Liderlik Stilleri Ölçeği

Özet

Liderlik Stilleri Ölçeği, Durdağı Akan, İbrahim Yıldırım ve Savaş Yalçın tarafından 2014 yılında geliştirilmiş olan özgün bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle okul müdürlerinin sergilediği farklı liderlik stillerini (Dönüşümcü, Sürdürümcü ve Serbest Bırakıcı) geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, 3 alt boyutta toplam 35 maddeden oluşmakta olup, 5’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanmaktadır. Ölçeğin geliştirme aşamasında kapsamlı geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılmış, yüksek düzeyde iç tutarlık katsayıları elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Liderlik Stilleri Ölçeği, Okul Müdürleri, Dönüşümcü Liderlik, Sürdürümcü Liderlik, Serbest Bırakıcı Liderlik, Psikometrik Geliştirme, Güvenirlik, Geçerlik

Yazarlar

Durdağı Akan, İbrahim Yıldırım, Savaş Yalçın

Amaç

Ölçeğin temel amacı, eğitim kurumları bağlamında görev yapan okul müdürlerinin kullandıkları liderlik yaklaşımlarını sistematik olarak belirlemek ve değerlendirmektir. Bu ölçek, okul yöneticilerinin davranışlarını üç temel liderlik stili çerçevesinde nicel olarak ölçmeye olanak tanıyarak, eğitim yönetimi alanındaki araştırmalara sağlam bir veri toplama aracı sunmayı hedeflemektedir.

Yapı

Liderlik Stilleri Ölçeği, literatürde yaygın olarak kabul gören liderlik yaklaşımlarını temel alarak üç ana faktörden (alt boyuttan) oluşmaktadır:

• Dönüşümcü Liderlik: Çalışanları ilham vererek motive etmeyi, yüksek etik değerleri teşvik etmeyi ve organizasyonel hedeflere ulaşmak için vizyon oluşturmayı içeren stil. (20 madde)
• Sürdürümcü Liderlik: Belirlenmiş standartlara ve görev tanımına bağlı kalmayı, ödül ve ceza mekanizmalarını kullanmayı ve yalnızca belirlenen hedeflerden sapma olduğunda müdahalede bulunmayı içeren stil. (7 madde)
• Serbest Bırakıcı Liderlik: Çalışanlara geniş bir özerklik tanımayı, karar alma süreçlerinden kaçınmayı ve genellikle müdahale etmemeyi tercih eden, pasif bir liderlik yaklaşımı. (8 madde)

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğine ilişkin bulgular, ölçek geliştirme sürecinin önemli bir parçasını oluşturmuştur. Geçerliğin saptanması amacıyla hem keşfedici hem de doğrulayıcı yöntemler kullanılmıştır.

Öncelikle veri yapısının faktör analizine uygunluğunu belirlemek için KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) ve Barlett Küresellik Testi uygulanmıştır. Ardından, ölçeğin faktör yapısını ortaya çıkarmak ve teorik modeli doğrulamak amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemlerinden faydalanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak öngörülen üç faktörlü yapısının ampirik verilerle uyumlu olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Liderlik Stilleri Ölçeği’nin güvenilirliği, iç tutarlılık ve zamana karşı kararlılık yöntemleri kullanılarak kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. İç tutarlılık katsayıları olarak Cronbach-Alfa ve Spearman-Brown katsayıları hesaplanmıştır. Ölçeğin zamana karşı kararlılığını ölçmek amacıyla ise Test-Tekrar Test güvenirlik katsayısı kullanılmıştır.

Elde edilen güvenirlik katsayıları tüm alt boyutlar için oldukça yüksek bulunmuştur. Özdamar (1997) kriterlerine göre, Cronbach-Alfa değerinin 0,80 ile 1,00 arasında olması, ölçeğin yüksek derecede güvenilir olduğunu işaret etmektedir. Ölçek katsayıları kabul edilen güvenirlik sınırları içinde yer almaktadır:

• Dönüşümcü Liderlik: Cronbach’s-Alfa: 0,96; Spearman-Brown Korelasyon Katsayısı: 0,95; Test-Tekrar Test Güvenirlik Katsayısı: 0,92.
• Sürdürümcü Liderlik: Cronbach’s-Alfa: 0,85; Spearman-Brown Korelasyon Katsayısı: 0,81; Test-Tekrar Test Güvenirlik Katsayısı: 0,79.
• Serbest Bırakıcı Liderlik: Cronbach’s-Alfa: 0,82; Spearman-Brown Korelasyon Katsayısı: 0,77; Test-Tekrar Test Güvenirlik Katsayısı: 0,87.

Faktör Analizi

Liderlik Stilleri Ölçeği’nin faktör yapısının belirlenmesi amacıyla ilk olarak Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin okul müdürleri tarafından algılanan liderlik davranışlarını açıklayan üç temel alt boyuta sahip olduğunu göstermiştir. Bu üç alt boyut, teorik çerçeve ile uyumlu olarak Dönüşümcü, Sürdürümcü ve Serbest Bırakıcı Liderlik stillerini temsil etmektedir.

Faktör yapısının model uyumunu kesinleştirmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, 35 maddelik ve üç faktörlü yapının model uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu teyit etmiş, böylece ölçeğin yapısal geçerliği desteklenmiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: 3 alt boyut ve 35 madde

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim Yöneticileri (Okul Müdürleri)

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Okul müdürlerinin liderlik stillerini değerlendirmeye yöneliktir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Tipi Derecelendirme. (1=tamamen katılmıyorum – 5= tamamen katılıyorum)

Anahtar Kelimeler

Eğitim Yönetimi, Okul Yöneticiliği, Dönüşümcü Liderlik, İşlemci Liderlik, Laissez-faire Liderlik, Psikometri, Güvenilirlik Analizi, Faktör Analizi

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Durdağı Akan

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazarların ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurumsal E-posta Adresleri: Durdağı Akan (Atatürk Üniversitesi); Diğer yazarların kurumsal bilgileri makalede detaylıca belirtilmiştir.

Yazışma Adresi: Durdağı Akan (Atatürk Üniversitesi Eğitim Fakültesi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2014

Kullanım İzinleri ve Ücret: Ölçek, akademik araştırmalarda kullanılmak üzere geliştirilmiştir. Ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle yazarlarla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Akan, D., Yıldırım, İ. ve Yalçın, S. (2014). Okul müdürleri Liderlik Stilleri Ölçeğinin geliştirilmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 13(51), 392-415. DOI: http://dx.doi.org/10.17755/esosder.28743

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.ulakbim.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: liderlik-stilleri-olcegi-toad.pdf

Liderlik Stilleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Dönüşümcü Liderlik (20 m): Davranışları ile bize rehberlik eder.
• Serbest Bırakıcı Liderlik (8 m): Okul içinde çok fazla görünmez.
• Sürdürümcü Liderlik (7 m): Sadece işler yolunda gitmediğinde müdahalede bulunur.