• Olumsuz Ruhsal Durum: 5 madde

DFA sonuçları, her bir maddenin kendi faktörüne yüksek yük verdiğini ve faktörler arası korelasyonların kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir, bu da ölçeğin ayrışık ve anlamlı bir faktör yapısına sahip olduğunu teyit etmektedir.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir Türkçe ölçek geliştirme çalışmasıdır).

Format: 30 maddelik kendini değerlendirme ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Örgütsel bağlamda çalışan yetişkinler.

Yaş Grubu: Çalışma hayatındaki yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üstü).

Popülasyon Detayları: Geçerlik çalışması 334 kişi üzerinden yapılmıştır. Örneklem, farklı sektörlerdeki çalışanlardan oluşmaktadır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert derecelendirme formatını kullanır. Katılımcılar, kendilerine yöneltilen ifadelerle ne ölçüde hemfikir olduklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Psikoloji, Liderlik Stilleri, Çalışan Refahı, Toksik Liderlik, Yıkıcı Liderlik, Güvenirlik Katsayısı, DFA.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Nurhayat Çelebi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sağlanan kaynakta detaylı adres bilgisi bulunmamaktadır. Sorumlu yazarın Marmara Üniversitesi Eğitim Fakültesi ile ilişkili olduğu varsayılmaktadır.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2015.

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin bilimsel araştırmalarda kullanımı için yazar(lar) ile iletişime geçilmesi önerilir. Sorumlu yazarın iletişim bilgisi mevcuttur.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: toksik-liderlik-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Çelebi, N., Güner, H. ve Yıldız, V. (2015). Toksik Liderlik Ölçeği’ nin geliştirilmesi. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(1), 249 – 268. DOI: http://dx.doi.org/10.14686/BUEFAD.2015111056.

Ölçeğin yayınlandığı dergi bağlantısı: buefad.bartin.edu.tr.

Toksik Liderlik Ölçeği Maddeleri

Ölçek, 5’li Likert formatında (1= kesinlikle katılıyorum – 5= kesinlikle katılmıyorum) derecelendirilmektedir. Ölçek toplam 4 alt boyut ve 30 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda alt boyutlar ve örnek maddeler sunulmuştur:

• Değer Bilmezlik (11 m): Çalışanlarına pek değer vermez.
• Çıkarcılık (9 m): Sadece ona getirisi olan kişilere ayrıcalıklı davranır.
• Bencillik (5 m): Diğerlerinden daha yetenekli olduğunu düşünür.
• Olumsuz Ruhsal Durum (5 m): Onun o anki ruh hali iş ortamının iklimini/havasını belirler.