Tıp Fakültesinde Örtük Programın Hasta Odaklılık Üzerine Etkisini Belirleme Ölçeği

Özet

Tıp Fakültesinde Örtük Programın Hasta Odaklılık Üzerine Etkisini Belirleme Ölçeği (TOAD), tıp fakültesi öğrencilerinin ve eğitimcilerinin, kurum içerisindeki resmi olmayan kültürel ve sosyal etkileşimler bütünü olan örtük program algılarını ölçmek ve bu algıların hasta odaklılık tutumları üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Bu ölçek, özellikle tıp eğitimi bağlamında, öğrencilerin profesyonel gelişim süreçlerinde etik değerlerin ve insancıl yaklaşımların nasıl şekillendiğini araştırmayı hedefler. Ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması 2013 yılında yapılmıştır.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, tıp fakültelerindeki eğitim ortamının, öğrencilerin gelecekteki hekimlik pratiklerinde benimseyecekleri hasta odaklılık düzeyini ne ölçüde desteklediğini veya engellediğini ortaya koymak için kritik bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Örtük Program, Hasta Odaklılık, Tıp Eğitimi, Profesyonel Gelişim, Ölçek Uyarlama, Sağlık Eğitimi.

Yazarlar

Alimoğlu, M. K., Alparslan, D., Saraç, B., Altıntaş, L.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, tıp fakültelerinde var olan ve yazılı müfredatın dışında kalan tüm değerler, normlar ve uygulamalar bütünü olan örtük program bileşenlerinin, öğrencilerin hasta odaklılık yönündeki tutumları üzerindeki etkisini bilimsel olarak ölçmektir. Bu, eğitim kalitesini artırmak ve öğrencilerin insancıl hekimlik değerlerini benimsemelerini sağlamak için müdahale gerektiren alanların belirlenmesine yardımcı olur.

Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türkçe konuşan tıp öğrencisi popülasyonunda kültürel ve dilsel olarak uygunluğunu sağlamayı, böylece Türkiye’deki tıp eğitimi araştırmalarına geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı kazandırmayı amaçlamıştır.

Yapı

Ölçek, iki temel psikolojik ve pedagojik yapıyı ölçmektedir:

• Örtük Program Algısı: Tıp fakültesi ortamında öğrencilere resmi olmayan yollarla aktarılan etik davranışlar, rol modelleri ve kurumsal kültürün algılanma biçimi. Bu yapı, öğrencilerin gözlemlediği çelişkili veya destekleyici davranışları içerir.
• Hasta Odaklılık Tutumu: Öğrencinin, hastayı sadece bir hastalık durumu olarak değil, biyopsikososyal bir varlık olarak görme, hastanın değerlerine, tercihlerine ve ihtiyaçlarına saygı gösterme eğilimi. Bu yapı, hekimlik mesleğinin temel etik ilkeleriyle doğrudan ilişkilidir.

Ölçek, bu iki yapı arasındaki korelasyonu inceleyerek, eğitim ortamının (örtük program) öğrencinin profesyonel tutumunu (hasta odaklılık) ne şekilde etkilediğini ortaya koyar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe geçerlik çalışması Alimoğlu ve arkadaşları (2013) tarafından gerçekleştirilmiştir. Geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçtüğünü kanıtlamak üzere yapılmıştır. Bu süreçte genellikle yapı geçerliği (faktör analizi) ve kapsam geçerliği incelenir.

Türkçe uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk popülasyonunda da korunduğu veya uyarlanmış bir faktör yapısı ile anlamlı sonuçlar elde edildiği belirtilmiştir. Spesifik geçerlik katsayıları ve detaylı analiz sonuçları (örneğin, doğrulayıcı veya açımlayıcı faktör analizi sonuçları) için okuyucuların Alimoğlu ve ark. (2013) tarafından yayımlanan orijinal makaleye başvurması gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde gruplarıyla tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Güvenirlik genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ile rapor edilir.

Alimoğlu ve arkadaşları (2013) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin alt boyutları ve toplam puanı için yüksek düzeyde iç tutarlılık katsayıları elde edilerek ölçeğin güvenilir olduğu gösterilmiştir. Bu güvenilirlik sonuçları, ölçeğin tıp öğrencilerinin algılarını istikrarlı bir şekilde ölçebildiğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Ölçeğin çok boyutlu yapısı göz önüne alındığında, büyük olasılıkla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır.

Faktör analizi sonuçları, örtük program ve hasta odaklılık gibi teorik yapıları temsil eden belirgin alt boyutların varlığını desteklemiştir. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin kuramsal olarak beklenen boyutlar altında toplandığını ve bu boyutların birbirinden ayrışan ancak ilişkili yapıları ölçtüğünü göstermiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Belirtilmemiş, ancak genellikle Likert tipi derecelendirme (örn. 5’li veya 7’li) kullanılmaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama çalışmasının dili).

Popülasyon Grubu: Tıp Fakültesi Öğrencileri.

Yaş Grubu: Genellikle 18-25 yaş aralığındaki üniversite öğrencileri.

Popülasyon Detayları: Tıp fakültesinin farklı sınıflarındaki (klinik öncesi ve klinik dönem) öğrenciler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Ölçme Aracı, Hasta Odaklılık, Etik Eğitim, Tıp Fakültesi, Psikometri, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2013.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya geniş çaplı araştırmalarda kullanımı için genellikle ilgili makalenin yazarlarından (Alimoğlu, M. K. ve ark.) yazılı izin alınması gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için izin prosedürleri, yazarın ve yayıncı kuruluşun politikalarına göre değişmektedir.

Kaynaklar

Alimoğlu, M. K., Alparslan, D., Saraç, B ve Altıntaş, L. (2013). Tıp Fakültesinde Örtük Programın Hasta Odaklılık Üzerine Etkisini Belirleme Ölçeğinin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması. Tıp Eğitimi Dünyası Dergisi, 38, 1-19.

Makalenin tam metnine DergiPark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.ulakbim.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: tip-fakultesinde-ortuk-programin-hasta-odaklilik-uzerine-etkisini-belirleme-olcegi-toad.pdf

Tıp Fakültesinde Örtük Programın Hasta Odaklılık Üzerine Etkisini Belirleme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır.

Ölçek maddeleri, geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yapıldığı Alimoğlu ve ark. (2013) makalesinde bulunmaktadır. Araştırmacılar, maddelerin tam listesi için lütfen orijinal kaynağa başvurunuz.